Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Agah Kürşat KARAUZ
Ürün Kodu: BH411
ISBN: 978-605-05-0016-5
Stok Durumu: Stokta var
60,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Agah Kürşat KARAUZ
Baskı Tarihi 2015/12
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Karton kapak

BH411
Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi
Dr. Agah Kürşat KARAUZ
2015/12 Baskı, 298 Sayfa
ISBN 978-605-05-0016-5 

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR 15

BİBLİYOGRAFYA 19

GİRİŞ
KONU İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

§ 1. KONUNUN TAKDİMİ, ÖNEMİ, SINIRLANDIRILMASI 39

I. Konunun Takdimi 39

II. Konunun Önemi 41

III. Konunun Sınırlandırılması 46

BİRİNCİ BÖLÜM
BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN VE AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

§ 2. DAĞITIM SÖZLEŞMELERİ 51

I. Genel Olarak 51

II. Dağıtım Sözleşmelerinin Çeşitleri 53

A. Basit Dağıtım Sözleşmesi 53

B. Münhasır Dağıtım Sözleşmesi 53

C. Seçici Dağıtım Sözleşmesi 56

§ 3. BAYİLİK SÖZLEŞMESİ 58 

I. Genel Olarak 58

II.   Kavram 59

III. Tanım 61

§ 4. BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI 63

I. Genel Olarak 63

II. Çerçeve Sözleşme Niteliğinde Olması 63

III. Sürekli Borç Doğuran Sözleşme Olması 65

IV. Kendi Adına ve Hesabına Hareket Etmesi 67

V. Dağıtım Ağına Dâhil Olması 68

VI. Satışı ve Sürümü Arttırma Faaliyetinde Bulunma 69

§ 5. BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN BENZER SÖZLEŞMELERDEN FARKI 71

I. Satış Sözleşmesinden Farkları 71 

II. Acentelik Sözleşmesinden Farkları 73 

III. Komisyonculuk Sözleşmesinden Farkları 75

IV. Franchising Sözleşmesinden Farkları 76

V. Vekâlet Sözleşmesinden Farkları 79 

VI. Adi Ortaklık Sözleşmesinden Farkları 81

§ 6. BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ 83 

I. Karma Sözleşme Görüşü 84

II. Kendine Özgü Sözleşme Görüşü 85

III. Bayilik Sözleşmesine Uygulanacak Hükümler 86

IV. Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Hukukî Niteliği ve

  Şahsî Kanaatimiz 87

§ 7. AKARYAKIT DAĞITIM MODELLERİ 94

I. Genel Olarak 94

II. Bazı Ülkelerde Uygulanan Dağıtım Modelleri 99

A. Amerika Birleşik Devletleri 99

B. Almanya 101 

C. Avusturya 103 

D. Birleşik Krallık 104 

E. İspanya 105 

§ 8. TÜRKİYE DAĞITIM MODELİ VE SÖZLEŞMENİN TARAFLARI 107

I. Dağıtıcı 107

II. Bayi 112

A. Sözleşmeli Bayi 112

B. Bağımsız Bayi 117

İKİNCİ BÖLÜM
AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ

§ 9. AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİĞİ 121

I. Özel Hukuk Bakımından 121

A. Genel Olarak 121

B. Kelepçeleme Sözleşmesi Bakımından 123

II. Rekabet Hukuku Bakımından 126

III. Sözleşmenin Süresi 128

IV. Sözleşmenin Şekli 133

V. Genel İşlem Şartları Bakımından 134

§ 10. TARAFLARIN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ 138 

I. Genel Olarak 138

II. Dağıtıcının Hak ve Yükümlülükleri 140

A. Akaryakıt İkmal Yükümlülüğü 141

B. Sadakat Yükümlülüğü 143

1. Genel olarak 143

2. Teknik Düzenlemelere Uygun Akaryakıt Sağlama Yükümlülüğü 146

C. Destekleme Yükümlülüğü 149

1. Kurumsal Kimlik Çalışmalarının Yapılması ve  Malzemelerin Verilmesi 150

2. Eşit Davranma Yükümlülüğü 152

3. Bilgi Verme Yükümlülüğü 155

III. Bayinin Hak ve Yükümlülükleri 157

A. Satın Alma Yükümlülüğü 157

1. Genel Olarak 157

2. Asgari Satın Alma Yükümlülüğü 159

3. Tek Elden Satın Alma Yükümlülüğü 163

B. Sadakat Yükümlülüğü 166

1. Genel Olarak 166

2. Akaryakıta Katkı Yapmama Yükümlülüğü 167

3. Dağıtıcıya Bilgi Verme Yükümlülüğü 168

4. Sır Saklama ve Teknik Bilginin (Know-How) Korunması 171

C. Sürümü Artırma Yükümlülüğü 174

1. Genel Olarak 174

2. Stok Yapma Yükümlülüğü 179

3. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü 181

D. Diğer Yükümlülükler 183

§ 11. SATIŞ AMACIYLA YAPILAN SÖZLEŞMELER 187

I. Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesi 187

II. Satış Yeri 192

III. Hasarın Geçişi 195

§ 12. TEMİNAT AMACIYLA YAPILAN SÖZLEŞMELER 200

I. Genel Olarak 200

II. İntifa Hakkı 202

A. Hukuki Niteliği 204

B. Dağıtıcı Lehine İntifa Hakkının Kurulması 206

C. İntifa Hakkının Rekabet Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi 208

1. Genel Olarak 208

2. İntifa-Bayilik İlişkine Dair İlk Dönem Kararları 210

3. İntifa-Bayilik İlişkine Dair İkinci Dönem Kararları 213

a) İçtihat Değişikliğine Sebep Olan Gelişmeler 213

aa) Avrupa Birliği Komisyonu REPSOL kararı 214

bb) Güney Petrol-POAŞ Kararı 215

cc) Akaryakıt Sektör Raporu 216

b) İçtihat Değişikliği ve Uygulanması 218

D. Rekabet Etmeme Yükümlülüğünün İstisnası 221

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN VE İNTİFA HAKKININ SONA ERMESİ, ZAMANAŞIMI

§ 13. AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ 225

I. Genel Olarak 225

II. Sözleşmenin Süresinin Sona Ermesi 227

III. Bozma (İkâle) Sözleşmesi 227

IV. Sözleşmenin Taraflarının Şahsî Durumlarında Meydana Gelen Değişiklikler 229

A. Bayinin Ölümü 229

B. Aciz veya Konkordato İlanı, İflas 230

C. Fiil Ehliyetinin Kaybı veya Kısıtlanması 231

D. Diğer Nedenler 232

V. Lisans İptali 232

VI. Sözleşmenin Kesin Hükümsüzlüğü (Butlanı) ve 

  İptal Edilebilirliği 234

VII. Olağan Fesih 234

VIII. Olağanüstü Fesih 238

A. Genel Olarak 238

B. Haklı Sebep 240

IX. Dönme 245

§ 14. İNTİFA HAKKININ SONA ERMESİ VE TERKİNİ 247

I. İntifa Hakkının Özel Hukuk Bakımından Sona Ermesi ve Terkini 247

A. Arazinin Yok Olması veya Harap Hale Gelmesi 247

B. Kamulaştırma 248

C. Sürenin Sona Ermesi 249

D. Tüzel Kişiliğin Son Bulması 250

E. Bayilik Sözleşmesinin Feshinin İntifa Hakkına Etkisi 252

II. Rekabet Hukuku Bakımından İntifa Hakkının Sona Ermesi ve

  Terkini 255

§ 15. ZAMANAŞIMI 258 

SONUÇ 263

EKLER 

EK-1: Amerika-Akaryakıt İstasyonu Kiralama Sözleşmesi Örneği 269 

EK-2: Almanya-İstasyon Akaryakıt Tedarik Sözleşmesi Örneği 273 

EK-3: Avusturya -İstasyon Akaryakıt Tedarik Sözleşmesi Örneği 277 

EK-4: Hindistan-Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi Örneği 279 

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR................................................................................ 15

BİBLİYOGRAFYA............................................................................ 19

GİRİŞ
KONU İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

§ 1.. KONUNUN TAKDİMİ, ÖNEMİ, SINIRLANDIRILMASI...... 39

       I.  Konunun Takdimi..................................................................... 39

      II. Konunun Önemi....................................................................... 41

     III. Konunun Sınırlandırılması........................................................ 46

BİRİNCİ BÖLÜM
BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN VE AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

§ 2. DAĞITIM SÖZLEŞMELERİ..................................................... 51

       I. Genel Olarak............................................................................. 51

      II. Dağıtım Sözleşmelerinin Çeşitleri.............................................. 53

A.. Basit Dağıtım Sözleşmesi.................................................... 53

B.. Münhasır Dağıtım Sözleşmesi............................................. 53

C.. Seçici Dağıtım Sözleşmesi................................................... 56

§ 3. BAYİLİK SÖZLEŞMESİ............................................................ 58

       I. Genel Olarak............................................................................. 58

      II.  ......................................................................................... Kavram    59

     III. Tanım....................................................................................... 61

§ 4. BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI.............................. 63

       I. Genel Olarak............................................................................. 63

      II. Çerçeve Sözleşme Niteliğinde Olması ...................................... 63

     III. Sürekli Borç Doğuran Sözleşme Olması ................................... 65

     IV. Kendi Adına ve Hesabına Hareket Etmesi................................ 67

      V. Dağıtım Ağına Dâhil Olması..................................................... 68

     VI.  Satışı ve Sürümü Arttırma Faaliyetinde Bulunma...................... 69

§ 5. BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN BENZER SÖZLEŞMELERDEN FARKI       71

       I. Satış Sözleşmesinden Farkları................................................... 71

      II. Acentelik Sözleşmesinden Farkları........................................... 73

     III. Komisyonculuk Sözleşmesinden Farkları................................. 75

     IV. Franchising Sözleşmesinden Farkları........................................ 76

      V. Vekâlet Sözleşmesinden Farkları.............................................. 79

     VI. Adi Ortaklık Sözleşmesinden Farkları....................................... 81

§ 6.. BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ................. 83

       I. Karma Sözleşme Görüşü........................................................... 84

      II. Kendine Özgü Sözleşme Görüşü............................................... 85

     III. Bayilik Sözleşmesine Uygulanacak Hükümler.......................... 86

     IV. Akaryakıt Bayilik Sözleşmesinin Hukukî Niteliği ve
           Şahsî Kanaatimiz ..................................................................... 87

§ 7.. AKARYAKIT DAĞITIM MODELLERİ.................................. 94

       I. Genel Olarak............................................................................. 94

      II. Bazı Ülkelerde Uygulanan Dağıtım Modelleri........................... 99

A. Amerika Birleşik Devletleri................................................. 99

B. Almanya........................................................................... 101

C. Avusturya......................................................................... 103

D. Birleşik Krallık.................................................................. 104

E. . İspanya............................................................................. 105

§ 8. TÜRKİYE DAĞITIM MODELİ VE SÖZLEŞMENİN TARAFLARI           107

       I. Dağıtıcı................................................................................... 107

      II. Bayi........................................................................................ 112

A. Sözleşmeli Bayi................................................................. 112

B.. Bağımsız Bayi................................................................... 117

İKİNCİ BÖLÜM
AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜMLERİ

§ 9. AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN GEÇERLİĞİ... 121

       I. Özel Hukuk Bakımından........................................................ 121

A. Genel Olarak..................................................................... 121

B. Kelepçeleme Sözleşmesi Bakımından............................... 123

      II. Rekabet Hukuku Bakımından................................................. 126

     III. Sözleşmenin Süresi................................................................. 128

     IV. Sözleşmenin Şekli................................................................... 133

      V. Genel İşlem Şartları Bakımından............................................. 134

§ 10. TARAFLARIN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ.................. 138

       I. Genel Olarak........................................................................... 138

      II. Dağıtıcının Hak ve Yükümlülükleri........................................ 140

A. Akaryakıt İkmal Yükümlülüğü.......................................... 141

B. Sadakat Yükümlülüğü....................................................... 143

1. . Genel olarak................................................................ 143
2. . Teknik Düzenlemelere Uygun Akaryakıt Sağlama Yükümlülüğü       146

C. Destekleme Yükümlülüğü................................................. 149

1. . Kurumsal Kimlik Çalışmalarının Yapılması ve
Malzemelerin Verilmesi............................................... 150
2. . Eşit Davranma Yükümlülüğü...................................... 152
3. . Bilgi Verme Yükümlülüğü........................................... 155

     III. Bayinin Hak ve Yükümlülükleri............................................. 157

A. Satın Alma Yükümlülüğü.................................................. 157

1. . Genel Olarak............................................................... 157
2. . Asgari Satın Alma Yükümlülüğü................................. 159
3. . Tek Elden Satın Alma Yükümlülüğü........................... 163

B.. Sadakat Yükümlülüğü....................................................... 166

1. . Genel Olarak............................................................... 166
2. . Akaryakıta Katkı Yapmama Yükümlülüğü.................. 167
3. . Dağıtıcıya Bilgi Verme Yükümlülüğü.......................... 168
4. . Sır Saklama ve Teknik Bilginin (Know-How)
Korunması................................................................... 171

C. Sürümü Artırma Yükümlülüğü.......................................... 174

1. Genel Olarak................................................................. 174
2... Stok Yapma Yükümlülüğü.......................................... 179
3. . Rekabet Etmeme Yükümlülüğü................................... 181

D. Diğer Yükümlülükler........................................................ 183

§ 11. SATIŞ AMACIYLA YAPILAN SÖZLEŞMELER................. 187

       I. Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesi....................................... 187

      II. Satış Yeri................................................................................ 192

     III. Hasarın Geçişi......................................................................... 195

§ 12. TEMİNAT AMACIYLA YAPILAN SÖZLEŞMELER.......... 200

       I. Genel Olarak........................................................................... 200

      II. İntifa Hakkı............................................................................ 202

A.. Hukuki Niteliği.................................................................. 204

B. Dağıtıcı Lehine İntifa Hakkının Kurulması........................ 206

C. İntifa Hakkının Rekabet Hukuku Bakımından
Değerlendirilmesi.............................................................. 208

1. . Genel Olarak............................................................... 208
2. . İntifa-Bayilik İlişkine Dair İlk Dönem Kararları.......... 210
3. . İntifa-Bayilik İlişkine Dair İkinci Dönem Kararları..... 213
a).. İçtihat Değişikliğine Sebep Olan Gelişmeler........... 213

aa) ............ Avrupa Birliği Komisyonu REPSOL kararı    214

bb) Güney Petrol-POAŞ Kararı.............................. 215

cc) ........................................ Akaryakıt Sektör Raporu    216

b) İçtihat Değişikliği ve Uygulanması......................... 218

D. Rekabet Etmeme Yükümlülüğünün İstisnası..................... 221

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN VE
İNTİFA HAKKININ SONA ERMESİ, ZAMANAŞIMI

§ 13. AKARYAKIT BAYİLİK SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ 225

       I. Genel Olarak........................................................................... 225

      II. Sözleşmenin Süresinin Sona Ermesi........................................ 227

     III. Bozma (İkâle) Sözleşmesi....................................................... 227

     IV. Sözleşmenin Taraflarının Şahsî Durumlarında Meydana Gelen
           Değişiklikler............................................................................ 229

A. Bayinin Ölümü.................................................................. 229

B. Aciz veya Konkordato İlanı, İflas..................................... 230

C. Fiil Ehliyetinin Kaybı veya Kısıtlanması........................... 231

D. Diğer Nedenler.................................................................. 232

      V. Lisans İptali............................................................................ 232

     VI. Sözleşmenin Kesin Hükümsüzlüğü (Butlanı) ve
           İptal Edilebilirliği.................................................................... 234

   VII. Olağan Fesih........................................................................... 234

  VIII. Olağanüstü Fesih..................................................................... 238

A. Genel Olarak..................................................................... 238

B. Haklı Sebep....................................................................... 240

     IX. Dönme.................................................................................... 245

§ 14. İNTİFA HAKKININ SONA ERMESİ VE TERKİNİ............ 247

       I. İntifa Hakkının Özel Hukuk Bakımından Sona Ermesi ve Terkini 247

A. Arazinin Yok Olması veya Harap Hale Gelmesi............... 247

B. Kamulaştırma.................................................................... 248

C. Sürenin Sona Ermesi......................................................... 249

D. Tüzel Kişiliğin Son Bulması.............................................. 250

E. . Bayilik Sözleşmesinin Feshinin İntifa Hakkına Etkisi....... 252

      II. Rekabet Hukuku Bakımından İntifa Hakkının Sona Ermesi ve
           Terkini.................................................................................... 255

§ 15. ZAMANAŞIMI........................................................................ 258

SONUÇ............................................................................................. 263

EKLER

EK-1: Amerika-Akaryakıt İstasyonu Kiralama Sözleşmesi Örneği.... 269

EK-2: Almanya-İstasyon Akaryakıt Tedarik Sözleşmesi Örneği........ 273

EK-3: Avusturya -İstasyon Akaryakıt Tedarik Sözleşmesi Örneği..... 277

EK-4: Hindistan-Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi Örneği...................... 279 

SONUÇ

Dağıtım şirketleri ile bayiler arasında konusu akaryakıt olan sözleşmeler “akaryakıt bayilik sözleşmesi” olarak adlandırılır. Uygulamada bayilik sözleşmesi olarak adlandırılan sözleşmelerin bir kısmının acente, franchising, tek satıcılık gibi dağıtım sözleşmeleri ile aynı anlamda kullanıldığına şahit olunur. Bu sebeple, bir sözleşmenin bayilik sözleşmesi olarak nitelendirilebilmesi için öncelikle bu sözleşmenin unsurlarını içerip içermediğin irdelenmesi gerekir. Bu unsurlar bayilik sözleşmesinin tanımından ortaya çıkar. Bayinin çerçeve anlaşma uyarınca, belirli bir süre zarfında, sürekli olarak kendi adına ve kendi hesabına satış yaptığı, aynı zamanda dağıtıcının satış organizasyonuna dâhil olduğu ve satım konusu akaryakıtın sürümünü artırıcı faaliyetlerde bulunduğu sözleşmeye “akaryakıt bayilik sözleşmesi” denir. Akaryakıt bayilik sözleşmesi konusu olan ürünün niteliği, önemi ve değeri gibi sebeplerden dolayı alelade bayilik sözleşmelerinden farklı olarak oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Çünkü bu sözleşme, bayilik sözleşmesi haricinde intifa, kira, ariyet, lisans, teknik bilgi paylaşımı gibi sözleşmeleri de muhtevasında barındırır. Bu sebeple akaryakıt bayilik sözleşmesi birleşik sözleşme olarak kabul edilmektedir. Ayrıca akaryakıt bayilik sözleşmesi ivazlı, rızaî ve tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.

5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu tanımlar başlıklı m. 2’de bayi ve bayilik kavramlarından bahsedilmiştir. Ancak akaryakıt bayilik sözleşmesi, bayilik sözleşmesinin ayrıt edici unsurları ile birlikte tanımlanmamıştır. PPK. m. 8’de, bayilerin faaliyetlerini tek elden satış sözleşmesi ile yürütme mecburiyetinde altında oldukları düzenlenmiştir. Bu kapsamda, her ne kadar Petrol Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuatta bayilik sözleşmesinden bahsedilse de ve uygulamada bayilik sözleşmesi haricinde başka örneklerle karşılaşılmasa bile taraflar tek elden satın alma kaydı içeren başka sözleşmelerde yapabilir. Hatta franchising sözleşmesi akaryakıt sektörü için daha uygun olduğunu söylemek gerekir. Dünyada franchising veya acentelik sözleşmesi ile akaryakıt istasyon işletilmesi modelleri oldukça yaygındır. 

Akaryakıt bayilik sözleşmesinin tarafları, TBK. m. 26’a dayanarak, sözleşme özgürlüğü ilkesi çerçevesinde akaryakıt bayilik sözleşmesinin içeriğini belirleyebilirler. Ancak bayilik sözleşmesinin geçerli olabilmesi için, öncelikle TBK. m. 27’de yer alan sınırlamalara uygun olması gerekir. Akaryakıt bayilik sisteminde, 5015 sayılı PPK. ve ilgili mevzuattan kaynaklanan çok fazla emredici hüküm vardır. Bunun sonucu olarak taraflar, bu emredici hükümlerin aksini kararlaştıramazlar. Bunun en tipik örneği, PPK m. 8’de bayi için öngörülen tek elden satın alma mecburiyetidir. Bu sözleşmede, mali açıdan güçlü olan dağıtıcının bayinin kişinin şahsî ve ekonomik özgürlüğünün sınırlandığı kayıtlara rastlanır. Bu kayıtlar, MK. m. 23 (ZGB. Art. 27) anlamında kişilik hakkına aykırılık olarak değerlendirilir. Bunun haricinde bu kayıtların tarafların ekonomik özgürlüğünün ahlaka aykırı şekilde sınırlandırılması halinde (kelepçeleme),  TBK. m. 27’e göre (OR. Art. 20/ BGB. § 138) geçersiz kabul edilir.

Akaryakıt bayilik sözleşmesinin tarafları, dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler oldukları için aralarında dikey (vertical) bir ilişki söz konusudur. Ayrıca bu sözleşmede kanunî bir mecburiyet gereği tek elden satın alma mecburiyeti vardır. Bu hususlar, akaryakıt bayilik sözleşmesini Rekabet Hukuku bakımından önemli hale getirir. Akaryakıt bayilik sözleşmesinin Rekabet Hukuku bakımından geçerliği olması için öncelikle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne uygun bir şekilde hazırlanması gerekir. Bunun haricinde, AB Rekabet Hukukunda ve Türk Rekabet Hukukunda dikey anlaşmalarda, alıcının rekabet yükümlüğünün süresine ilişkin sınırlamalar mevcuttur. Bu sebeple, zorunlu unsuru niteliğindeki rekabet etmeme yükümlülüğünden dolayı akaryakıt bayilik sözleşmesi de beş yıllık süre ile sınırlandırılmıştır. Belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü kararlaştırılması halinde bu sözleşmeler, grup muafiyetinden yararlanamazlar. Ancak belirli istisnalar halinde bireysel muafiyet almaları mümkündür.

Akaryakıt bayisi ile dağıtıcı arasında bayilik sözleşmesi çerçevesinde münferit akaryakıt satın alma sözleşmesi vardır. Bağımsız tacir niteliği bulunan akaryakıt bayisinin almış olduğu ürünü nihaî kullanıcılara satarken herhangi bir sınırlama ile karşılaşmaması gerekir. Ancak yeniden satış amacıyla ürün satın alan bayiye, ürünün satış fiyatını belirlerken dağıtıcı tarafından bir takım sınırlamalar getirilir. Bu sınırlamalardan en önemlisi, dağıtıcı tarafından rekabete aykırı bir biçimde bayinin serbest satış fiyat belirlenmesini engelleyecek hükümlerdir. Ancak dağıtıcının azami satış fiyatı belirlemesine veya bayiye satış fiyatı tavsiye etmesine, sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla istisnaî olarak cevaz verilmiştir.

Bayi ile dağıtıcı arasında, bayilik lisansı başvurusu yapılmasından istasyonun kurulmasına kadar yoğun bir birliktelik vardır. Akaryakıt istasyonlarının kurulum maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle bayilik sözleşmesinde bu masraflara daha çok mali açıdan güçlü olan taraf yani dağıtıcı katlanır. Dağıtıcı için aynı zamanda yatırım niteliğinde olan bu maliyetlerin geri dönüşü için bayiden birtakım teminatlar talep edilir. Uygulamada bu amaçla, dağıtım şirketlerinin maliyetlerin geri dönüşümünü sağlamak ve kazançlarını garanti almak için intifa, üst hakkı ve ipotek gibi sınırlı ayni haklara veya (tapuya şerh verilmiş olarak) kira, teminat mektubu gibi şahsi haklara başvurdukları görülür.

Akaryakıt bayilik sözleşmesi sürekli sözleşme niteliğindedir. Bunun sonucunda, bu sözleşmeye sürekli borç ilişkilerinin sona ermesi ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır. Bu sözleşmenin sona ermesi açısından, bu sözleşmenin belirli süreli veya belirsiz süreli olarak yapılması önemlidir. Akaryakıt bayilik sözleşmesinde Rekabet Hukukundan kaynaklanan süre sınırlamasından dolayı belirsiz süreli olarak kararlaştırıldığına çok sık rastlanmaz. Ancak belirsiz süreli olarak kararlaştırılması halinde taraflar olağan fesih hakkı kullanabilirler. Diğer sürekli sözleşmelerde olduğu gibi akaryakıt bayilik sözleşmesinde de taraflar arasında yoğun bir güven ilişkisi vardır. Bu güven ilişkisinin zedelenmesi halinde taraflar arasındaki ilişkinin devam etmesi beklenmez. Bu sebeple, akaryakıt bayilik sözleşmesinde haklı bir sebebin varlığı halinde sözleşme herhangi bildirim süresi verilmeksizin doğrudan feshedilir. Olağanüstü fesih olarak adlandırılan bu sona erme biçiminin sözleşmede kararlaştırılmasına veya kanunda düzenlenmesine gerek yoktur. Bunların haricinde, akaryakıt bayilik sözleşmesinin muhtevasında yer alan işgörme karakterinden dolayı vekâlet sözleşmesini sona erdiren sebeplerden olan tarafların ölümü, iflası veya ehliyetin kaybetmesi gibi sebepler bayilik sözleşmesini de sona erdirir.

Akaryakıt bayilik sözleşmesinde dağıtıcı lehine teminat amacıyla verilen intifa hakkının sona ermesi, özel hukuk ve Rekabet Hukuku kuralları çerçevesinde gerçekleşir. TMK. m. 796 ve 797’de düzenlenen intifa hakkının sona ermesine ilişkin hükümler mahiyetine uygun düştüğü ölçüde akaryakıt bayilik sözleşmesine de uygulanır. İntifa hakkının temelinde yer alan bayilik sözleşmenin feshedilmesi malike intifa hakkını sona erdirme yetkisi verir. Bunun sebebi, intifa hakkının temelinde yer alan bayilik ilişkisinin feshedilmesi, TMK. m. 796’da yer alan intifa hakkının sona ermesine ilişkin sebeplerden olmasa bile sürekli nitelikteki bu sözleşmesinin doğasında mevcuttur. Rekabet Hukuku açısından ise 2002/2 sayılı Tebliğ ile birlikte, bayilik sözleşmesi ile intifa sözleşmesinin süreleri uyumlaştırılmıştır. Bu sebeple, beş yıldan daha fazla süre için tapuda tescil edilmiş olan intifa hakkı, azamî hadde indirme ilkesi gereğince, beş yıllık süre için geçerli olur. Beş yıllık süre sonunda tescil, hukukî sebebinin geçersizliği nedeniyle artık yolsuz hale gelir.

 

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.