Aynı Fiilden Bir Kez Yargılanma

AYNI FİİLDEN BİR KEZ YARGILANMA
Doç. Dr. İbrahim Şahbaz

Kitabın Tanıtımı ve Özeti

Doç. Dr. İbrahim Şahbaz’ın kaleme aldığı Aynı Fiilden Bir Kez Yargılanma, ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan “non bis in idem” (aynı fiilden iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama) ilkesini kapsamlı biçimde ele alan, alanında güncel ve derinlikli bir başvuru kaynağıdır. Yazar, kitabın önsözünde bu ilkenin Türkiye’de anayasalarda açıkça yer almamasına rağmen, ceza muhakemesi yasalarında ve uluslararası sözleşmelerde farklı biçimlerde düzenlendiğine dikkat çekmekte; konunun hem ulusal hem de uluslararası hukukta yeniden değerlendirilmesinin gerekliliğini vurgulamaktadır.

Kitap, öncelikle non bis in idem ilkesinin tarihsel kökenlerini ve kavramsal çerçevesini sunmakta; Roma ve Kilise hukukundan günümüze, İngiliz, Fransız, Alman ve Amerikan hukuk sistemlerindeki yansımalarını aktarmaktadır. Bu ilkenin, bireyin aynı fiilden dolayı tekrar tekrar yargılanma ve cezalandırılma tehdidi altında kalmamasını, hukuki güvenlik ve adil yargılanma hakkı açısından temel bir koruma sağladığı vurgulanmaktadır.

Uluslararası hukukta, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (AİHS) ek 7 No’lu Protokol’ün 4. maddesi başta olmak üzere, Ceza Yargılarının Milletlerarası Değeri Konusunda Avrupa Sözleşmesi (CYMDKAS), Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (SİDAS) ve Ceza Kovuşturmalarının Aktarılması Konusunda Avrupa Sözleşmesi (CKAKAS) gibi metinlerde ilkenin yeri ve uygulama alanı ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararları ışığında, ilkenin kapsamı, istisnaları ve uygulamadaki sorunlar örneklerle açıklanmaktadır.

Türk hukukunda ise, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’ndan başlayarak, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’ndaki düzenlemeler detaylı olarak ele alınmakta; beraat, mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı kararları, güvenlik tedbirleri ve kovuşturmaya yer olmadığı kararlarının non bis in idem ilkesiyle ilişkisi açıklanmaktadır. Ayrıca, çevre, para, gümrük ve kabahatler gibi özel yasalardaki düzenlemelere de değinilmektedir.

Kitap, yalnızca teorik açıklamalarla yetinmeyip, AİHM, AYM ve Yargıtay’ın güncel içtihatlarını ve bu içtihatların Türk hukukuna etkilerini de kapsamlı biçimde analiz etmektedir. Özellikle, aynı fiilden dolayı disiplin ve adli cezaların birlikte uygulanıp uygulanamayacağı, idari ve adli yaptırımların ayrımı, yargılamanın yenilenmesi, yeni delil bulunması halinde tekrar yargılama gibi güncel ve tartışmalı konulara açıklık getirmektedir.

AYNI FİİLDEN BİR KEZ YARGILANMA, hem akademisyenler, hem uygulayıcılar hem de ceza hukukuna ilgi duyan herkes için, non bis in idem ilkesinin ulusal ve uluslararası boyutlarını, tarihsel gelişimini, güncel sorunlarını ve uygulamadaki yansımalarını bir arada sunan, güncel ve güvenilir bir kaynaktır. Kitap, hukuki güvenlik ve insan hakları perspektifinden, aynı fiilden birden fazla yargılanma ve cezalandırılmanın önlenmesinin neden hayati olduğunu örneklerle ve içtihatlarla ortaya koymaktadır.