Hava Savaşı ve Uluslararası İnsancıl Hukuk

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Nebile Pelin MANTI
ISBN: 9786050507461
102,00 TL 120,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Nebile Pelin MANTI
Baskı Tarihi 2021/08
Baskı Sayısı 1
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Karton kapak
Sayfa Sayısı 369

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ

ÖNSÖZ

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR 

RÉSUMÉ ............ xxix

ABSTRACT ....... xxxv

ÖZET ..................... xli

GİRİŞ ....................... 1

BİRİNCİ BÖLÜM HAVA SAVAŞININ TEORİK VE NORMATİF ÇERÇEVESİNİN OLUŞTURULMASI

§1. HAVA SAVAŞININ BAŞLANGICI VE KIRILMA NOKTALARININ DEĞERLENDİRİLMESİ .......... 7

I. GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE HAVA SAVAŞININ TEORİK ALTYAPISI ....................... 11

A. YİRMİNCİ YÜZYILA HÂKİM TEORİLER VE MODERN HAVA KUVVETLERİNİN OLUŞUMU ....... 15

B. ÇÖL FIRTINASI VE ETKİ TEMELLİ HAREKÂTLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ ...... 19

C. BALKANLAR VE NATO OPERASYONLARI ...................... 25

D. YENİ TEKNOLOJİLER VE YİRMİ BİRİNCİ YÜZYILDA SAVAŞ  31

II. HAVADA KUVVET KULLANIMI VE NORMATİF ÇERÇEVE ARAYIŞI ........ 36

A. BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİNDE VE SAVAŞ DÖNEMİNDE YAŞANAN GELİŞMELER... 40

1. Birinci Dünya Savaşı Öncesi Durum ........ 41

2. İki Büyük Savaş Arası Dönemde Yaşanan Gelişmeler ....... 51

xx

B. İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TOPYEKÛN SAVAŞLARIN MİRASI ......................... 54

C. YENİ HUKUKİ ÇERÇEVE OLUŞTURMA ÇABALARI ...... 60

1. 1944 tarihli Chicago Sivil Havacılık Konvansiyonu ........... 63

2. Denizdeki Silahlı Çatışmalarda Uygulanabilir Uluslararası Hukuka İlişkin San Remo El Kitabı (1994) .... 67

3. HPCR Hava ve Füze Savaşı El Kitabı (2009) ..................... 69

4. ICRC Angajman Kuralları El Kitabı ......... 70

5. Milletlerarası Hukukun Siber Savaşa Uygulanması Hakkında Tallinn El Kitabı ....................... 71

D. SİLAHLARIN SINIRLANDIRILMASINA İLİŞKİN SÖZLEŞMELERİN ETKİSİ . 76

§2. KLASİK UNSURLARIN EVRİMİ VE YENİDEN TANIMLANAN UNSURLAR ... 80

I. HAVADA HÂKİMİYETİN TANIMI VE SINIRLARI ............. 85

A. HAVA SAHASINDA EGEMENLİK ............. 88

1. Milletlerarası Hukuk Anlamında Egemenlik....................... 92

2. Ulusal Hava Sahası .. 93

3. Uluslararası Hava Sahası . 97

B. MODERN ZAMANLAR VE SINANAN EGEMENLİK KAVRAMI .................... 98

1. İç Savaş Hali ve Etkin Kontrolün Kaybı . 101

2. Sınıraşan Terörizmin Etkilerinin Değerlendirilmesi ......... 103

II. KLASİK UNSURLARIN EVRİMİ: SAVAŞIN UNSURLARINI YENİDEN DÜŞÜNMEK  106

A. ‘YENİ SAVAŞLAR’ VE KUVVET KULLANMA HUKUKUNU YENİDEN DÜŞÜNMEK ...... 108

1. Değişen ve Yenilenen Anlamıyla Savaş ve Çatışmaları Nitelendirme Sorunu ..... 109

a. Yeni Aktörler-Yeni Kurallar ............. 110

b. Yeni Teknoloji ve Kuvvet Kullanma Hukukunda Değişim ........... 112

2. Meşru Müdafaa Kavramını Yeniden Düşünmek ............... 114

B. SAVAŞ UÇAKLARININ MİLLETLERARASI HUKUKTA STATÜSÜ ................... 116

1. Tanım Sorunu ........ 117

2. Chicago Konvansiyonu ve Sivil Uçakların Savaş Sırasındaki Durumu ....... 118

xxi

İKİNCİ BÖLÜM HAVA HAREKÂTLARININ HUKUKİ BOYUTLARI

§1. ULUSLARARASI HUKUK UYARINCA HAVA SAVAŞININ YÜRÜTÜLMESİ ................... 121

I. HAVA SAVAŞINA İLİŞKİN İNSANCIL HUKUK İLKELERİ ....................... 124

A. ASKERİ HEDEFE SALDIRMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ ............ 127

1. Askeri Hedef Tanımı ..... 128

2. Askeri Hedefe Saldırma Yükümlülüğüne Ek Unsurlar ..... 131

a. Askeri Hedefin Doğrulanması Yükümlülüğü ............. 131

b. Sivil Halka Verilecek Zararları En Aza İndirme Yükümlülüğü .. 133

c. Zararın Aşırı Olması Durumunda Saldırıdan Vazgeçme Yükümlülüğü ................... 135

d. Kuvvetlerin Saldırının Risklerine Karşı Korunması ve Askeri Fayda Dengesinin Kurulması...................... 138

B. İNSANCILLIK İLKESİ ...... 139

C. ASKERİ GEREKLİLİK İLKESİ .................. 142

D. ORANTILILIK İLKESİ ...... 145

E. AYRIM GÖZETMEYEN SALDIRI YASAĞI ....................... 148

II. SİVİL HEDEFLERİN DURUMU .................... 156

A. SİVİLLERİN SALDIRININ ETKİLERİNDEN KORUNMASI İÇİN ALINABİLECEK ÖNLEMLER ........... 156

B. SİVİL NÜFUSUN KALKAN OLARAK KULLANILMASI YASAĞI ...................... 158

C. SAVAŞAN TARAFLAR ARASINDA PAYLAŞILAN SORUMLULUK ......... 161

§2. UÇUŞA YASAK BÖLGELERİN HUKUKİ REJİMİ ..................... 164

I. MİLLETLERARASI HUKUK UYARINCA HAVA SAHASININ KULLANIMINA GETİRİLEN SINIRLAMALAR ........... 169

A. UÇUŞA YASAK BÖLGELERİN OLUŞTURULMASI ........ 172

B. UÇUŞA YASAK BÖLGE REJİMİNİN UYGULANMASI ... 175

C. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GÜVENLİK KONSEYİ UYGULAMALARINDA UÇUŞA YASAK BÖLGELER ..... 178

1. Irak (1991-2003) ... 179

2. Bosna-Hersek (1992-1995) ..................... 184

3. Libya (19 Mart 2011- 27 Ekim 2011) .... 190

4. Suriye .................... 193

xxii

§3. TARAFSIZLIK HUKUKU .... 205

I. TARAFSIZLIK KAVRAMI ... 205

II. TARAFSIZ HAVA ARAÇLARININ SINIFLANDIRILMASI VE İŞARETLERİ ............ 208

III. TARAFIZ HAVA SAHASINA İLİŞKİN KURALLAR ........... 212

A. Tarafsız Hava Sahasının Hukuki Rejimi ....... 212

1. Genel Hukuki Rejim ...... 213

2. Tarafsız Hava Sahasının İhlali ................ 214

3. Tarafsız Hava Araçlarının Hedef Alınması ....................... 219

B. TARAFSIZ HAVA SAHASI DIŞINDAKİ TARAFSIZ DEVLET HAVA ARAÇLARININ DURUMUNA İLİŞKİN KURALLAR ............... 222

1. Tarafsız Hava Araçlarının Hava Sahası İhlalleri ............... 225

2. Çatışma Taraflarının Tarafsız Devletlerin Münhasır Ekonomik Bölgesine ve Kıta Sahanlığına İlişkin Eylemleri ............... 228

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM HAVA SAVAŞI BAĞLAMINDA YENİ TEKNOLOJİLERİN KULLANIMI VE SİLAHLI ÇATIŞMALAR HUKUKUNDA YAŞANAN GÜNCEL TARTIŞMALAR §1. TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN HAVA SAVAŞ HUKUKU ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ........... 235

I. OTONOM SİLAH TEKNOLOJİLERİ VE İNSANSIZLAŞAN SAVAŞ .... 248

A. OTONOMİ KAVRAMI VE AKILLI MAKİNALAR ............ 253

B. İNSANSIZ HAVA ARACI TEKNOLOJİSİ VE KULLANIM ALANLARI ................. 255

1. İHA-SİHA’ların Silahlı Kuvvetlerce Kullanımı ............... 258

2. İHA-SİHA Sistemlerinin Devlet Dışı Aktörlerce Kullanımı ............... 262

3. Hukuki Sınırların Belirlenmesinde Karşılaşılan Güçlükler ............... 264

a. Ayrım Gözetme İlkesi ....................... 267

b. Orantılılık ........ 269

c. Askerlik Gereklilik Açısından Otonom Sistemler ...... 270

d. Komutanın Sorumlulukları................ 271

xxiii

II. SAVAŞ HUKUKUNUN OTONOM SİLAH SİSTEMLERİ BAKIMINDAN UYGULANMASI................... 273

A. SAVAŞ HUKUKUNCA YASAKLANAN OTONOM SİSTEMLER: İLGİLİ DÜZENLEMELER VE SORUNLARIN TESPİTİ .... 276

B. AYRIM GÖZETME VE ORANTILILIK İLKELERİNİN OTONOM SİSTEMLER BAKIMINDAN UYGULANMASI ....... 279

C. ÖNLENEMEZ KULLANIM SORUNU: ÇİFT KULLANIMA KONU TESİSLERE SALDIRI SORUNU ..... 280

D. OTONOM SİBER SİLAHLARIN KULLANIMINDA MEŞRUİYET SINIRININ KORUNMASI ... 281

§2. SORUMLULUK ..................... 284

I. HAVA SAVAŞINA İLİŞKİN SUÇLAR .......... 291

A. ROMA STATÜSÜ VE ULUSLARARASI CEZA MAHKEMESİ’NİN YETKİSİ ...................... 295

B. SAVAŞ SUÇLARI ...... 297

II. OTONOM SİSTEMLERİN KULLANIMINDAN DOĞAN SORUMLULUK .............. 306

A. ULUSLARARASI CEZA HUKUKU BAĞLAMINDA OTONOM SİSTEMLERİN KULLANIMINA BAĞLI BİREYSEL CEZA SORUMLULUĞU ......... 307

1. Üreticiler, Tasarımcılar, Mühendisler ve Programcıların Sorumluluğu .......... 309

2. Askeri personelin sorumluluğu ............... 311

3. Komuta sorumluluğu ..... 312

B. OTONOM SİSTEMLERİN KULLANIMINDA DEVLETİN SORUMLULUĞU ...... 319

SONUÇ ................ 327

KAYNAKÇA ....... 331

EK 1 ...................... 369

 

Savaş tarihi boyunca, yeni silahlar ve teknolojiler sıklıkla ortaya çıkmıştır. Savaş yeteneklerinin geliştirilmesi, yeni teknolojilerin kullanımı ve ateş gücünün artırılması orduların temel kaygıları olmuştur.

1800’lü yıllarda başlayan buluşlar döneminde1, buhar makinelerinin ve petrol gibi yeni yakıtların kullanımı, kıtalararası ulaşımı, daha uzak mesafelere ulaşmayı; metallerin işlenmesi, tüfeğin, kısa süre sonra makineli tüfeğin ve zırhlı gemilerin yapılmasını sağlayacaktır. 1840’ta telefon-telsiz-telgrafın kullanımı, 1852’de Henri Giffard’ın ilk başarısız hava gemisi denemesi gerçekleşir. Bir yıl sonra George Kayley başarılı bir planör uçuşu gerçekleştirir.

XX. yüzyıl yaklaşırken, teknolojinin muazzam başarılarına rağmen, hammadde ve kullanım kaygıları sonraki on yılları şekillendirecek yeni tartışmaları tetikleyecektir. Budiansky, XX. yüzyılın ilk çeyreğini mucizeler çağı olarak tanımlar2, çünkü bu yüzyıl ‘dönüşüm’ çağıdır: elektriğin keşfini takip eden yıllarda sadece günlük kullanıma özgü icatlar değil, aynı zamanda savaş alanını etkileyecek değişimler de ortaya çıkacaktır.

XX. yüzyılın ilk yarısına hâkim olan siyasi gerilimler ve yaşanan çatışmalar, bir taraftan daha üstün silahlar yaratma arzusunu ve teknolojik gelişmeleri tetiklemiş; diğer taraftan, yüzyılın ikinci yarısına yön verecek olan savaşları düzenleyen normları derinden etkilemiştir.

1 XIX. yüzyılın en çarpıcı özelliklerinden biri, günlük hayatımızı şekillendiren pek çok buluşun bu dönemde gerçekleşmiş olmasıdır. 1800’de bugün kullandığımız pillerin keşfiyle başlayan süreç, gaz ışığının, buharlı lokomotiflerin, fotoğrafın (1814), elektromanyetizmanın (1825), elektrik dinamosunun, buzdolabının (1835) ve elektrikle çalışan sistemin icat edildiği dönemdir.

2 Stephan Budiansky, Air Power, Penguin Books, 2004, s.3.

xvi

XX. yüzyılın ikinci yarısında savaşların aktörleri, yöntemleri, teknolojileri, gereksinimleri, hatta isimleri değişirken, savaşa ilişkin kurallar aynı kalmıştır.

Teknolojiyi üreten ve ona sahip olanlar ile üretemeyen ve sahip olamayanlar arasında oluşan asimetri, XX. yüzyılın son çeyreğine ve XXI. yüzyılın başında silahlı çatışmalarının en belirleyici niteliklerinden biri haline gelirken, savaş yöntem ve araçları ile çatışmalar esnasında sivillerin korunmasına ilişkin uluslararası İnsancıl Hukuk kurallarını da zorlamaktadır.

Modern hava kuvvetlerinin oluşumundan çok önce, neredeyse iki asırdan uzun bir süredir, günümüz hava araçları kadar gelişmiş olmasa da çeşitli hava unsurları silahlı çatışmalarda askeri amaçla kullanılmaktadır3.

Hava bombardımanını en yüksek etkiyle gerçekleştirmek için geliştirilen yeni teknoloji, hukukun uzanamadığı coğrafyalarda riskleri azalttığı düşünüldüğünden ‘modern’ çatışmaların vazgeçilmez unsurlarından biri haline gelmiştir.

1990’lı yıllardan itibaren, başta terörle mücadele olmak üzere, silahlı çatışmalarda hava kuvvetleri öne çıkmaya başlamıştır. Bu dönemde Çöl Fırtınası Harekâtı, hava kuvvetlerinin rolünü belirgin hale getiren harekâtlardan biri olmuştur. Gerçek zamanlı gözetleme ile elde edilen veri, yüksek hızda ve modern mühimmat kullanılarak gerçekleştirilen saldırılar, müttefik kara kuvvetlerinin kayıplarını minimumda tutarak, kısa sürede sonuç alınmasını sağlamıştır. Bu dönemde uygulanan nokta saldırıları, yıpratma yoluyla gerçekleştirilen klasik çöküşten ziyade, işlevsel etkilerin harekâtlarda öne çıktığını göstermektedir.

Özellikle hava harekâtlarında, silahlı çatışmaların yürütülmesine ilişkin temel ilkelere uygun hareket edilmesi, özellikle ayrım gözetme ve orantılılık ilkeleri temel tartışma noktaları oluşturmuş; bu ilkelerin,

3 Keşif amaçlı ilk balon uçuşu Fransız ordusu tarafından 1794 yılında gerçekleştirilmiş ve ilk hava saldırısı 1894 yılında, Venedik’in bombalanması amacıyla Avusturyalılar tarafından patlayıcı taşıyan insansız balonlar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Michael R. Hoversten, The Law Governing Aerospace Warfare in the Twenty-First Century, LLM Thesis, Institute of Air and Space Law, McGill University, Quebec, July 2000, s. 1.

xvii

yakın dönemde tanık olunan askeri faaliyetlerde uygulama alanı bul(ama)ması, konuyu kamuoyu için olduğu kadar hukukçular için de merakla ve ilgiyle takip edilen bir başlık haline getirmiştir.

Silahlı çatışmaların hukuki boyutunu düzenleyen İnsancıl Hukuk’un bu temel ilkelerinin kapsamları ve uygulamaları, şüphesiz sonraki hava operasyonları bakımından açıklayıcı ve yol gösterici olacaktır. Bu anlamda Devlet pratiği ve algısının evrensel normlarla ne ölçüde uyumlu olduğuna bakılması faydalıdır. Bu çalışma hava savaşına ilişkin uygulamaların, Dünya Savaşlarından günümüze farklılaşan devlet uygulamalarının incelenmesi, doktrindeki tartışmaların takip edilmesi neticesinde oluşturulmuştur.

Silahlı Çatışmalar Hukuku’nu oluşturan Lahey Hukuku, Cenevre Hukuku ile sağlamlaştırılmaya çalışılmıştır. Hava gücünün kullanımına ilişkin ilk düzenlemeler de 20.yüzyılın ilk yarısında kaleme alınmıştır. Konu hakkında kaleme alınan ilk eserler, günümüzde hala tartışmalı olan noktaların, kuvvetin oluşum aşamasında dahi tartışmalı olduğunu göstermektedir. Bugün, ileri teknolojinin sunduğu imkânlara rağmen, aynı endişeler devam etmektedir. Bu sebeple erken dönemde konu hakkında çıkan ve tartışmalı olan hususlar öncelikle incelenmiştir.

İnsanlı platformlardan insansız platformlara geçişin, savaş alanındaki etkisi, fiili ve hukuki koşullar dikkate alınarak bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır. Bu hususlardaki kemikleşmiş algıyı kırabildiği ve eksiklikleri tamamlayabildiği ölçüde çalışmamız amacına ulaşmış olacaktır.

Tez çalışmalarımın alt yapısını oluşturan araştırma süresinin bir yılı Hollanda’da ve Amerika Birleşik Devletleri’nde geçirilmiştir.

For this dissertation, I would like to thank members of Leiden University Institute of International Air and Space Law, firstly Prof. Dr. Pablo Mendes de Léon, Prof. Dr. Nico Schrijver and Dr. R.W. Heinsch for their time, interest, and helpful comments; and Paula Van der Wulp, Flortje Helwig ve Wouters Oude Alink for their hospitality, finally and mostly Dr. Narin Idriz Tezcan, former Leiden University new Asser Institute member, for her kindness and endless help.

I want to express my genuine gratitude to all the staff members of the Peace Palace Library and the Hague Academy of International Law,

xviii

mostly Mr. Niels Van Tol, for his help and guidance during my research at the Library.

Prof. Dr. Bonnie Docherty for her time and insightful questions, during my studies at Harvard Law School. My time at Harvard was enjoyable in large part due to the many friends and groups that became a part of my life. I am grateful for time spent with friends, Dr. Elif Yamangil, for our memorable trips; friends at Langdell Hall, Aslıhan Bulut and Terri Saint-Amour, for their patience and help, New York trips and life saving research tips about complicated data and people.

Sadece bu zorlu süreçte değil, öğrencilik yıllarımızdan beri her adımda, her an varlığını ve desteğini gösteren, değerli dostum Yrd. Doç. Dr. Nur Bolayır’a sonsuz saygılarımı ve sevgilerimi sunarım. Çalışmalarımın son halini almasına yardımcı olduğu için, değerli makine mühendisi İ. Çağrı Arsan’a, değerli Fatma Ayhan'a ve Dr. Rezzan İtişgen Dülger'e bu süreçteki destekleri ve dostlukları için, sevgilerimi ve teşekkürlerimi sunuyorum.

Bu çalışma 2214/A TÜBİTAK Bilim İnsanı Destekleme Bursu programı ve İstanbul Üniversitesi Tinçel Vakfı Araştırma Bursu kapsamında başarılı bulunarak, burs desteğine hak kazanmıştır.

KAYNAKÇA

I. KİTAPLAR

Ağaoğulları Mehmet Ali ve Köker, Levent, İmparatorluktan Tanrı Devletine, 6. Baskı, İmge Kitabevi, Ankara, 2006.

Akkurt, Sinan S., Sivil Havayolu ile Yolcu Taşımacılığından Kaynaklanan Hukuki Sorumluluk, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya 2014.

Alatlı, Alev, Batıya Yön Veren Metinler, Cilt II, (Ed. A. Alatlı), İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı, Melisa Matbaacılık, Ankara: 2010, s. 844.

Al-Safoq, Riyadh Mohammed Ali, Türkiye – Irak İlişkilerini Etkileyen Faktörler (2003-2013), Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2015.

Amnesty International, Nato/Federal Republic Of Yugoslavia “Collateral Damage” Or Unlawful Killings? Violations of the Laws of War by NATO during Operation Allied Force, 5 June 2000. (Çevrimiçi: https://www.amnesty.org/en/documents/ eur 70/018/2000/en/)

Arı, Tayyar, Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika, İstanbul, Alfa Yayınları, 2004, s.229-230.

Armaoglu, F., “Irak-İran Savası”, in 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 13. Baskı, Alkım Yayınevi, Ankara, 2007.

Armaoğlu, F., 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 13. Baskı, Alkım Yayınevi, Ankara, 2013.

Armed Conflicts, Weidenfeld and Nicolson, London 1980, s.262.

Ayala, Balthazar De iure et officiis bellicis et disciplina militari libri (Savaş Hak ve Yükümlülükleri ve Askeri Disiplinin Kitabı) III, James Brown Scott (Ed.), The Lord Baltimore Press, 1995.

Aydın Okur, Derya, Uluslararası Hukuk Açısından İnsansız Hava Araçlarıyla Gerçekleştirilen Saldırılar, Turhan Kitabevi, Ankara 2016.

332

Beale, Michael O., Bombs over Bosnia: The Role of Airpower in Bosnia, Herzegovina, Master's thesis, August 1997.

Best, Geoffrey, Humanity in Warfare The Modern History of International Law of Armed Conflicts, 1983.

Bilsel, M. Cemil, Milletlerarası Hava Hukuku, Cilt: I, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 1948.

Bissell, Richard E. and Gasteyger, Curt Walker, The Missing Link: West European Neutrals and Regional Security, 1990.

Blum, Gabriella, The Fog of Victory, in Eur. J. Int’l L., Vol. 24, 2013, ss. 391-416.

Boczek, Boleslaw A., International Law, A Dictionary, Lanham, Scarecrow Press, 2005.

Bombing Civilians: A 20th Century History, Marilyn B. Young and Yuki Tanaka (Eds.), The New Press, New York, 2009.

Bootby, William H., Weapons And The Law Of Armed Conflict, Oxford University Press, 2009, s. 4.

Bozkurt, Enver; Kütükçü, Akif; Poyraz, Yasin, Devletler Hukuku, Yetkin Yayınları, 7. Baskı, Ankara 2012.

Budiansky, Steven, Air Power: The Men, Machines, and Ideas That Revolutionized War, from Kitty Hawk to Iraq, II. New York: Viking, 2004,

Calogeropoulos-Stratis, Aristridis, Droit humanitaire et droit de l'homme -La protection de la personne en période de conflit armé, Institut Universitaire de Hautes Études Internationales, Genève, 1980, ss. 56-57.

Callam, Andrew, Drone Wars: Armed Unmanned Aerial Vehicles, in International Affairs Review, Volume XVIII, No. 3: Winter 2010. (Çevrimiçi: http://www.iar-gwu.org/node/144 )

Carroz, J.E., The living resources of the sea, in The management of humanity's resources: The Law of the Sea, Workshop 1981 organized by The Hague Academy of International Law and the United Nations University, in The Hague, Martinus Nijhoff 1982, ss. 193-207.

Cassese, A., International Law, Oxford University Press, 2003.

Cicero, Pro Tito Annio Milone Ad Iudicem Oratio, OEuvres Complètes de Cicéron Avec la Traduction en Français, sous la Direction de M. Nisard, Plaidoyer Pour T.A. Milon, Discours Trente Neuvième, J.J. Debochet, Le Chevalier et Comp., Éditeurs, Tome

333

Troisième, s. 5. (Çevrimiçi: http://www.remacle.org/bloodwolf/ orateurs/milon.htm)

Coke, Edward, The First Part of the Institutes of the Laws of England, 15th ed., London, E. And R. Brooke, 1794, 1:4a.

Crawford, Neta C., Accountability for Killing: Moral Responsibility for Collateral Damage in America's Post-9/11 Wars, Oxford University Press, 30 Eylül 2013.

Curzon, Leslie B.&Paul Richards, The Longman Dictionary of Law, (ISBN: 9780582894266), s. 160.

Dailler P., Pellet A., Le droit international public, L.G.D.J., Paris, 2002.

Deng, Francis M. et al., Sovereignty as Responsibility: Conflict Management in Africa, Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 1996.

Diederiks-Verschoor, I.H., An Introduction to Air Law, Kluwer Law International, Netherlands, 2013, s. 4.

Dinstein, Yoram, “Air Warfare”, in The Law of Armed Conflict and the Use of Force, The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Frauke Lachenmann and Rüdiger Wolfrum (Eds.), Oxford 2016.

Douhet, Guilio, The Command of the Air (Il domino dell'aria), Dino Ferrari (tran.), Coward-McCann, New York 1942, New Imprint by Air Force History And Museums Program Washington, D.C. 1998. (Çevrimiçi: http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/readings/ command_of_the_air.pdf )

Dönmezer, Sulhi & Erman, Sahir, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Onbirinci Bası, İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş., 1994.

Duguit, Leon, “Egemenlik ve Özgürlük”, Devlet Kuramı, (der.) Cemal Bali AKAL, Dost Yayınevi, Ankara 2000.

Engvers, Alexander, “The Principle of Sovereignty in the Air: To what extent can it be upheld against aerial intruders?”, Master Thesis, University of Lund Faculty of Law, 2001.

Eroğlu, Hamza, Devletler Umumi Hukuku El Kitabı, Ankara İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Yayını, Ankara 1979.

P. Fauchille, “Le Domaine aérien et le régime juridique des aérostats”, in RGDIP, Vol. 8, 1901, s. 471;

Foster, Harry, The Air Domain and the Challenges of Modern Air Warfare, in Military Strength.

334

Futrell, Robert Frank, Ideas, Concepts, Doctrine: Basic Thinking in the United States Air Force, 1907-1960, Vol. I, 1989, s. 75.

Garrett, S., Ethics and Air Power in World War II, St. Martin’s Press, New York 1993.

Green, Leslie C., ‘The Contemporary Law of Armed Conflict’, 2nd Ed., Manchester University Press, Manchester, 2000, s. 181.

Green, Leslie C., The Contemporary Law of Armed Conflict, 3rd ed., Melland Schill Studies in International Law, Juris Publishing, Manchester University Press, (1 May 2008).

Grosscup, Beau, Strategic Terror: The Politics and Ethics of Aerial Bombardment, Zed Books, London, 2006.

Grotius, Hugo, Savaş ve Barış Hukuku,(Çev.) Seha L. Meray, Say Yayınları, 2011.

Gündüz, Aslan, Milletlerarası Hukuk, Reşat Volkan Günel (Ed.), Genişletilmiş Güncellenmiş 6. Bası, BETA 2013.

Hallion, R.P., Storm over Iraq: Airpower and the Gulf War, Smithsonian Institute, Washington D.C., 1992.

Hartigan, Richard Shelly, The Forgotten Victim: A History of the Civilian, Chicago: Precedent, 1982, ss. 1–10;

Hearne R. P., Aerial Warfare, John Layne Publishing, London, 1909 (Çevrimiçi: https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.278549/ 2015.278549.AerialWarfare#page/n179/mode/2u)

Hearne R. P. & Maxim Hiram Stevans, Airships In Peace&War, London, J. Lane, 1910.

Hearne R. P., Zeppelins and Super-Zeppelins’i yayınlar. (London, John Lane; New York, John Lane Company, 1916).

Henderson, Ian, The Contemporary Law of Targeting: Military Objectives, Proportionality and Precautions in Attack Under Additional Protocol I, Martinus Nijhoff, Leiden, 2009, s. 235.

Hershey, Amos, “Ernest Nys”, in American Journal of International Law, Vol. 15, No. 4, July 1921, s. 560 vd.;

Hopkins, George E.,“Bombing and the American Conscience during World War II”, in Historian, Vol. 28, No. 3, 1966, ss. 451–73.

Hoversten, Michael R., The Law Governing Aerospace Warfare in the Twenty-First Century, LLM Thesis, Institute of Air and Space Law, McGill University, Quebec, July 2000.

Hudson Maxim, The Battle Cry of Peace, (1915), (Çevrimiçi: https://web.stanford.edu/~gdegroat/NT/oldreviews/bcop.htm).

335

Human Rights Watch, Civilian Deaths in the NATO Air Campaign (February 2000), 18 Ekim 2007. (Çevrimiçi: https://www.hrw. org/sites/default/files/reports/natbm002.pdf)

Jellinek, Georg, L'Etat Moderne et Son Droit, Deuxieme partie, (Traduction Française par G. Fardis); Paris, 1913.

Kelsen, Hans, Principles of International Law, 1952, Reprinted 2003, 2012 by The Lawbook Exchange Ltd.

Kılınç, Salih Uygar, Avrupa Birliği - EUROCONTROL Sivil Havacılık Düzenlemeleri ve Türkiye, On İki Levha Yayıncılık A.Ş., İstanbul, 2011.

Lanchester, FW, Aircraft in Warfare: the Dawn of the Fourth Arm, 1916, Lanchester Press Inc. Reprinted with permission of Lanchester Press Inc (Copyright 1996).

Lee, Blewett, “Sovereignty of the Air”, in The American Journal of International Law, Vol. 7, No. 3 (Jul., 1913), (ss. 470-496).

Lin, Herbert, Responding to Sub-Threshold Cyber Intrusions: A Fertile Topic for Research and Discussion’’, in Geo. J. Int'l Affair, Vol.11, 2010, ss.127-135, p.129.

List, Wilhelm et seq., Law Reports of Trials of the War Criminals, Selected and Prepared by The United Nations War Crimes Commission, Volume VIII, 1949, ss. 34-92.

Meilinger, Phillip S., “Air war and Humanitarian Concerns”, (working paper, Humanitarian Challenges in Military Intervention Workshop, Project on the Means of Intervention, Carr Center for Human Rights Policy, Harvard Kennedy School, Washington, DC, 29–30 November 2001).

Melzer, Nils, Targeted Killing in International Law, Oxford University Press, Oxford, 2009.

Mettraux, Guenael, The Law of Command Responsibility, No. 43, 2009.

Mitchell, Billy, Our Air Force: The Keystone of National Defense, E.P. Dutton & Co. New York, 1921, (Classic Reprint)1922.

Nys, Ernest, 'Régime juridique des aérostats', 19 Annuaire Institut de Droit International, 1902, ss.86-114;

Oduntan, Gbenga, Sovereignty and Jurisdiction in Airspace and Outer Space: Legal Criteria for Spatial Delimitation, Routledge; 2012, ss.166-167.

336

Omissi, David E., Air Power and Colonial Control: The Royal Air Force, 1919–1939, Manchester University Press, Manchester 1990, ss. 5-13.

Oppenheim, L., International Law, Vol. II: War and Neutrality, 2. Baskı, Londra 1912.

Öktem, Prof. Dr. A. Emre, Terörizm İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları, Derin Yayınları, İstanbul 2007.

Önen, Mesut, Türk Sivil Havacılık Mevzuatı ve Uluslararası Uzay Hukuku Kuralları, İstanbul 1986.

Özman, M. Aydoğan, “Devletin Egemenliği ve Milletlerarası Teşekküller”, in Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXII (1965), s. 98. (ss 98-158).

Pazarcı, Hüseyin, Uluslararası Hukuk, Ankara 2012, 11.Bası, ss. 296-304.

Porter, Bruce D., War and the Rise of the State, The Military Foundations of Modern Politics, The Free Press, 1994

Posner, Eric A., A Theory of the Laws of War, in Uni.Chi.L.R. 297, Vol. 70, 2003, ss. 298–299.

Robida, Albert, Yirminci Yüzyılda Savaş, (özgün adıyla Guerre au Vingtième Siècle-War in the Twentieth Century, 1887).

Robida, Albert, Yirminci Yüzyıl (Le Vingtième Siècle) ve

Robida, Albert, Elektronik Hayat (La Vie Électronique - Electronic Life, 1890)

San Remo Manual on International Law Applicable to Armed Conflicts at Sea, Louise Doswald-Beck, (ed.), Cambridge University Press, 1st published in 1996, reissued in 2005.

Sandoz, Y. / Swinarski, C. / Zimmermann, B. (Eds.), Commentary on the Additional Protocol of 8 June 1977 to the Geneva Conventions of 12 August 1949 (1987).

Schladebach, Marcus, Lufthoheit: Kontinuität und Wandel (Jus Publicum), 1.Bası, 1. November 2014.

Schmit, Michael N., ‘Air Warfare’, in The Oxford Handbook of International Law in Armed Conflict, Andrew. Clapham and Paola Gaeta (Eds.), 2014, s.126.

Schwarzenberger, Georg, ‘The Law of Air Warfare and The Trend Towards Total War’, in The American University Law Review, Vol. 8, No.1, January 1959.

337

Schwarzenberger, Georg, International Law As Applied by International Courts and Tribunals, Vol. II., The Law of Armed Conflict, London, 1968, s.140.

Shaw, Martin, The New Western Way of War: Risk Transfer And Its Crisis in Iraq, Polity, 2005, s.31.

Sherry, Michael, The Rise of American Airpower: The Creation of Armageddon, Yale University Press, 1987.

Sobel, Richard&Shiraev, Eric (Eds.), International Public Opinion and the Bosnia Crisis, Lexington Books, 2003.

Spaight, J.M., War Rights on Land, 1911.

Spaight, James M., Air Power and War Rights, Longmans, Green, 3rd Edition, 1947.

Şenel, Alâeddin, Siyasi Düşünceler Tarihi, Dafne Kitap, 2017, s. 311–315.

The Landmark Thucydides: A Comprehensive Guide to the Peloponnesian War, Robert B. Strassler, (ed.), and Richard Crawley (trans.), New York: Free Press, 1996.

The Handbook of International Humanitarian Law, Dieter Fleck, Michael Bothe, et al. (eds.), Oxford University Press, 2013.

The Handbook of the International Law of Military Operations, Terry D. Gill and Dieter Fleck (eds), Oxford University Press, 2010.

The San Remo Manual on International Law Applicable to Armed Conflict at Sea, 12 June 1994.

The United Nations Convention on the Law of the Sea (A historical perspective), Prepared by the Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea, Office of Legal Affairs, United Nations, 2012; Originally prepared for the International Year of the Ocean, 1998.

Thirlway, Cf. H., The Sources of International Law, in: M. Evans (Ed.), International Law (2010), at 100.

Toluner, Sevin, Kıbrıs Uyuşmazlığı ve Milletlerarası Hukuk, İstanbul Üniversitesi Yayınları, İstanbul 1977

Toluner, Sevin, Milletlerarası Hukuk Dersleri, İstanbul 1989.

Tremblay, Michel, The Legal Status of Military Aircraft in International Law, LLM Thesis, Faculty of Law Institute of Air and Space Law McGill University, Montreal November 2003, (ss.1-121)

Tütüncü, Ayşe Nur, İnsancıl Hukuka Giriş, Beta Yayınları, İstanbul 2012.

338

Tzu, Sun, The Art of War, trans. Samuel B. Griffith, New York: Oxford University Press, 1963.

Üstünel, Rüstem, 2003 Yılı Sonrası Irak’taki Gelişmelerin Türkiye’nin Güvenliğine Etkilerinin İncelenmesi, Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü Güvenlik Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2015.

van Creveld, Martin, The Age of Air Power, 1st Ed., Public Affairs, New York 2011.

Videla Escalada, Federico N., Aeronautical Law, Alphen Aan Den Rijn, Germantown Maryland, Sijthoff & Noordhoff, 1979.

Weizmann, E., On Eagles’ Wings, Steimatsky, Tel Aviv 1976.

Winthrop, W., Military Law and Precedents, Vol. 2, 2nd ed., 1920, s.797, n. 61.

Woods, David and Hollnagel, Erik, Joint Cognitive Systems: Patterns in Cognitive Systems Engineering, CRC Press Reference, March 27, 2006, (ISBN 9780849339332 - CAT# 3933)

Yamaner, Doç. Dr. Melike Batur, Silahlı Çatışmalarda Sivillerin Korunması, Arıkan Basım Yayım, 2007.

II. MAKALELER

Akgül, İbrahim, Uzay Hukuku, 1.Uluslararası Uzay Sempozyumu (30 – 31 Mayıs 2011), Dünyadaki Uzay Faaliyetleri ve Türkiye'nin Potansiyeli, 2011, s. 361 – 373.

David Akerson, “The Illegality of Offensive Lethal Autonomy”, in International Humanitarian Law And The Changing Technology of War, Dan Saxon (ed.), 2013.

Akkutay, Berat Lale, “Uluslararası Hukukta Sivil ve Devlet Hava Aracı Ayrımı”, TAAD, Yıl:8, Sayı:31 (Temmuz 2017), (ss. 315-348.)

Alagöz, Emine A., (Dr), “Çin’in Hava Savunma ve Tanımlama Bölgesi Hamlesi”, BİLGESAM, (Çevrimiçi: http://www.bilgesam.org/ incele/1701/-cin%E2%80%99in-hava-savunma-ve-tanimlama-bolgesi-hamlesi/#.Wh3ES0pl_IU )

Alston, Philip, 'The Security Council and Human Rights: Lessons to be Learned from the Iraq-Kuwait Crisis’, in 13 Australian YBIL, 1992.

339

Arsava, Füsun, “Egemenlik ve Koruma Sorumluluğu”, in Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XV, 2011, No. 1, ss.101-124.

Arsava, Füsun, “İsviçre’nin Tarafsızlık Statüsü Işığında AB Üyeliğine Bakış”, in Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XI, Sa.1-2, Y.2007, ss. 52-530

Beard, J. M., Autonomous Weapons and Human Responsibilities, in Gnt. JIL, No.45, 2013-2014, ss. 617, 628, 647.

Beriş, H. Emrah, “Egemenlik Kavramının Tarihsel Gelişimi ve Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, S.63, C.1, 2007, s.57

Benard, Alexander, Lessons from Iraq and Bosnia on the Theory and Practice of No-Fly Zones, in Journal of Strategic Studies, Vol. 27, No. 3, September 2004, s. 455. (ss. 454-478), (Çevrimiçi: SSRN: https://ssrn.com/abstract=1116005 )

Bhardwaj, Maya, “Development of Conflict in Arab Spring Libya and Syria: From Revolution to Civil War”, in Washington University International Review, 2012, s.81.

Bindschedler, Rudolf L., “Neutrality, Concept and General Rules”, in Encyclopedia of Public International Law, Cilt 4, Use of Force, War and Neutrality, Peace Treaties (N-Z), Editor: R. Bernhardt, Amsterdam, North Holland Publishing Company, 1982.

Boothby, Bill, “How Far Will the Law Allow Unmanned Targeting to Go?”, Chapter 2, in International Humanitarian Law and The Changing Technology of War, Dan Saxon (eds.), Leiden Boston 2013, s.49. (ss.45-63)

Bouvé, Clement Lincoln , “Private Ownership of Airspace”, in Air Law Review, Vol. 1, 1930, s. 232, ss. 246–248, s. 376.

Bölme, Selin M., “Uçuşa Yasak Bölge, Libya İçin Çözüm mü?”, SETA, 19 Mart 2011. (Çevrimiçi : https://www.setav.org/ucusa-yasak-bolge-libya-icin-cozum-mu/)

Burke, Karin M. & DeLeo, Deborah A., Innocent Passage and Transit Passage The United Nations Convention on the Law of the Sea, in 9 Yale J World Pub. Ord. 389 (1983).

Cassese, Antonio, “Ex Iniura Ius Oritur: Are We Moving Towards International Legitimization of Forcible Humanitarian Countermeasures in the World Community”, in European Journal of International Law, Vol. 10, 1999, s.23.

340

Castle, Stephen& Brown, Colin, Serbia offensive: `Barbaric' Milosevic must take the blame, Europe, Thursday 25 March 1999. (Çevrimiçi: https://www.independent.co.uk/news/serbia-offen sive-barbaric-milosevic-must-take-the-blame-1082773.html.

Chinkin, Christine, “Legality of NATO’s Action in the FRY under International Law”, in International and Comparative Law Quarterly, Vol. 49, 2000, s. 910-925.

Cooper, John Cobb 'Roman Law and the Maxim Cujus est solum in International Air Law', in 17. McGill Law Journal, Vol. 1, No. 1, 1952, ss. 23–65.

Cornelisse, Diana G., Splendid Vision, Unswerving Purpose: Developing Air Power for the United States Air Force During the First Century of Powered Flight, Helen Kavanaugh-Jones (Editor), Air Force History and Museums Program (U.S.), Dept. of the Air Force (March 18, 2003).

Çevikbaş, Ahmet, “Müttefik Güç Harekâtı İnsani Müdahalelerin Bir İstisnası mıdır? NATO'nun Kosova'ya Yönelik Harekâtının Uluslararası Hukuk ve Askeri Bakış Açılarından Değerlendirilmesi”, in Savunma Bilimleri Dergisi, Kasım 2011, Cilt 10, Sayı 2, (ss.18-57).

D'Amato, Anthony, Israel's Air Strike Against The Osiraq Reactor: A Retrospective, in Temple International and Comparative Law Journal, Vol. 10, 1996, ss.259-264.

Day, Elizabeth , “The slap that sparked a revolution”, in The Guardian, Sunday 15 May 2011, ss.16-30.

Dearden, Lizzie, Srebrenica massacre: Dutch government 'partially liable' for murder of 300 Muslim men, court finds, Independent, 27 Haziran 2017. (Çevrimiçi: www.independent.co.uk/news/ world/europe/srebrenica-massacre-dutch-peacekeepers-murder-300-muslim-men-serbia-bosnia-war-1995-appeals-court-a78098 06.html)

Detter, Ingrid, The Law of War, Cambridge, Cambridge University Press, 2005.

de Wet, Erika, “Human Rights Limitations to Economic Enforcement Measures Under Article 41 of the United Nations Charter and the Iraqi Sanctions Regime”, in LJIL, Vol. 14, 2001, ss. 277-300.

341

Dill, Janina, Applying The Principle of Proportionality in Combat Operations, Policy Briefing, Oxford Institute for Ethics, Law and Armed Conflict, December, 2010, 1-9.

Dinstein, Yoram, “Legitimate Military Objectives Under The Current Jus in Bello”, in International Law Studies, Legal and Ethical Lesson’s of NATO’s Kosovo Campaign, Vol. 78, Andru E. Wall (Eds.), ss.139-172.

Dinstein, Yoram, The Defence Of ‘Obedience To Superior Orders’ In International Law, 2012, ss. viii–ix.

Dodd, Tom, War and Peacekeeping in the Former Yugoslavia, Research Paper 95/100, International Affairs and Defence Section, House of Commons Library, 12 October 1995, ss.1-28.

Drake, Aaron M., “Current U.S. Air Force Drone Operations and Their Conduct in Compliance with International Humanitarian Law – An Overview”, in Denv. J. Int’l L. & Pol’y, Vol. 39, 2011, ss. 629-643.

Dugdale-Pointon, T., “A Brief History of Air Warfare”, 27 Nisan 1926, (Çevrimiçi: http:// www.historyofwar.org/articles/airwar.html)

Eland, Ivan, Commentary: Desert Storm Anniversary Reminds Us That Even Victorious Wars Are Problematic, in The Huffington Post, January 11, 2016.

Elliott, Edward, Neutral Duties, in 2 Cal. L. Rev. 450, (1914), (ss. 450-458).

Erotokritou, Chrystel, "Sovereignty Over Airspace: International Law, Current Challenges, and Future Developments for Global Aviation", in Inquiries Journal/Student Pulse, 4(05), 2012. (Çevrimiçi: http://www.inquiriesjournal.com/a?id=645)

Fauchille, Paul, Le domaine aérien et le régime juridique des aérostats, A. Pedone, 1901.

Ferris, J., Achieving Air Ascendancy: Challenges and Response in British Strategic Air Defense, 1915-40, in Air Power History: Turning Points from Kitty Hawk to Kosovo, S. Cox & P. Gray (Eds.), Frank Cass London 2002, (ss. 21-50).

Gioia, Andrea, ‘Neutrality in Air Warfare’, in The Law of Air Warfare: Contemporary Issues, Natalino Ronzitti& Gabriella Venturini (Eds.), Eleven International Publishing, 2006, ss.181-226.

Gordon, Michael R., ‘Conflict In The Balkans; Nato Craft Down 4 Serb Warplanes Attacking Bosnia’, NY Times, March 1, 1994.

342

Gray, Christine, From Unity to Polarization: International Law and The Use of Force Against Iraq, in European Journal of International Law (EJIL), Vol.13, Issue 1, 1 Şubat 2002, (ss. 1–19). (Çevrimiçi: https://doi.org/10.1093/ejil/13.1.1)

Grief, Nicholas, Public International Law In The Airspace of the High Seas, in Utrecht Studies in Air And Space Law, Vol. 14, G.C.M. Reijnen et al. eds., 1994.

Guisàndez Gomez, Javier, “The Law of Air Warfare”, IRRC, No. 323, Haziran 1998, ss. 347-362. (Çevrimiçi: http://www.icrc.org/eng/ review)

Gutman, Roy & Kuttab, Daoud, Indiscriminate Attack, in Crimes of War 2.0: What The Public Should Know, 2007, (Çevrimiçi: http://www.crimesofwar.org/a-z-guide/indiscriminate-attacks/)

Gutlein, Michael A., Lethal Autonomous Weapons –Ethical and Doctrinal Implications, Naval War College 2005, ss. 1-35.

Güller, A., Roma Statüsünde ve YTCK`da Uluslararsı Suçlar, (Çevrimiçi: http://www.ngo-at-work.org/icc2006/reports/ Country _report_Turkey_turk.pdf)

Güneysu, Gökhan, Askeri Gereklilik İlkesi ve Uluslararası İnsancıl Hukuk, in Ankara Barosu Dergisi, 2012/4, s. 100.

Güneysu, Gökhan, “Orantılılık İlkesi ve Uluslararası İnsancıl Hukuk”, TAAD, Yıl:4, Sayı:14 (Temmuz 2013), s. 453.

Haanappel, P. P., Bilateral Air Transport Agreements - 1913-1980, in 5 Md. J. Int'l L. 241, 1980, (ss.241-267) s. 241. (Çevrimiçi: http://digitalcommons.law.umaryland.edu/mjil/vol5/iss2/5)

Harmer, Christopher, U.S. Options For A Syria No-Fly Zone, in Backgrounder, Institute For The Study of War, November 4, 2015. (Çevrimiçi:http://www.understandingwar.org/sites/default /files/U.S.%20Options%20For%20A%20Syria%20No%20Fly%20Zone_0.pdf )

Hattan, Titus, Lethal Autonomous Robots: Are They Legal under International Human Rights and Humanitarian Law?, in Neb.L.Rev., No. 93, 2014, ss.1035-1057. (Çevrimiçi: http://digitalcommons.unl.edu/nlr/vol93/iss4/7)

Hencaerts, Jean-Marie, Doswald-Beck, Louise, “Uluslararası İnsancıl Teamül (Örf-Âdet) Hukuku”, Cilt I: Kurallar, Uluslararası Kızılhaç Komitesi, 2005. (Çevrimiçi: https://www.icrc.org/eng/ home/languages/

343

turkish/files/uluslararasi-insancil-teamul-orfadet-hukuku-customary-ihl-vol1.pdf )

Homer Lea, Harper's Weekly, 20 Ağustos 1910, ss. 11-36 ve 27 Ağustos 1910, ss. 11-13.

Honig, Jean Piet, The Legal Status of Aircraft, Martinus Nijhoff, 1956, ss. s1-256.

Hornik, Jiri, “Article 3 of the Chicago Convention”, in Annals of Air and Space Law, Vol. 26, 2001, s. 161-195.

Horowitz, Michael C. & Scharre, Paul, Meaningful Human Control In Weapon Systems: A Primer, 4 (2015), ss. 406-447. (Erişim için: https://s3.amazonaws.com/files.cnas.org/docu-ments/ Ethical _Autonomy_Working_Paper_031315.pdf?mtime=20160906082316).

Joshi, S., Israel’s Nuclear Policy: A Cost‐Benefit Analysis, in Strategic Analysis, Vol. 23(12), 2000, ss. 2089-2110.

Kahn, Paul W., "Lessons for International Law from the Gulf War", Faculty Scholarship Series. Paper 335, 1993, ss.435-437. (Çevrimiçi: http://digitalcommons.law.yale.edu/fss_papers/335)

Kaldor, Mary, “In defence of new wars”, in Stability: International Journal of Security and Development, 2( (1), 2013, ss. 1-16.

Kaldor, Mary, “Old Wars, Cold Wars, New Wars, and the War on Terror”, in International Politics, No 42, 2005, ss. 491-498

Karaağaç, Cengiz, İHA Sistemleri Yol Haritası Geleceğin Hava Kuvvetleri: 2016-2050, STM, 03.08.2016, ss.1-48.

Karaosmanoğlu, Ali L., “Yirmibirinci Yüzyılda Savaşı Tartışmak: Clausewitz Yeniden”, in Uluslararası İlişkiler, Sayı: 8 (29), 2011, ss. Development, 2 ( (1), 2013, ss. 1-16.

Kasapoğlu, Can, Siber Savaş: Geleceğin Askeri Gerçekliği ve Günümüzün Bilimkurgusu Arasında, Edam, 3 Ekim 2017. (Çevrimiçi: http://edam.org.tr/siber-savas-gelecegin-askeri-gercekligi-ve-gunumuzun-bilimkurgusu-arasinda/)

Kavanaugh-Jones, Helen ed., History Office, Aeronautical Systems Center, Air Force Materiel Command, 2002.

Kaye, S. B., Freedom of Navigation, Surveillance and Security: Legal Issues Surrounding the Collection of Intelligence from Beyond the Littoral, in Australian Yearbook of International Law, Vol. 24, 2005, ss. 93-105. (Çevrimiçi: http://www.austlii.edu.au/au/ journals/AUYrBkIntLaw/2005/7.html#_Ref79163184)

344

Keane, John F. & Carr, Stephan C., A Brief History of Early Unmanned Aircraft, in Johns Hopkins Apl. Technical Digest, Volume 32, Number 3 (2013).

Keck, Trevor, “What you need to know about “safe zones”, in International Committee of the Red Cross Intercross Blog, February 27, 2017. (Çevrimiçi: http://intercrossblog.icrc.org/ blog/what-you-need-to-know-about-safe-zones)

Kural gerek ulusal düzenlemelerde gerek BM ve NATO uygulamasında yerleşiktir. NATO, Reference Guidence, 2020, (Çevrimiçi: https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2020/1/pdf/200114-nco-corps-prof-dev-ref-guid.pdf)

Keijzer, Nico A Plea for the Defence of the Superior Order, 8 Israel Yearbook On Human Rights 78, (1978), ss. 80–84

Kelly, Michael; The Air-Power Revolution, in The Atlantic, Nisan 2002. (Çevrimiçi: https://www.theatlantic.com/magazine/archive /2002/04/the-air-power-revolution/302462/)

Kiraz, Sami, “Uluslararası İlişkilerde Egemenliğin Değişen Yüzü”, in Niğde Üniversitesi İİBF Dergisi, C.:5, S.1, 2012.

Köybaşı, Serkan, Uluslararası İnsancıl Hukukta Canlı Kalkan Kavramı, in Erdoğan Teziç’e Armağan, Galatasaray Üniversitesi Yayınları Armağan Serisi, No: 5, İstanbul, 2007.

Lamb Sr., Michael W., (Lt.Col.); Operation Allied Force: Golden Nuggets for Future Campaigns, Maxwell Paper No. 27, (Maxwell AFB , AL: Air University Press, August 2002).

Lambeth, B., NATO'nun Kosova Hava Savaşı: Stratejik ve Operasyonel Bir Değerlendirme, 2001.

Lauterpacht,.Hersch, “The Problem of the Revision of the Law of War”, in BYBIL, 1952. (Çevrimiçi: http://www.dtic.mil/cgi-bin/ GetTRDoc?AD=ADA407618&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf )

Leroy, Howard S., ‘Limitation of Air Warfare’, in 12 Air L. Rev. 19, 1941.

Lissitzyn, O., “The Treatment of Aerial Intruders in Recent Practice and International Law”, in AJIL, Vol. 47, 1953, ss. 559–589.

Livingston, Alastair, Israeli Air Power 1973-1982: How Did the Israeli Air Force Recover after the October War?, 20 Mayıs 2013. (Çevrimiçi: http://www.e-ir.info/2013/05/20/israeli-air-power-

345

1973-1982-how-did-the-israeli-air-force-recover-after-the-october-war/)

Livsey, Major Timothy D., Air Occupation: A Viable Concept for Campaign Planning?, School of Advanced Military Studies, 1993, ss.1-53.

Macias, Âmânda, Hiroshima: The moment the US deployed the most powerful weapon known to man, Business Insider, Military & Defense Team, 6 Ağustos 2017. (Çevrimiçi: http://www.business insider.com/atomic-bomb-dropped-on-hiroshima-2017-8 )

Mantı, Nebile Pelin, ‘Hava Operasyonlarına İlişkin Temel Sorunlar: Godot’yu Beklemek’, in Güncel Hukuk, Ekim 2013, ss.28-30.

Marchant, Gary E. et al., International Governance of Autonomous Military Robots, 12 Colum. Sci. & Tech. L. Rev. (2011), ss. 272-315.

Martin, Jean-Christophe, “Les Zones d’Exclusion Aérienne”, in Guerre Aérienne et Droit International Humanitaire, Editions Pedone, Paris 2015, (ss.171-193).

Matheson, Michael J., "The Sixth Annual American Red Cross-Washington College of Law Conference on International Humanitarian Law: A Workshop on Customary International Law in the 1977 Protocols Additional to the 1949 Geneva Conventions", Session 1: "The United States Position on the Relation of Customary International Law to the 1977 Protocols Additional to the 1949 Geneva Conventions," in American University Journal of International Law and Policy, Vol. 2, No. 2 (1987), ss. 419-20.

Maxim, H. S., A New Flying-Machine: Maxim's Experiments in Aerial Navigation, in The Century Magazine, Vol. XLIV, No. 3, January 1895, ss. 444-456.

Meilinger, P. S., The Historiography of Airpower: Theory and Doctrine, in The Journal of Military History, Vol. 64(2), 2000, s.472. (ss. 467-501).

Milne, Richard, “Norway and Finland thaw relations with Russia”, in Financial Times, November 30, 2016, (Çevrimiçi: https://www.ft. com/content/269a73e4-b70b-11e6-ba85-95d1533d9a62.)

Moseley, Alexander, (Dr.), “No-Fly Zone”, in Encyclopedia of Military Ethics, 4 Mart 2011. (Çevrimiçi: https://www.militaryethics. org/No-Fly-Zone/9/)

346

Mueller, Karl P., “Denying flight: strategic options for employing no-fly zones”, 1.Bası, RAND Corporation, 28 Mayıs 2014. (Çevrimiçi: https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research _reports/RR400/RR423/RAND_RR423.pdf)

Mueller, Karl, ‘A No-Fly Zone Over Syria’, interview with Karl Mueller’, The RAND Blog, 15 Ekim 2015.

Mueller, Karl P., “Precision and Purpose: Airpower in the Libyan Civil War”, RAND Corporation, United States (2015), ss.11-13.

Muhammedally, Sahr, Minimizing civilian harm in populated areas: Lessons from examining ISAF and AMISOM policies, in International Review of the Red Cross (2016), 98 (1), (ss. 225–248). (War in cities doi:10.1017/S1816383117000054)

Murdoch, James C. and Sandler, Todd, "Swedish Military Expenditures and Armed Neutrality", in The Economics of Defence Spending, 1990.

Nandan, S.N., (Under Secretary-General, Special Representative of the Secretary-General for the Law of the Sea), "The Exclusive Economic Zone: A Historical Perspective”, in The Law and the Sea: Essays in Memory of Jean Carroz, by FAO (Fisheries and Aquaculture Organisation), Rome, December 31, 1987), ss. 171-188.

‘NATO's first combat action occurred 18 years ago today over Bosnia’, NATO Source, February 28, 2012 (Çevrimiçi: http://www.atlantic council.org/blogs/natosource/natos-first-combat-action-occurred-18-years-ago-today-over-bosnia)

Neufeld, Jacob& Watson, George M., Coalition Air Warfare in the Korean War, 1950 1953: Proceedings Air Force Historical Foundation Symposium, Andrews AFB, Maryland May 7-8. 2002, ss. 233-237.

Nissenbaum, Dion, Peker, Emre & Marson, James, Turkey Shoots Down Russian Military Jet, WALL ST. J., Nov. 24, 2015. (Çevrimiçi : http://www.wsj.com/articles/turkey-shoots-down-jet-near-syria-border-1448356509 )

Odman, Doç. Dr. Tevfik, “Eski Yugoslavya İle İlgili Uluslararası Ceza Mahkemesinin Kuruluşu ve Yasal Dayanağı”, in Ankara Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 45, Sayı 1-4, Ankara,1998, s.131. (ss.131-151)

347

Operation Allied Force: Day One, March 25, 1999, Web posted at: 5:42 a.m. EST (1042 GMT) 11 p.m. Belgrade time (5 p.m. EST): First video of reported damage from airstrikes, (Çevrimiçi: http://edition.cnn.com/video/world/1999/03/24/yugo.damage.ns28.html)

Osinga, F., Air Warfare, in Oxford Handbook of War, Julian Lynley French& Yves Boyer (Eds), OUP Canada 2012, ss.444-446. (ss.444-459)

Owens, Mackubin Thomas, “The Main Thing – We Could All Use a Little Clausewitz Lesson”, in National Review Online, 2003. (Çevrimiçi: http://www.nationalreview.com/articles/206377/ main-thing/mackubin-thomas-owens).

Pamuk, İsmail, “Angajman Kuralları: Tanımı, Kapsamı ve Uygulanmasına İlişkin Bir İnceleme”, in Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, Cilt 32, Sayı 2, 2012, ss. 105-146.

Pardew, James& Bennett, Christopher, NATO’nun Gelişen Operasyonları, in NATO Dergisi, İlkbahar 2006.

Parks, W. Hays, ‘Air War and the Law of War’, in A. F. L. Rev., Vol. 32, 1990.

Parks, H. W. "Asymmetries and the Identification of Legitimate Military Objectives" dans International humanitarian law facing new challenges: symposium in honour of }(nutIpsen, 2007,

Post, H. "War Crimes in Air Warfare" dans N. Ronzitti, G. Venturini, (eds), The Law ofAir Waifare: Contemporary Issues. (2006).

Pietersen, William, Von Clausewitz on War: Six Lessons for the Modern Strategist, in Ideas and Insights: Strategy, Columbia, 12 Şubat 2016.

Post, Harry, War Crimes in Air Warfare, in the Law of Air Warfare: Contemporary Issues, (Natalino ronzitti&Gabriella Venturini Eds.), 2006, ss.157-177.

Pruszewicz, Marek; The 1920s British Air Bombing Campaign in Iraq, BBC, 7 Ekim 2014. (Çevrimiçi: http://www.bbc.com/news/ magazine-29441383)

Rasmussen, Sune Engel , Afghanistan: civilian deaths at record high in 16-year war, says UN, The Guardian, 17 Temmuz 2017. (Çevrimiçi: https://www.theguardian.com/world/2017/jul/17/ civilian-deaths-in-afghanistan-war-at-record-high-says-un)

348

Rossini, Marco, “Targeting and Contemporary Aerial Bombardment”, in INTL. & COMP. L. Q. Vol. 54, April 2005 (ss. 411-434).

Ruffini, Joseph A.,“609 IWS Chronological History,” 609 Air Operations Squadron, June 1999, 8;

Ruffini, Joseph A., “Air Force Information Warfare Center”, in Air Intelligence Agency Almanac, Federation of American Scientists, accessed 21 June 2013, (Çevrimiçi: http://www.fas.org/irp/ agency/aia/cyberspokesman/97aug/afiwc.htm).

Ruiz, Géraldine, “Un droit insaisissable? Le bombardement aérien, le Principe de distinction et la proportionnalité dans l’attaque: difficultés conceptuelles et enjeux contemporains”, Académie de Droit International Humanitare et de Droits Humains à Genève, Cenevre, Eylül 2008, Prix Henry Dunant 2009, s.7.

Safran, N., Trial by Ordeal: The Yom Kippur War October 1973, in International Security, 2(2), 1977, s.135. (ss. 133-170).

Sak, Yıldıray, “Uluslararası Hukukta İnsancıl Müdahale ve Libya Örneği: Suriye’de Yaşanan ya da Yaşanacaklar için Dersler”, in Uluslararası İlişkiler, Cilt 11, Sayı 44 (Kış 2015), s. 121-153.

Sassoli, M., "Targeting: the Scope and Utility of the Concept of Military Objectives for the Protecton of Civilians in Contemporary Arrned Conflicts. New Wars, New Laws?: Applying the Laws of War in 21 st Century Conflicts ". ed. par David Wippman (2005).

Saxon, Dan, “Continuance of Autonomous Weapons and Responsibility in International Law”, Research Clinic-Project Proposal For Continuance of Project, Detailed Reserach Report.

Schaffer, Ronald, Wings of Judgment: American Bombing in World War II, Oxford University Press, New York 1985, ss. 217–18.

Schachter, Oscar, “Just War and Human Rights”, in Pace Yearbook of International Law, Cilt 1, 1989, ss.3-26.

Smidt, M.L, 'Yamashita, Medina, and Beyond: Command Responsibility in Contemporary Military Operations', in Military Law Review, 2000, Vol. 164.

Schmitt, Michael N., “Asymmetrical Warfare and International Humanitarian Law”, in International Humanitarian Law Facing New Challenges, Wolff Heintschel von Heinegg, Volker Epping (Eds.), Springer, 2006, (ss. 22-28)

Schmitt, Michael N., “Clipped Wings: Effective and Legal No-Fly Zone Rules of Engagement”, in 20 Loy. L.A. Int'l & Comp. L.

349

Rev., No. 727, 1998, s. 747 et seq. (Çevrimiçi: http://digital commons. lmu.edu/ilr/vol20/iss4/3)

Schmitt, Michael N.,“Human Shields in International Humanitarian Law”, in Israel Yearbook On Human Rights, Vol.38, 2008, s. 17. (ss. 17-60)

Schmitt, Michael N., Military Necessity and Humanity in International Law: Preserving the Delicate Balance, in Virginia Journal of International Law, Vol. 50, 4 Mayıs 2010, (ss. 795-837).

Schmitt, Michael N., Autonomous Weapon Systems and International Humanitarian Law: A Reply to the Critics, in Harv. Nat’l Securıty J. Features 13, 2013, ss. (Çevrimiçi: http://harvardnsj.org/ wp-content/uploads/2013/02/Schmitt-Autonomous-Weapon-Systems-and-IHL-Final.pdf.)

Schmitt, Michael N., Precision Attack and International Humanitarian Law, in IRRC, Vol. 87, 2005, (ss. 445-446)

Schmitt, Michael N., ‘Air Warfare’, in The Oxford Handbook on International Law in Armed Conflict, Andrew Clapham & Paula Gaeta (Eds.), OUP, 1st Edition, 2014.

Schmitt, Michael N., ‘Precision Attack and International Humanitarian Law’, in IRRC, No. 87, 2005, ss. 455, 462.

Shelsby, Ted, Iraqi soldiers surrender to AAI's drones, March 02, 1991. (Çevrimiçi: http://articles.baltimoresun.com/1991-03-02/ business/ 1991061100_1_rpv-aai-drones)

Stahn, Carsten, “‘Jus ad bellum’, ‘jus in bello’ . . . ‘jus post bellum’? – Rethinking the Conception of the Law of Armed Force”, in The European Journal of International Law (EJIL) 2006, Vol. 17, No. 5, ss. 921–943 (doi: 10.1093/ejil/chl037).

St Fleur, Yvensonne, Aerial Belligerency within a Humanitarian rhetoric: Exploring the Theorizing of the Law of War/Terrorizing of Civilians’ Rights Nexus, Chinese Journal of International Law (2009), Vol. 8, No. 2, ss. 347–373.

Stamp, Jimmy, Unmanned Drones Have Been Around Since World War I, in SmithsonnianMag (online journal), 12.02.2013. (Çevrimiçi: http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/ unmanned-drones-have-been-around-since-world-war-i-160559 39/#GUFEcd7UxwmcjzMZ.99)

350

Stein, Torstein“No-Fly Zones”, in IYHR, Y. Dinstein (Eds)., Vol.27, Martinus Nijhoff Publishers, Boston-London 1998, s.193. (ss.193-214)

Taşdemir, Fatma, “İnsan Hakları Hukuku, İnsancıl Hukuk ve Devlet Dışı Silahlı Aktörlerin Uluslararası Sorumluluğu”, (Human Rights Law, Humanitarian Law and International Responsibility of Armed Non-State Actors), in Akademik Hassasiyetler, 4 (7), ss.1-22. (Çevrimiçi: http://dergipark.gov.tr/akademik-hassasi yetler/issue/29493/299004)

Topçu, Yücel & Almaç, Ender, Hava Gücünün Yükselişi ve Harp Prensipleri, in Savunma Bilimleri Dergisi, KHO, Kasım 2014, 13 (2), (ss. 1-25)

Townsend, Capt GL, The Use and Effect of Flying Machines on Military Operations", Infantry Journal No.7, September 1910, ss. 244–59. (Çevrimiçi:http://www.afhistory.af.mil/FAQs/Fact-Sheets/ Article/458960/1907-1911-signal-corps-no-1-the-armys-first-airplane/ )

Traynor, Ian , “Turkey and France Clash Over Libya Air Campaign”, the Guardian, 24 March 2011. (Çevrimiçi: https://www.theguardian. com/world/2011/mar/24/turkey-france-clash-libya-campaign)

Tuğcu, Mert & Gürel, Oral, Taktik Data Link Teknolojilerinde Birlikte Çalışabilirlik ve Kritik Simülasyon Bileşenleri, in Savunma Bilimleri Dergisi, Mayıs 2012, 11 (1).

Turns, David, Military Necessity, in Oxford Bibliographies, 23 March 2012, (DOI: 10.1093/OBO/9780199796953-0008), (Çevrimiçi: http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-978 0 199796953/obo-9780199796953-0008.xml)

Ulutan, Erdem, Savaş Sahnesinde Kullanılan Stealth Teknolojisi ve Hava Hakimiyeti, in UİÖ Dergisi, Trakya Üniversitesi, 2012/01, ss.61-66.

Uygun, Oktay, Küreselleşme ve Değişen Egemenlik Anlayışının Sosyal Haklara Etkisi,(Çevrimiçi:http://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/ anayasa_yargisi/anyarg20/uygun.pdf )

Ünal, Prof. Dr. Şeref, Galiplerin Adaleti veya Devletler Hukuku, in 21. Yüzyıl, Sayı: 17, Mayıs 2010, s.41. (ss. 41-48.)

Vagts, Detlev F., "The Traditional Legal Concept of Neutrality in a Changing Environment", in American University International Law Review, Vol. 14, No. 1, 1998, ss.83-102.

351

Venturini, Gabriella, ‘Air Exclusion Zones’, in The Law of Air Warfare: Contemporary Issues, Natalino Ronzitti& Gabriella Venturini (Eds.), Eleven International Publishing, 2006, ss.107-128.

Verdross, Alfred, “La neutralité dans le cadre de l’ONU, particulièrement celle de la République d’Autriche”, in Revue Générale de Droit International Public, C.10, S.2, 1957.

Veuthey, Michel, Histoire du Droit International Humanitaire Dans la Guerre Aérienne, in Guerre Aérienne et Droit International Humanitaire, Anne-Sophie Millet-Devaille (Ed.), Édition Pedonne, Paris 2015.

Wagner, Markus, “The Dehumanization of International Humanitarian Law: Legal, Ethical and Political Implications of Autonomous Weapon Systems”, in Vand.J.Int.L., Vol.47, 2014,

Wilkin, Bernard, Aerial Warfare During World War One, in War Machine, British Library, 29 Jan 2014, s. 1-2.

Wilkin, Bernard, “Aerial Propaganda and the Wartime Occupation of France, 1914–18”, in Routledge Studies in First World War History, (ISBN: 9781472472977).

Wischik, Marcus, What Is The Legal Status Of Voluntary Human Shields?, Leuwen entry for the Jean Pictet Competition, 2004. (Çevrimiçi:http://www.wischik.com/marcus/essay/humanshields.html)

Wollf, Johannes M. & Poyraz, Yasin, Uzayın Askerîleştirilmesini İçine Alan “Barışçıl Kullanım” Kavramı, Uzayın Silahlandırılmasına da Yol Açar mı?”, in EÜHFD., Cilt 13, s. 2 – 4, 2009, ss.69-83.

Wyzanski, Charles E., ‘Nuremberg: A Fair Trial? A Dangerous Precedent’, in The Atlantic, April 1946 Issue, (Çevrimiçi: https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1946/04/nuremberg-a-fair-trial-a-dangerous-precedent/306492/ )

III. DEKLARASYON VE SÖZLEŞMELER

General Orders No. 100: The Lieber Code, Instructions For The Government Of Armies Of The United States In The Field, (Prepared by Francis Lieber, promulgated as General Orders No. 100 by President Lincoln, 24 April 1863)

352

Harp Meydanlarında Yaralananlara ve Onlara Yapılacak Sıhhî Yardımlara İlişkin Cenevre Sözleşmesi, 22 Ağustos 1864.

Declaration Renouncing the Use, in Time of War, of Explosive Projectiles Under 400 Grammes Weight (St. Petersburg Decleration), 29 Kasım- 11 Aralık, 1868.

Declaration of Saint Petersburg (1868) re Explosive projectiles weighing less than 400 grams;

Hague Declaration (1899) re Bullets that expand or flatten in the human body;

Hague Regulations (1907) re Poison and poisoned weapons;

Geneva Protocol (1925) for the Prohibition of the Use in War of Asphyxiating, Poisonous or Other Gases, and of Bacteriological Methods of Warfare

Convention on the prohibition of chemical weapons(1993);

Convention on the prohibition of biological weapons (1972);

Protocol I (1980) to the Convention on Certain Conventional Weapons re Weapons that injure by fragments which, in the human body, escape detection by X-rays;

Protocol III (1980) to the Convention on Certain Conventional Weapons re Incendiary weapons;

Protocol IV (1995) to the Convention on Certain Conventional Weapons re Blinding laser weapons; Protocol II, as amended (1996), to the Convention on Certain Conventional Weapons re Mines, booby traps and "other devices"; Convention on the Prohibition of Anti-Personnel Mines (Ottawa Treaty) (1997) re Anti-personnel mines;

Protocol V (2003) to the Convention on Certain Conventional Weapons re Explosive Remnants of War; Convention on Cluster Munitions (2008)

Second Hague Conference, Convention XIII (concerning the Rights and Duties of Neutral Powers in Naval War. The Hague, 18 October 1907.), md. 12-26.

Second Hague Conference, Convention XIII (concerning the Rights and Duties of Neutral Powers in Naval War. The Hague, 18 October 1907.),

Convention (IV) Respecting the Laws and Customs of War on Land and Its Annex: Regulations Concerning the Laws and Customs of War on Land, The Hague, 18 October 1907. Annex To The

353

Convention: Regulations Respecting The Laws And Customs Of War On Land.

Convention (V) respecting the Rights and Duties of Neutral Powers and Persons in Case of War on Land, signed in The Hague, on 18 October 1907 U.S.T.S. 540, 2 A.J.I.L. Supp. 117, entered into force January 26, 1910. (Çevrimiçi: https://ihl-databases. icrc. org/applic/ihl/ihl.nsf/Treaty.xsp?documentId=71929FBD2655E558C12563CD002D67AE&action=openDocument)

Convention (XIII) concerning the Rights and Duties of Neutral Powers in Naval War, signed in The Hague, on 18 October 1907. (Çevrimiçi: https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/ Treaty. xsp?documentId=06A47A50FE7412AFC12563CD002D6877&action=openDocument)

Treaty of Peace and Protocol signed at Versailles, June 28, 1919;

Protocol signed by Germany at Paris January, (Versaille Treaty) 10, 1920. (Çevrimiçi: https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/ bevans/m-ust000002-0043.pdf)

The Hague Rules of Air Warfare, The Hague, 19 February 1923, reprinted in Am.]. lnt'l L., vol. 17 (1923).

Savaş Sırasında Telsiz Telgrafın Kontrolü ve Hava Savaşına ilişkin Kurallar; Rules concerning the Control of Wireless Telegraphy in Time of War and Air Warfare; Drafted by a Commission of Jurists at the Hague, December 1922 - February 1923. (Çevrimiçi: https://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/275)

Declaration Between Denmark, Finland, Iceland, Norway And Sweden for Establishing Similar Rules of Neutrality, Signed at Stockholm, May 27th, 1938. (Çevrimiçi : http://www.histdoc. net/history/nordic1938_en.html)

Savaş Zamanında Sivil Nüfusun Maruz Kaldığı Tehlikelerin Sınırlandırılmasına İlişkin Taslak Maddeler; [Draft Rules for the Limitation of the Dangers incurred by the Civilian Population in Time of War. ICRC, 1956]

Convention on Prohibitions or Restrictions on the Use of Certain Conventional Weapons Which May Be Deemed to Be Excessively Injurious or to Have Indiscriminate Effects, 10 October 1980, UNTS, Vol.1342, s.137, ILM, Vol. 19. (Çevrimiçi: https://www.icrc.org/eng/assets/files/other/icrc_ 002 _0811.pdf)

354

Protocol on Prohibitions or Restrictions on the Use of Incendiary Weapons (Addendum of Convention On Prohibitions or Restrictions On The Use Of Certain Conventional Weapons Which May Be Deemed To Be Excessively Injurious Or To Have Indiscriminate Effects, text with amendments and protocols adopted through 28 November 2003. (Protocol III adopted in 1980) (Çevrimiçi: https://www.icrc.org/eng/assets/files/other/ icrc_002_0811.pdf )

Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, And Relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), of 8 June 1977,

The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina, reached in Dayton on 21 November 1995 (and formally signed in Paris a few weeks later)

Mexico, Statement at the Diplomatic Conference leading to the adoption of the Additional Protocol I, in Jean-Marie Henckaerts and Louise Doswald-Beck, with contributions by Carolin Alvermann, Knut Dormann and Baptiste Rolle, Customary International Humanitarian Law, International Committee of the Red Cross, (1. Baskı 2005; Düzeltilmiş yeni baskı 2009), Vol. II, Ch. 1, §. 146, 307, 536 ve 800).

Report of the International Commission of Inquiry on Darfur to the United Nations Secretary-General-Pursuant to Security Council Resolution 1564 of 18 September 2004, Geneva, 25 January 2005: §166.

1949 ihli Cenevre Sözleşmelerine Ek 1977 tarihli Ek Protocol I

Commentaire des Protocoles additionnels du 8 juin 1977 aux Conventions de Geneve du 12 Août 1949, Comité International de la Croix- Rouge, 1986, Cenevre, §1863.

1957'de Yeni Delhi'de düzenlenen XIX Kızılhaç Konferansı, XIII sayılı Kararı, ICRC, Yeni Delhi, Ekim-Kasım 1957;

Savaş zamanında Sivil Nüfusun Maruz Kaldığı Tehlikelerinin Sınırlandırılması Hakkında Taslak Kurallar”a ilişkin Son Kayıt yayınlandı, ICRC, Cenevre, Nisan 1958.

United Nations Convention on the Law of the Sea, 1833 UNTS 396, U.N. Doc. A/CONF. 62/122 (1982) (No. 31363; (Çevrimiçi: http://treaties.un.org/, (Erişim tarihi: 12.06.2015).

355

Roma Statüsü (Rome Statute of the International Criminal Court), 2187 U.N.T.S. 3, Dec. 31, 2000, (Çevrimiçi: http://perma.unl.edu/ C4T8-P7G5.)

Declaration Renouncing the Use of Explosive Projectiles Under 400 Grammes Weight, in Time of War, Nov. 12–Dec. 11, 1868, 138 Consol T.S. 297. (Çevrimiçi: http://perma.unl.edu/AJ76-7BR4).

Rep. of the Spec. Rapporteur on Extrajudicial, Summary or Arbitrary Executions, Human Rights Council, 23d Sess., May 27–June 14, 2013, U.N. Doc. A/HRC/23/47 (April 9, 2013), ss. 7–8. [kısaca BM Raporu].

Birleşmiş Milletler Antlaşması/Şartı, 26 Haziran 1945.

U.N. Secretary-General, Letter dated 24 May 1994 from the Secretary-General to the President of the Security Council, U.N. Doc. S/1994/674, 27 Mayıs 1994, ss. 55–60;

Paris Havacılık Sözleşmesi; 13 Ekim 1919’da Paris’de Barış Konferansında kurulan özel bir komisyon tarafından hazırlanan Hava Ulaştırma Sözleşmesi yirmi yedi devlet tarafından imzalanmış ve 11 Temmuz 1922’de yürürlüğe girmiştir.

Madrid Sözleşmesi (1926): Paris Sözleşmesi bütün devletlerin kabul ettiği bir sözleşme olamamıştır. Devletler ancak yakın ilişkileri bulunan devletlerle sözleşmeler aktederek hava ulaşımını düzenlemeyi tercih etmişlerdir.

Chicago Milletlerarası Sivil Havacılık Konvansiyonu, 7 Aralık 1944. Sözleşmenin ilk hali için REGA (Çevrimiçi: http://www.resmi gazete.gov.tr/arsiv/6029.pdf); Antlaşmanın 1992’de güncel lenmiş ve 3bis maddesi ekli yeni versiyonu 22 Ekim 1992 gün ve 21383 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır; güncel metne erişim için, (Çevrimiçi: http://uhdigm.adalet.gov.tr/sozlesmeler/ coktaraflisoz/bm/bm_36.pdf )

Sivil Havacılık Geçici Sözleşmesi ve bunların eklerinin onanması hakkında kanun Kanun No: 4749, Kabul tarihi 5/6/1945,

HPCR Manual on International Law Applicable to Air and Missile Warfare, Harvard School of Public Health. Program on Humanitarian Policy and Conflict Research, 2009.

1967 tarihli “Devletin Ay ve Diğer Gök Cisimleri Dâhil Uzayın Araştılmasında ve Kullanılmasında Faaliyetlerini Yöneten İlkelere Dair Antlaşma (Treaty on Principles Governing the

356

Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, Including the Moon and Other Celestial Bodies),

1967 tarihli “Astronotların Kurtarılması, Geri Dönmeleri ve Uzaya Fırlatılan Cisimlerin Geri Dönüşüne İlişkin Antlaşma (Agreement on the Rescue of Astronauts, the Return of Astronauts and the Return of Objects Launched into Outer Space),

1972 tarihli “Uzay Cisimlerinin Verdiği Zarardan Dolayı Uluslararası Sorumluluk Hakkında Konvansiyon (Convention on International Liability for Damage Caused by Space Objects),

1976 tarihli “Uzaya Fırlatılan Cisimlerin Tesciline İlişkin Konvansiyon (Convention on Registration of Objects Launched into Outer Space),

1984 tarihli “Devletlerin Ay ve Diğer Gök Cisimleri Üzerindeki Faaliyetlerini Yöneten Antlaşma (Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies).

Rome Statute of the International Criminal Court, preamble, opened for signature on July 17, 1998, 2187 U.N.T.S. 90 (entered into force July 1, 2002).

Conference on the Limitation of Armament, Washington, November 12, 1921-February 6, 1922.

Treaty between the United States of America, the British Empire, France, Italy, and Japan, Signed at Washington, February 6, 1922.

Text of the Final Resolution adopted July 23, 1932; Conclusions of the First Phase of the Conference, 1. Air Forces,§1. (Çevrimiçi: https://www.jstor.org/stable/pdf/20662139.pdf?_=1469621446903)

12.08.1949 tarihinde imzalanan, 21.10.1950 tarihinde yürürlüğe giren ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından da 10.02.1954 tarihinde onaylanan 4 adet Cenevre Konvansiyonu:

o (I) Savaş Halinde Bulunan Silahlı Kuvvetlerin Hasta ve Yaralılarının Durumlarının İyileştirilmesi Hakkında Cenevre Sözleşmesi,

o (II)Silahlı Kuvvetlerin Denizde Bulunan Hasta, Yaralı ve Kazazedelerinin Durumlarının İyileştirilmesi Hakkında Cenevre Sözleşmesi,

o (III) Savaş Esirlerine Yapılacak Muamele ile İlgili Cenevre Sözleşmesi ve

o (IV)Savaş Zamanında Sivillerin Korunmasına İlişkin Cenevre Sözleşmesi.

357

Convention (IV) respecting the Laws and Customs of War on Land and its annex: Regulations concerning the Laws and Customs of War on Land. The Hague, 18 October 1907.

Annex To The Convention: Regulations Respecting The Laws And Customs Of War On Land - Section II: Hostilities - Chapter I: Means Of Injuring The Enemy, Sieges, And Bombardments - Regulations

ICRC, International Humanitarian Law and Challenges of Contemporary Armed Conflicts, 28th International Conference of the Red Cross and Red Crescent, Geneva (2003), www.icrc.org/ .../ihlcontemp_armedconflicts_final_ang.pdf. (29 August 2012), at 26. 221

ICRC, Commentary on the Additional Protocols of 8 June 1977 to the Geneva Concentions of 12 August 1949, Geneva,1987, s. 428

A Guide to the Legal Review of New Weapons, Means and Methods of Warfare: Measure to Implement Article 36 of Additional Protocol 1 of 1977, ICRC, Geneva, January 2006.

Convention on International Civil Aviation (also known as Chicago Convention), was signed on 7 December 1944 by 52 States; Chicago Milletlerarası Sivil Havacılık Sözleşmesi, 1944; ilgili devletlere ilişkin bilgi için bkz: (Çevrimiçi: https://www.icao.int/ publications/pages/doc7300.aspx )

1944 tarihli Milletlerarası Sivil Havacılık Sözleşmesi’nin ilk hali için bkz: (Çevrimiçi: https://www.icao.int/publications/Documents/ 7300_orig.pdf) İmzacı devlet temsililerinin listesi belge ekinde yer almaktadır.

Denizde Silahlı Çatışmalara İlişkin San Remo El Kitabı, 1994. (Çevrimiçi: https://ihl-databases.icrc.org/ihl/INTRO/560?Open Document )

Siber Savaşa Uygulanan Hukuka İlişkin Tallinn El Kitabı, (Çevrimiçi: http://issuu.com/nato_ccd_coe/docs/tallinnmanual?e= 5903855/ 1802381)

Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve 2013-2014 Eylem Planı 20/06/2013 tarih, 28683 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca, 17 Haziran 1925 tarihinde Cenevre'de imzalanan, Boğucu, Zehirli veya Diğer Gazların ve Bakteriyolojik Savaş Yöntemlerinin Savaşta Kullanımının

358

Yasaklanması Protokolü, ülkemizde daha sonra 4238 sayılı Kimyasal Silahların Geliştirilmesinin, Üretiminin, Stoklanmasının ve Kullanımının Yasaklanması ve Bunların İmhası ile İlgili Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (Resmi Gazete ile yayımı: 10.4.1997 Sayı: 22960) ile teyit edilmiştir.

Hava Taşımacılığına İlişkin Paris Konvansiyonu; 6 Mart 1919; 14 ülkenin (Belçika, Brezilya, İngiltere, Küba, Fransa, Yunanistan, İtalya, Japonya, Portekiz, Romanya, Sırbistan Krallığı, Hırvatistan, Slovenya ve ABD) temsilcisinin katılımıyla Paris’te toplanan konferans neticesinde hava taşımacılığına ilişkin en önemli uluslararası anlaşma olan Paris Konvansiyonu’nu imzalanmış ve ekleri ile birlikte kabul edilmiştir.

Varşova Konvansiyonu; Uluslararası Hava Taşımalarına İlişkin Bazı Kuralların Birliştirilmesi Hakkında Sözleşme, hava taşıyıcısının uluslararası hava taşımacılığında meydana gelebilecek kazalara ilişkin sorumluluğunu düzenler.

Additional Protocol to the Convention on Prohibitions or Restrictions on the Use of Certain Conventional Weapons which may be deemed to be Excessively Injurious or to have Indiscriminate Effects (Protocol IV, entitled Protocol on Blinding Laser Weapons), U.N.T.S. Volume 1380, s. 370.

Comentary of 1987 to the Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977, Basic Rules § 1386, s.391.

24 Nisan 1863 tarihinde, ‘Harp Sahasında Birleşik Devletler Silahlı Kuvvetlerinin İdaresi İçin Talimatlar (orijinal adıyla Instructions for the Government of Armies of the United States in the Field) ya da Genel Emir No.100 (General Order No. 100) başlığı altında yayınlanan ve anılan Lieber Kodu ya da Lieber Yasası, silahlı kuvvetlere verilmiş genel bir emir şeklindedir.

Rules Concerning The Control Of Wireless Telgraphy in Time Of War and in Air Warfare, drafted by a commission of Jurists, in the Hague, on December 1922- February 1923.

29 Mayıs 1933 tarihinde Roma’da imzalanan Roma Konvansiyonu, yabancı bir uçağın yerdeki kişi ve nesnelere, başka bir ifadeyle,

359

üçüncü kişilere verdiği zararlara ilişkin uygulanacak kuralları düzenlemektedir.

Madrid Konvansiyonu Paris Konferansında belirlenen kararları tekrarlayan diğer bir dokümandır, 1926’da İspanya, Portekiz ve 19 Latin Amerika ülkesinin katılımı ile imzalanmıştır. Madrid Konvansiyonu, Paris Konvansiyonu’nda benimsenen eşitlik ilkesine aykırı hükümlere tepki olarak oluşturulmuştur. Bu konvansiyonun uluslararası nitelik taşıdığı kabul edilmemektedir, Chicago Konvansiyonu’nda yok sayılmıştır.

1928 Pan-American Convention (Havana Convention) on Air Navigation of 20 February 1928 (129 L.N.T.S. 223); Havana’da toplanan Amerika Devletleri Konferansı, Ticari Havacılık Konvansiyonu olarak da bilinen Havana Konvansiyonu’nu 1928 yılında akdeder.

Mexico, Statement at the Diplomatic Conference leading to the adoption of the Additional Protocol I, in Jean-Marie Henckaerts and Louise Doswald-Beck, with contributions by Carolin Alvermann, Knut Dormann and Baptiste Rolle, Customary International Humanitarian Law, International Committee of the Red Cross, (1. Baskı 2005; Düzeltilmiş yeni baskı 2009), Vol. II, Ch. 1, §. 146, 307, 536 ve 800).

Montevideo Convention on the Rights and Duties of States, Montevideo, Date enacted: 1933-12-26; In force: 1934-12-26; Article 1: The state as a person of international law should possess the following qualifications: (a) a permanent population; (b) a defined territory; (c) government; and (d) capacity to enter into relations with the other states.

1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri’ne Ek 1977 tarihli Ek Protocol I, Md. 75.

IV Geneva Convention Relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War, August 12, 1949, [1955] 3 U.S.T. 3516, T.I.A.S. No. 3365, 75 U.N.T.S. 287.

360

IV. İNTERNET KAYNAKLARI VE DİĞER KAYNAKLAR

Birleşmiş Milletler Belgeleri Güvenlik Konseyi Kararları:

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/660 (1990), 2 Ağustos 1990. (Çevrimiçi:http://www.un.org/en/ga/search/view_ doc.asp?symbol=S/RES/660(1990) )

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/ 661 (1990), 6 Ağustos 1990. (Çevrimiçi:http://www.un.org/en/ga/search/view_ doc.asp?symbol=S/RES/661(1990))

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/ 665 (1990), 25 Ağustos 1990. (Çevrimiçi:http://www.un.org/en/ga/search/view_ doc.asp?symbol=S/RES/665(1990))

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/678, 29 Kasım 1990. (Çevrimiçi:http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/678(1990))

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/687 (1991) (Çevrimiçi: http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp? symbol=S/RES/687(1991) )

UN Doc. S/RES/688 of April 5, 1991, (Çevrimiçi: http://www.un. org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/688(1991) )

UN Security Council Resolution, S/RES/781, October 9, 1992 (Çevrimiçi: https://www.nato.int/iFOr/un/u921009a.htm )

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/816, March 31, 1993 (Çevrimiçi:http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/RES/816 (1993))

UN Security Council Resolution, S/RES/819, April 16, 1993. (Çevrimiçi: http://www.securitycouncilreport.org/atf/cf/%7B65 BFCF9B-6D27-4E9C-8CD3-CF6E4FF96FF9%7D/Chap%20 VII %20SRES%20819.pdf)

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/1970 (2011), February 26, 2011.

UN Security Council Resolution, UN Doc. S/RES/1973 (2011), 17 Mart 2011.(Çevrimiçi:http://www.un.org/en/ga/search/view_ doc.asp?symbol=S/RES/1973(2011)

361

V. MAHKEME KARARLARI

Kelsen v. Imperial Tobacco Co. (of Great Britain and Northern Ireland) Ltd: 1957, 2 QB 334.

Prosecutor v. Blaskic, Case No. IT-95-14-T, Appeal Judgment, §.41 (Int’l Crim. Trib. for the Former Yugoslavia July 29, 2004)

Prosecutor v. Krnojelac, Case No. IT-97-25-A, Appeal Judgment, §171 (Int’l Crim. Trib. for the Former Yugoslavia Sept. 17, 2003).

Prosecutor v. Tadic, Case No. IT-94-1-T, Judgment, ss. 664-6.66 (Int’l Crim. Trib. for the Former Yugoslavia May 7, 1997).

Case Concerning The Aerial Incident of 3 July 1988 (Islamic Republic of Iran V: United States Of America); (Çevrimiçi: http://www.icj-cij.org/files/case-related/79/6629.pdf )

Causby et ux. v. United States., No. 46054, 75 F. Supp. 262 (1948), Court of Claims, January 5, 1948. (Çevrimiçi: https://www.leagle.com/decision/194833775fsupp2621276 )

VI. DİĞER ÖRGÜT KARARLARI

Institut de Droit International, La Résolution sur le régime juridique des aérostats’, (Çevrimiçi: http://www.idi-iil.org/idiF/navig_chron 1903.html )

BM OSS Raporu Christof Heyns, LARS: Lethal Autonomous Robotics, Art Selectronic, May 2013. (Çevrimiçi: https://artselectronic. wordpress.com/2013/05/25/lars-lethal-autonomous-robotics/)

UN doc SE'V.3059 (1992), s.130-133.

UN doc SE'V.3059 (1992), s.134.

“Relations with Finland”, in North Atlantic Treaty Organization, NATO, November 28, 2016, (Çevrimiçi: http://www.nato.int/cps/ en/natohq/topics_49594.htm)

362

VII. RAPORLAR

U.S. Department Of Defense, Report To Congress On The Conduct Of The Persian Gulf War-Appendix On The Role Of The Law Of War, Apr. 10, 1992, 31 I.L.M. 612 (1992) [Kısaca DoD Report].

Report of 29 November 1995 of UN Secretary General to the Security Council, UN doc. S/1995/5/add.66.

Senate, Committee on Governmental Affairs, Permanent Subcommittee on Investigations (Minority Staff Statement), Hearing on “Security in Cyberspace,” 104th Cong., 2nd sess., 5 June 1996, app. B.

NATO Hava Harekatlarında Sivil Ölümler (Civilian Deaths in the NATO Air Campaign), HRW, 2000, s.7-24-42.

Final Report to the Prosecutor by the Committee Established to Review the NATO Bombing Campaign against the Federal Republic of Yugoslavia, 2001, s. 9.

Department of Defense DIRECTIVE NUMBER 3000.09, 21 Kasım 2012, 4. (b), s.3.

UN Human Rights Councils, Report of the International Commission of Inquiry on Libya, A/HRC/19/68 (Cenevre, UN), 2 Mart 2012, s.17, §84.

Losing Humanity: The Case Against Killer Robots, HRW Report, (Çevrimiçi: https://www.hrw.org/report/2012/11/19/losing-humanity/case-against-killer-robots)

HRW: Suriye rejimi yüzlerce noktaya varil bombası attı, BBC, 25 Şubat 2015. (Çevrimiçi: http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/02/ 150225_suriye_varil_bomba);

A/HRC/23/47, Report of the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions, Christof Heyns, UN General Assembley, Human Rights Council Twenty-third session, Agenda item 3, Promotion and protection of all human rights, civil, political, economic, social and cultural rights, including the right to development, 9 Nisan 2013, s.21.

Christof Heyns on Drones to the UN General Assembly, 25 October 2013 and Lethal Autonomous Robots to the UN Human Rights Council, 30 May 2013. (Çevrimiçi: http://www.un.org/ ga/ search/view_doc.asp?symbol=A%2F68%2F382&Submit=Search&Lang=E)

363

Chairperson, Food-for-Thought Paper, U.N. Doc. CCW/ GGE. 1/2017/WP.1 (Sept. 4, 2017). The NAM States Parties and Other States Parties to the Convention on Certain Conventional Weapons (CCW), CCW Uzmanlarının Ölümcül Otonom Sistemler Hakkında Üçüncü Gayrı resmi Toplantısı (the third informal meeting of CCW experts on Lethal Autonomous Weapons Systems), Cenevre 11–15 Nisan 2016. (Çevrimiçi: https://undocs.org/ccw/gge.1/2017/WP.1+ &cd=1&hl=tr&ct=clnk&gl=tr )

NATO, Reference Guidence, 2020, (Çevrimiçi: https://www.nato.int/ nato_static_fl2014/assets/pdf/2020/1/pdf/200114-nco-corps-prof -dev-ref-guid.pdf)

VIII. BELGESEL VE VİDEOLAR

Amerikan Deniz Kuvvetleri’nin, 1945 tarihli “yüksek hızda yüksek irtifada saldırı” eğitim videosu. (Aerial Torpedo Attack High Speed High Altitude", 1945 US Navy Training Film, Çevrimiçi: https://www.youtube.com/watch?v=w8XYZoR9ABE )

Operation Sharp Guard, NATO/WEU, IFOR Final Factsheet, October 2, 1996 (Çevrimiçi: https://www.nato.int/ifor/general/shrp-grd. htm)

Philo, Tom, "WWII production figures", (Çevrimiçi: www.taphilo. com)

USS Cole saldırısı, 12 Ekim 2000, Aden, Yemen; (Çevrimiçi: https://terortakvimi.wordpress.com/2000/10/12/2000yemende-abd-gemisi-uss-cole-saldirisi/ )

Yüzyılın İtirafları, The Fog of War: Eleven Lessons from the Life of Robert S. McNamara, Yönetmen-Senaryo: Errol Morris, 2003, Culver City, Calif. :Columbia TriStar Home Entertainment, 2004. Academy Award-winner for Best Documentary Feature, THE FOG OF WAR is the story of America as seen through the eyes of the former Secretary of Defense under President Kennedy and President Johnson, Robert S. McNamara 2003 Sony Pictures Classics Inc.. (Çevrimiçi: https://www.youtube.com/watch?v = 5LsRRTvPigY)

Stan Goff comments: "The “tell” is in the audio, on Apache Helicopter Massacre : Ocak 2004 (aerial video). Telsiz konuşmalarının

364

transkripti ile yayınlanan görüntüler için; (Çevrimiçi: http://globalresearch.ca/articles/CNN410A.html )

Collateral Murder, Iraq, 2007; (Çevrimiçi: https://www.youtube.com/ watch?v=5rXPrfnU3G0 (E.T. 03.04.2010); videoda geçen telsiz konuşmalarının çözümü için (Çevrimiçi: https://ismailhakki altuntas.com/2012/12/13/wikirebels-the-documentary-2010-film/)

Pipes, Jason, "Statistics and Numbers", 2008. (Çevrimiçi: www.feldgrau.com)

Putin interview on Libya, 13 Eylül 2012. (Çevrimiçi: https://www.youtube.com/watch?v=Iw5Ij_RFJ1Q )

Namir Noor-Eldeen ve Saeed Chmagh’ın vurulma anını gösteren kamera kaydı için: (Çevrimiçi: https://www.youtube.com/ watch?v=jZZhxxlLa8E (E.T. 02.03.2015))

Action on Armed Violence, Explosive States: Monitoring Explosive Violence in 2014, 2015, (Çevrimiçi: https://aoav.org.uk/wp-content/uploads/2015/06/AOAV-Explosive-States-monitoring-explosive-violencein-2014.pdf)

Drone Wars The Full Data, The Bureau of Investigate Journalism, Ocak 2017. (Çevrimiçi: https://www.thebureauinvestigates.com/ stories/2017-01-01/drone-wars-the-full-data)

Hunt, David, World War 1 History: The Kettering Bug—World's First Drone, 10 Ekim 2017 (Çevrimiçi: daytonhistorybooks.com/ page/page/4728801.htm ).

Terör örgütünün İHA eğitim yayınına erişim mümkündür. (Çevrimiçi: https://www.ctc.usma.edu/posts/ctc-perspectives-the-islamic-states-drone-documents-management-acquisitionsand-diy-tradecraft); (Çevrimiçi: http://www.fpvmodel.com/50km-long-range-fpv-sets-for-fixed-wings_g997.html)

IX. YAYIN VE GAZETE

"Law on the Kurds' Side", New York Times editorial, tıpkıbasım in the International Herald Tribune, 15 April 1991, s. 4.

"UN Soldiers Still Held Hostage," Facts on File, 8 December 1994, 909.

365

Ghasemi, Shapour, Shooting Down Iran Air Flight 655 [IR655], 2004. (Çevrimiçi: http://www.iranchamber.com/history/articles/ shootingdown_iranair_flight655.php )

‘NATO's first combat action occurred 18 years ago today over Bosnia’, NATO Source, FEBRUARY 28, 2012 (Çevrimiçi: http://www.atlanticcouncil.org/blogs/natosource/natos-first-combat-action-occurred-18-years-ago-today-over-bosnia)

Raed al Saleh, Stop the barrel bombs in Syria, in The No-Fly Zone Debate, Wednesday, 3 June 2015;

How to slow the refugee crisis in Europe: stop barrel bombs in Syria (Çevrimiçi: http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/ middleeast/syria/11858319/How-to-slow-the-refugee-crisis-in-Europe-stop-barrel-bombs-in-Syria.html );

Syrian rescue organisation appeals to UN Security Council over barrel bombs, (Çevrimiçi: https://www.theguardian.com/ world/2015/jun/27/syrian-rescue-organisation-appeals-to-un-security-council-over-barrel-bombs );

Mouaffaq Nyrabia, A no-fly zone for peace in Syria, 14 Jun 2015. (Çevrimiçi:http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2015/05/fly-zone-peace-syria-150528111302825.html)

X. SÖZLÜKLER

Black’s Law Dictionary, 4th Ed.,1951

Türk Dil Kurumu (TDK); Büyük Türkçe Sözlük; (Çevrimiçi: http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&view=bts)

François BOUCH ET-SAULNIER, İnsancıl Hukuk Sözlüğü, Çev: Selahattin BAĞDATLI, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002.

XI. ANSİKLOPEDİLER

Britannica Book of the Year 1939: A Record of The March of Events of 1938, Published by Encyclopaedia Britannica, Inc., 1939, ss. 455-460. (Çevrimiçi: https://archive.org/details/ in.ernet.dli.2015.59225 )

366

The National Archives Image Library, interaktif harita (Çevrimiçi: http://bombsight.org/#15/51.5050/-0.0900 )

XII. SAVAŞ HUKUKUNA İLİŞKİN EL KİTAPLARI

1. ICRC Teamül Hukuku Çalışmaları

• Jean-Marie Henckaerts&Louise Doswald-Beck, Uluslararası İnsancıl Teamül (Örf-Adet) Hukuku, Uluslararası Kızılhaç Komitesi Cilt 1, Kurallar, (Çeviri: Doç. Dr. A. Emre Öktem, Doç. Dr. Melike Batur Yamaner, vd.), ss.56-58.

• Autonomous Weapon Systems: Technical, Military, Legal and Humanitarian Aspects (Expert Meeting Report), ICRC, Mart 2014; UNIDIR, Framing Discussions on the Weoponization of Increasingly Autonomous technologies, 2014.

• ABD Savunma ve Hava Kuvvetleri Dokümanları

• “Air Force Operations and the Law”, The Judge Advocate General’s School, 3rd Ed., 2014, s.78. (Çevrimiçi: http://www.afjag.af.mil/Portals/77/documents/AFD-100510-059.pdf)

• AFP 110-31: International Law-The Conduct Of Armed Conflict And Air Operations, 5.3(c).

• Air Force Pamphlet 110-31, International Law—The Conduct of Armed Conflict and Air Operations (November 1976),

• Department of Justice White Paper: Lethal operations Directed Against a U.S. Citizen Who is a Seniour Operational Leader of Al-Qa’ida or An Associated Force (kısaca White Paper)

• Dod Directive 3000.09, 1 A (5), 1 B (6), Dep’t Of Def., Directive 5000.01, The Defense Acquisition System (May 12, 2003), Dept Of Def., Instruction 5000.02, Operation Of The Defense Acquisition System (2008), Dep’t Of Def.,

367

Directive 3000.03. U.S. Air Force, Instruction 51-402, Legal Review Of Weapons And Cyber Capabilities Para. 1.3.1 (201) Instruction 51-402.

• Office Of The Sec’y Of Def., Unmanned Systems Roadmap, 2007-2032 34 [kısaca Unmanned Systems Roadmap olarak da kullanılmaktadır, 2007-2032].

• Office of General Counsel Department of Defense, Department of Defense Law of War Mannual, June 2015 (Updated May 2016);(Çevrimiçi: https://www.defense.gov/ Portals/1/Documents/DoD_Law_of_War_ManualJune_2015_Updated_May_2016.pdf )

• U.S. House Committee on Armed Services, The National Defense Program—Unification and Strategy: Hearings, 81st Cong., 1st sess., 1949, 183-189, 402-403.

• U.S. Army, Operational Law Handbook 2000

• U.S. Gov’t Accountaility Offıce, Unmanned Aerial Vehicles Improved Strategic And Acquisition Planning Can Help Address Emerging Challenges 2, (Çevrimiçi: http://www.gao.gov/new.items/d05395t.pdf (testimony of Sharon Pickup and Michael Sullivan) [GAO Report olarak da geçmektedir], s. 4 §5.

• Naval Warfare Publication 1-14M, The Commander’s Handbook of the Law of Naval Operations, “General Maritime Regimes Under Customary International Law as Reflected in the 1982 LOS Convention,” ss. 2-12. (Çevrimiçi: http://www.jag.navy.mil/documents/NWP_1-14M_Commanders_Handbook.pdf )

• Baltık Hava Devriyesi ABD Hava Kuvvetleri, Kuzey Litvanya'nın Siauliai Hava Üssü. (Çevrimiçi: http://news. xinhuanet.com/english/2017-09/18/c_136619084.htm)

• US Department of Defense, Directive 3000.09, Autonomy in Weapon Systems, 21 Kasım 2012, güncelleme 1 No.lu Değişiklik, 5 Ağustos 2017, ss. 13-14. (Çevrimiçi: http://www.dtic.mil/whs/directives/corres/pdf/300009p.pdf).

• Weapons: ICRC statement to the United Nations (ICRC Statement), 2014, (Çevrimiçi: https://www.icrc.org/en/ document/weapons-icrc-statement-united-nations2014)

368

• DoD Directive 3000.09, 2 Kasım 2012, ss.13,14, (Çevrimiçi: http://www.dtic.mil/whs/directives/corres/pdf/ 300009p.pdf )

• Joint Publication 1-02, Department Of Defense Dictionary Of Military And Associated Terms 577 (2001).

• 2015 yılında Beyaz Saray’ın bahçesine minik insansız araçların UYB ihlali halinde öngörülen yaptırımlar. (Çevrimiçi: http://time.com/3686620/drone-no-fly-zone-white-house/)

2. Birleşik Krallık

• British War Office, Manual of Military Law, 1914, s.306. (Çevrimiçi: https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.3901 5031059614)

• United Kingdom Aerial Navigation Act by Winston Churchill, 1911-05. (Çevrimiçi:https://archive.org/details/ UnitedKingdomParliamentBILL230AerialNavigationAct 1911Pg1Of2)

369

EK 1

“To the aircraft I aim, not the man”

Francesco Baracca, Italy's leading ace of WWI, in Italian "è all'apparecchio che io miro non all'uomo," the prancing horse emblem he sported on his aircraft was used by Enzo Ferrari on his cars. Corpo Aeronautico Militare, 34 victories WWI.

“Fight on and fly on to the last drop of blood and the last drop of fuel, to the last beat of the heart”

Baron Manfred von Richthofen.

“Fighting in the air is not sport. It is scientific murder.”

— Captain Edward V. 'Eddie' Rickenbacker, USAS, 'Fighting the Flying Circus.'

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.