Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri Türkiye ve Fransa Mukayesesi

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Abdülsamet GÜLLER
ISBN: 9786050507522
Stok Durumu: Stokta var
72,25 TL 85,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Abdülsamet GÜLLER
Baskı Tarihi 2020/12
Baskı Sayısı 1
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Karton kapak
Sayfa Sayısı 344

Türkiye’de siyasi yapıyı büyük ölçüde dönüştüren 2017 Anayasa değişiklikleri, pek çok alanda farklı yönleri itibariyle çalışılmaktadır. Bunun başlıca sebebi olarak, asli kuruculuğa ilişkin yeni ve kapsamlı tercihler barındıran bu reformun, aynı zamanda çözülmeyi bekleyen çeşitli belirsizlikleri de bünyesinde taşıyor olması gösterilebilir. Bu bağlamda akla gelen ilk kavramlardan biri de kuşkusuz Cumhurbaşkanlığı kararnameleridir. Nitekim yürütme organına Anayasanın tanıdığı asli düzenleme yetkisini anlatan bu normlar bakımından, gerek hukuki yapısı, mahiyeti ve özellikleri gerekse yargısal denetimi cihetiyle önemli soru işaretleri belirmiş ve bu durum, hem doktrin hem de uygulama zemininde duraksamalara yol açmış hâldedir. Dolayısıyla, sistemin işleyişi açısından hayati değeri haiz olan bu araçların, tanımlanıp anlamlandırılması ve tabi oldukları hukuki rejimin açıklığa kavuşturulması zorunluluk arz etmektedir. Literatürde giderek bu ihtiyacı karşılamaya dönük yeni çalışmalar ortaya çıkmakta ve bu yolda bilimsel tartışmalar yürütülmektedir. Bahse konu araştırmalara göz atıldığında, genellikle ya sırf Türkiye’de kabul edilen sistemin teşrih edilmeye çalışıldığı veya bir başkanlık sistemi olması itibariyle çoğunlukla ABD’de uygulanan başkanlık kararnameleriyle bir karşılaştırmaya girişildiği görülmektedir. Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin hukuki rejimine ilişkin belirsizliklerin açıklığa kavuşturulmasında, karşılaştırmalı hukuk verilerinin yararlı olacağına katılmamak mümkün değildir. Zira ABD’de başkanlık sisteminin uygulanması esnasında tebarüz eden ve belirgin bir istikrar kazanan kararnameler rejiminin bütün yönleriyle ele alınmasının, böyle bir araştırmadan ilk beklenen veriler arasında yer alacağı kuşkusuzdur. Ne ki bunun yanı sıra, yürütme kararnamelerinin başkanlık rejimleri dışındaki örneklerini araştırmanın da büyük imkânlar sağlayacağı aşikârdır. Bu örnekler içinde en dikkat çekeni ise, Fransa’da V. Cumhuriyet rejimiyle birlikte yerleşen tecrübedir. Gerçekten Fransız sisteminde gerek anayasal hükümler, gerek yargı içtihatları, gerekse akademik çalışmalar yönüyle, onlarca yıla yayılmış mühim bir birikim bulunmakta ve sistemin içerdiği belli başlı çözümler, bizim henüz tartışmaya başladığımız soruların cevaplandırılmasına katkı sağlamaya namzet görünmektedir. Bu yönüyle, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin diğer örneklerden başka Fransız sistemiyle de mukayesesinin literatüre kayda değer bir katkı sağlayacağı söylenebilir. Bu çalışmada, Fransız sisteminde yürütmenin düzenleyici işlemlerini araştırdıktan ve tespit ettikten sonra, bu incelemeden elde edilen mukayeseli verilerin yeni Türk sisteminde karşı karşıya kalınan problemlere uygulanmasının mümkün olup olmadığı ve hâlen mevcut olan belirsizliklere bir çözüm getirip getirmeyeceği sorgulanmaktadır. Bu kapsamda özellikle düzenleme yetkisinin ülkemizdeki gelişim süreci ile Fransa’da kararnamelerin izlediği tarihi seyir arasında benzerlikler keşfedilmiştir. Bunun gibi, yeni sistemde varlık gösteren bazı önemli soruların cevaplandırılması yolunda, Fransız sisteminin incelenmesiyle erişilen bulguların yol gösterici olduğu sonucu ortaya çıkmıştır.

ÖNSÖZ.............................................................................................................................................. 5

İÇİNDEKİLER................................................................................................................................... 9

KISALTMALAR.............................................................................................................................. 15

GİRİŞ............................................................................................................................................... 17

 

BİRİNCİ BÖLÜM

FRANSA’DA YÜRÜTMENİN
DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ

 

1.1. DÜZENLEME YETKİSİNİN DOĞUŞU VE GELİŞİMİ............................................................. 25

1.1.1. ......................................................................................................................... Genel Bakış              25

1.1.2. .................................................. 1789 Fransız İhtilali ve Yürütmenin Düzenleyici İşlemleri              26

1.1.3. ............................................................... Yürütmenin Tali Düzenleme Yetkisinin Belirmesi              27

1.1.4. ............................ Sekizinci Yıl Anayasası: Düzenleyici İşlemlerin Pozitif Hukukta Kabulü              29

1.1.5. ....................................... III. Cumhuriyet: Yürütmenin İlk Elden Düzenlemelerinin Belirişi              32

1.1.6. ..................................................... IV. Cumhuriyet: İnkâra Rağmen Yaygınlaşan Uygulama              35

1.2. V. CUMHURİYETTE YÜRÜTMENİN DÜZENLEME YETKİSİ.............................................. 39

1.2.1. ................................................................................. 1958 Anayasasının Yenilikçi Cephesi              39

1.2.2. ........................................................................................................................ Kanun Alanı              43

1.2.2.1. ........................................................................................................... Genel Olarak              43

1.2.2.2. ......................................................................... Kanun Alanını Saptayan Hükümler              44

1.2.3. ................................................................................................................. Kararname Alanı              49

1.2.3.1. ........................................................................................................... Genel Olarak              49

1.2.3.2. ........................................................... Anayasada Kararname Alanının Düzenlenişi              50

1.2.3.3. ........................................................ Kararname Alanının Kapsamının Belirlenmesi              53

1.2.4. .......................................................................................... Kararname Alanının Korunması              57

1.2.4.1. ........................................................................................................... Genel Olarak              57

1.2.4.2. .................................. Anayasanın 41. Maddesi: Kabul Edilemezlik (Irrecevabilité)              59

1.2.4.3. ..................... 37. Maddenin 2. Fıkrası: Kanun Alanından Çıkarma (Délégalisation)              63

1.2.5. ................................................................................................. Kanun Alanının Korunması              68

1.2.6. ................................................. Kanun-Kararname Alanına Yönelik Bölüşümün İstisnaları              71

1.2.6.1. ........................................................................................................... Genel Olarak              71

1.2.6.2. .................................................... Kanun Hükmünde Kararnameler (Ordonnances)              72

1.2.6.3. .............. Cumhurbaşkanının 16. Madde Kapsamında Alabileceği İstisnai Tedbirler              77

1.2.7. ....................................................................... 1958 Anayasasının Devrimi Gerçekleşti mi?              80

1.2.7.1. ................................................................................... Kanun Alanının Genişlemesi              81

1.2.7.1.1. ........................... 34. Maddede Yer Alan İkili Yapının Ortadan Kalkması              81

1.2.7.1.2. ............................... Kanun-Kararname Sahası Ayrımının Belirsizleşmesi              82

1.2.6.1.3. ......................... Kanun Alanının Genişlemesini Doğuran Çeşitli Sebepler              85

1.2.7.1.4. ....................................................... Sürecin Tek Hâkimi Olarak Hükûmet              90

1.2.7.2. ............................................................................. Anayasa Konseyi’nin Yaklaşımı              94

1.2.7.2.1. ............................................................................................ Genel Olarak              94

1.2.7.2.2. ...................... 1982 Kararı ve Anayasaya Aykırılık Yolunun Kapatılması              97

1.2.7.2.2.1. ............................................................................ Genel Bakış              97

1.2.7.2.2.2. ......................... 1982 Kararının Değeri, Öncülleri ve Gelişimi              99

1.2.7.2.2.3. ............. Özerk (autonome) Kararnamelerin Ortadan Kalkması              102

1.2.7.2.3. .............. Kanun Alanının Genişlemesi Neticesini Doğuran Diğer Kararlar              105

1.2.7.2.3.1. ....................................... 34. Maddenin Geniş Yorumlanması              106

1.2.7.2.3.2. ....................... Kanun Alanının 34. Maddeye Hasredilmemesi              109

1.2.7.2.3.2.1. ...................................................... Genel Olarak              109

1.2.7.2.3.2.2. ........ Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ve
Başlangıç Hükümleri..................................... 111

1.2.7.2.3.2.2.1. .............. Ana Hatlarıyla Yeni Bir
Merhale................................. 111

1.2.7.2.3.2.2.2. .. Anayasallık Bloku ve Kapsamı              112

1.2.7.2.3.2.2.3. 1971 Kararı ve Kanun Alanının
Genişlemesi........................... 117

1.2.7.2.3.3. ............................. Menfi Yetkisizlik (Incompétence négative)              119

1.2.7.2.3.3.1. ...................................................... Genel Olarak              119

1.2.7.2.3.3.2. ....................... Terimin Çıkış Noktası ve Anlamı              120

1.2.7.2.3.3.3. .............................. Menfi Yetkisizliğin Kapsamı              121

1.2.7.2.3.3.4. ................................................. İçtihadın Değeri              122

1.2.7.2.3.3.5. ................................................... Örnek Kararlar              123

1.2.7.3. .................................................................................. Conseil d’État’nın Yaklaşımı              128

1.2.7.4. .................................................................................................. Geriye Dönüş mü?              134

1.2.7.4.1. ............................................................................................ Genel Olarak              134

1.2.7.4.2. .............................................................. Bir Gözden Geçiriş: 2005 Kararı              137

1.2.7.4.2.1. .................................................................... Kanunun Kalitesi              138

1.2.7.4.2.2. ................................. Kararname Alanında Çıkarılan Kanunlar              143

1.2.7.5. ......................................................................................................... Son Görünüm              146

 

İKİNCİ BÖLÜM

TÜRKİYE’DE YÜRÜTMENİN
DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ

 

2.1. 2017 ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNDEN ÖNCE YÜRÜTMENİN DÜZENLEME YETKİSİ 149

2.1.1. ....................................................................................................................... Genel Olarak              149

2.1.2. ......................................................................... Osmanlı’da Yeni Bir Devre: Kanun-ı Esasî              151

2.1.3. ......................................................................... 1921 ve 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunları              154

2.1.4. ..................................................................................................... 1961 Anayasası Dönemi              157

2.1.5. ............................................................................ 1982 Anayasasında Düzenleyici İşlemler              159

2.1.5.1. ....................................................................... Yürütmenin Güçlendirilmesi Eğilimi              159

2.1.5.2. ....................................................... Yürütmenin Düzenleyici İşlemlerinin Mahiyeti              161

2.1.5.2.1. ............................................................................................ Genel Olarak              161

2.1.5.2.2. ... Yürütmenin Asli Düzenleme Yetkisi Bulunmayışına Yönelik İstisnalar              162

2.1.5.2.3. ....................................... Yürütmenin Mahfuz Düzenleme Yetkisine Dair              164

2.1.5.3. ........................................................ Yürütmenin Düzenleyici İşlemlerinin Çeşitleri              166

2.1.5.3.1. .................................................................. Kanun Hükmünde Kararname              166

2.1.5.3.1.1. ................................. Olağan Kanun Hükmünde Kararnameler              167

2.1.5.3.1.1.1. ..................................................... Yetki Unsuru              168

2.1.5.3.1.1.2. ..................................................... Konu Unsuru              168

2.1.5.3.1.1.3. ................................................. Çıkarılma Usulü              169

2.1.5.3.1.1.4. .................................................. Hukuki Niteliği              170

2.1.5.3.1.1.5. ............................................................ Denetimi              171

2.1.5.3.1.1.6. .. Yasama Yetkisinin Devredilmezliği Yönünden              172

2.1.5.3.1.2. ............. Olağanüstü Dönem Kanun Hükmünde Kararnameleri              173

2.1.5.3.1.2.1. ..................................................... Yetki Unsuru              174

2.1.5.3.1.2.2. ..................................................... Konu Unsuru              175

2.1.5.3.1.2.3. ............................................ Denetim Yönünden              176

2.1.5.3.2. ............................................................... Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi              179

2.1.5.3.3. ...................................................................................................... Tüzük              181

2.1.5.3.4. .............................................................................................. Yönetmelik              184

2.1.5.3.5. ...................................................................... Adsız Düzenleyici İşlemler              186

2.2. 2017 ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNDEN SONRA YÜRÜTMENİN DÜZENLEME YETKİSİ 187

2.2.1. ......................................................................................... Anayasa Değişikliğinin Öncülleri              187

2.2.2. .................................................................................... Anayasa Değişikliğinin Münderecatı              191

2.2.2.1. ........................................................................................................ Yasamaya Dair              191

2.2.2.2. ...................................................................................................... Yürütmeye Dair              193

2.2.2.3. ............................................................................................................ Yargıya Dair              195

2.2.3. ................................................................................................ Hükûmet Sisteminin Niteliği              196

2.2.4. ................................................. Yeni Sistemde Düzenleme Yetkisinin Mahiyeti ve Çeşitleri              200

2.2.4.1. ....................................................................... Yürütmenin Asli Düzenleme Yetkisi              201

2.2.4.2. ....................................................................... Yürütmenin Tali Düzenleme Yetkisi              204

2.2.5. ............................................................ Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Hukuki Rejimi              209

2.2.5.1. ...................................................... Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi              209

2.2.5.1.1. ........................................................................................... Yetki Unsuru              211

2.2.5.1.1.1. ........................................................................... Genel Olarak              211

2.2.5.1.1.2. .................... Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Çıkarma Yetkisi
Devredilebilir mi?.............................................................. 211

2.2.5.1.1.3. ........................... Cumhurbaşkanına Vekâlet Eden Yardımcısı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Çıkarabilir mi?................. 214

2.2.5.1.2. ........................................................................................... Konu Unsuru              218

2.2.5.1.2.1. ........................................................................... Genel Olarak              218

2.2.5.1.2.2. ............. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine Konu Olamayacak
Hususlar............................................................................ 220

2.2.5.1.2.2.1. ............... Temel Hak ve Hürriyetler Bakımından              220

2.2.5.1.2.2.2. Münhasıran Kanunla Düzenlenmesi Öngörülen
Konular......................................................... 223

2.2.5.1.2.2.3. .............. Kanunda Açıkça Düzenlenen Hususlar              232

2.2.5.1.2.3. ........ Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Çıkarılabilecek Konular              234

2.2.5.1.2.4. ............. Mahfuz Alan Sorunu ve Yasama Yetkisinin Genelliği
Prensibinin Akıbeti............................................................ 237

2.2.5.1.2.4.1........................................................ Genel Olarak              237

2.2.5.1.2.4.2. ............. Mahfuz Alanın Mevcut Olduğu Görüşü              238

2.2.5.1.2.4.3. ................. Mahfuz Alanın Bulunmadığı Görüşü              246

2.2.5.1.2.4.4. ... Mahfuz Alan Tartışmasının Değerlendirilmesi              255

2.2.5.1.3. ............................... Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Niteliği              263

2.2.5.1.4. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Cumhurbaşkanlığı Kararlarından Farkı             265

2.2.5.1.5. ........ Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Normlar Hiyerarşisindeki Yeri              268

2.2.5.2. ...................................................... Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi              276

2.2.5.2.1 ................................................................. Olağanüstü Hâlin İlan Edilmesi              276

2.2.5.2.2. .................................................. OHAL Kararnamelerinin Hukuki Rejimi              277

2.2.6. .................................................................... Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Denetimi              282

2.2.6.1. ........................................................................................................... Genel Olarak              282

2.2.6.2. ....................................................................................................... Denetim Yolları              283

2.2.6.3. ........................................................................................... Esasa İlişkin Meseleler              285

2.2.6.3.1. ................................................................ Anayasaya Uygunluk Denetimi              286

2.2.6.3.2. ........ Kanunilik Denetimi: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Kanunların
Hüküm Yönünden Çatışması............................................................... 287

2.2.6.3.2.1. .................. Kanundan Sonra Aynı Konuda Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi Çıkarılması.................................................... 288

2.2.6.3.2.2. ...... Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinden Sonra Aynı Konuda
Kanun Çıkarılması............................................................. 292

2.2.6.4. ............. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Denetim Rejiminin Değerlendirilmesi              294

SONUÇ.......................................................................................................................................... 299

KAYNAKÇA          309

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.