Hukuk İhdası Rejiminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Recep NARTER - Semih Batur KAYA
ISBN: 9786050505313
Stok Durumu: Stokta var
76,50 TL 90,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Recep NARTER, Semih Batur KAYA
Baskı Tarihi 2020/02
Baskı Sayısı 1
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Karton kapak

Hukuk İhdası Rejiminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Doç. Dr. Recep NARTER - Arş. Gör. Semih Batur KAYA

2020/02 1. Baskı, 457 Sayfa

ISBN 978-605-05-0531-3


İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ7

İÇİNDEKİLER9

GİRİŞ17

1.Problemin Ortaya Konulması17

2.Çalışmanın Amacı19

3.Çalışmada Benimsenen Usul20

BİRİNCİ BÖLÜM

I.Türk Hukukunda Hükümet Sistemi Ekseninde
 Yürütmenin Anayasal Değişim ve Dönüşümü27

A.Kanun-ı Esasi Dönemi29

1.Genel Olarak35

2.Yasama36

3.Yürütme36

4.Yargı37

5.Değerlendirme38

B.1921 Anayasası Dönemi39

C.1924 Anayasası Dönemi41

D.1961 Anayasası Dönemi44

E.1982 Anayasası Dönemi48

F.Genel Değerlendirme51

II.Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin Niteliği Sorunu57

A.Genel Olarak57

B.Başkanlık Sisteminin Karakteristik Özellikleri59

1.Genel Olarak59

2.Başkanlık Sistemini Sağlayan Koşullar61

a.Yürütme Organının Tek Kişiden Oluşması61
b.Başkan Halk Tarafından Seçilmesi62
c.Başkanın Yasama Güvenine Dayanmaması62

3. Türk Tipi Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Özellikleri64

a.Başkanın Yasama Organı Tarafından
Görevden Alınması Sorunu64
b.Başkanın Yasama İradesini Feshetme Sorunu65
c.Başkanın Seçimi ile Yasama Organın
Seçiminin Birlikte Olması Sorunu65
d.Diğer Sorunlar65

4.Genel Değerlendirme68

a.Sistem İçi Bir Çözümleme68
b.Sistem Dışı Bir Çözümleme70

III.Yasama ve Yürütme İlişkilerinin Kimi Ülke
 Örneklerinde Görünüm Biçimleri73

A.Yasama Organı76

B.Yürütme Organı79

1.Başkanın Seçilme Şartları79

2.Başkanın Görev Süresi80

3.Başkanlık Seçim Süreci81

4.Yapısal Bakış82

5.Başkanın Yetkileri83

a.Genel Olarak83
b.Başkanın Kararname Yetkisi84
c.Fesih ve Suçlandırma Mekanizmaları85

C. Genel Değerlendirme86

IV.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: Ön Sorunlar88

A.Anayasacılık Bakımından Yürütme Organının
Kararname Yetkisi88

B.Anayasa Yargısı Bakımından Yürütme Organının
Kararname Yetkisi94

C.Modern Hukukun Kökeni Bakımından
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi105

D.Modern Hukukun Özgürlük Sorunu ve
Kararname Yetkisi115

E.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve
Hukukun Saf Kuramı: İradeci Yaklaşımın Eleştirisi122

V.Başkanlık Sisteminde Kararname Yetkisi Sorunu137

A.Başkanlık Sistemlerinde Kararname Yetkisi137

B.Yarı-Başkanlık Sistemi Olarak Fransa’da
Kararname Yetkisi141

C.Kararname Yetkisinin Atipik Bir Hükümet
Sistemindeki Görünüm Biçimi: Rusya Örneği144

D.Karşılaştırmalı Analiz147

İKİNCİ BÖLÜM

I.Cumhurbaşkanının Anayasal Konumu:
 Görevi ve Yetkilerine Kısa Bir Bakış151

A.Cumhurbaşkanının Anayasal Konumu151

B.Cumhurbaşkanının Yetki Kapsamı:
Cumhurbaşkanın Yasama ve Yargı Üzerindeki
Belirleyici Gücü157

1.Yasama ve Cumhurbaşkanı157

a.Veto Yetkisi157
b.Fesih Yetkisi158

2.Yargı ve Cumhurbaşkanı160

3.Genel Değerlendirme167

II.Devlet Fonksiyonlarının Farklılaşması ve
 Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Hukuki Niteliği170

A.Ön Sorun: Kanun Ekseninde Hukuka Yaklaşım ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi170

B.Soruna Genel Bakış171

C.Sorunu Çözme Yöntemleri173

1.Kuvvetler Ayrılığı Kuramı173

2.Devlet Fonksiyonlarının Ayrılmasına İlişkin
Kuramlar: Maddi ve Şekli Kriter176

3.Değerlendirme178

D.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Hukuki Niteliği180

1.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle
Kanun Hükmünde Kararnamelerin
Bir Karşılaştırması180

2.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Değişiklik Öncesi İle Bir Karşılaştırması184

3.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Hukuki Niteliği189

a.Genel Olarak189
b.Yürütmenin Güçlendirilmesi Eğilimi ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi193
a.a.Genel Olarak193
b.b.Yürütmenin Yükselişi194
c.Hukuki Niteliğin Analizi208
a.a.Ön Sorun: Kanun Hükmünde
Kararnamenin Hukuki Niteliği208
b.b.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Hukuki Niteliği212

E.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Normlar Hiyerarşisindeki Konumu215

F.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle
Yasama Yetkinin Etkileşimleri221

1.Yasamanın Asliliği Sorunu222

2.Yasamanın Genelliği Sorunu225

3.Yasamanın Devredilmezliği Sorunu229

G.Olağanüstü Hal Dönem Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi234

H.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Hukuki Rejimi240

1.Ön Sorun: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Farklılaşması240

a.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle
Cumhurbaşkanının İdari İşlemlerinin
Farklılaşması240
a.a.Düzenleyici İdari İşlemlerden
Farklılaşma240
b.b.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle Cumhurbaşkanı Kararının Farklılaşması242
c.c.Cumhurbaşkanlığının Türev Nitelikteki Düzenleyici İşlemlerden Farklılaşma246

2.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Kapsamı ve Sınırı Sorunun İncelenmesi249

a.Yasak Alan: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle Düzenlenemeyecek Konular249
a.a.Yürütme Yetkisine İlişkin Olmayan
Konular249
b.b.Kişinin Hakları ve Özgürlükleri İle
Siyasi Haklar ve Ödevler253
c.c.Anayasada Münhasıran Kanunla Düzenlenmesi Öngörülen Konular257

a.a.a.Münhasır Alan Sorunu257

b.b.b.Münhasır Kanun Alanı259

d.d.Kanunda Açıkça Düzenlenen Konular264
b.Mahfuz Alan: Münhasıran Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle Düzenlenmesi Gerekilen
Konular265
c.İhtiyari Alan: Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
İle veya Kanunla Düzenlenebilecek Konular269

III.Genel Değerlendirme272

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİNİN
DENETİMİ SORUNU

I.Ön Sorun: Anayasa Yargısı ve Cumhurbaşkanlığı
 Kararnamesi Etkileşimleri277

A.Anayasa Yargısı, Siyaset ve Kararname Yetkisi277

B.Anayasa Yargısının Gerçek İşlevi:
Hak Eksenli Yaklaşım Sorunu ve
Kararname Yetkisi290

C.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve
Yargısal Aktivizm293

II.Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
 Denetimi Sorunu298

A.Kanun Hükmünde Kararnamenin Denetimi298

B.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Denetim Organı,
Yolu ve Kapsamı302

1.Denetim Organı: Anayasa Mahkemesi302

2.Denetim Yolu ve Kapsamı305

a.İptal Davası305
b.İtiraz Yolu306

3.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Denetim Yolları309

a.Esas Bakımından Denetim309
b.Şekil Bakımından Denetim310

C.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Hukuka Aykırılığının Görünüm Biçimleri311

1.Yürütme Yetkisine İlişkin Konunun Dışında
Yetki Kullanımı Durumunda Denetim311

2.Temel Hak ve Özgürlükler Alanında Denetim312

3.Münhasıran Kanunla Düzenlenmesi Öngörülen
Konulara Girilmesi Durumunda Denetim313

4.Kanunda Açıkça Düzenlenen Konulara Girilmesi Durumunda Denetim315

5.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi İle Kanunlarda
Faklı Hüküm Bulunması Durumunda
Denetim (Çatışma Hali)316

6.TBMM’nin Sonradan Aynı Konuda
Kanun Çıkarması Durumunda Denetim321

7.Özel Bir Denetim: Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin Münhasır Alanına
Meclisin Girmesi Durumunda Denetim325

D.Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Denetiminde Anayasa Şikayeti Yolu328

E.Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
Anayasallık Denetimine İlişkin Genel
Değerlendirme332

III.Olağanüstü Dönem Cumhurbaşkanlığı
 Kararnamesinin Denetimi334

A.Ön Sorun: 2017 Anayasa Değişikliklerine Göre
Olağanüstü Halin Hukuki Rejimi334

1.Genel Olarak334

2.Olağanüstü Hal Rejimi: Alacakaranlıkta Yönetim336

a.Kavramsal Çerçeve336
b.Modern Devletin Olağanı Kuşatması:
Devlet Kıskacında Hukuk338
c.Hukuk, Hukukilik ve olağanüstü hal341
d.Bugünkü Türkiye’de Siyasal Rejimin
Görünüm Biçimi343

3.1982 Anayasasında Temel Hak ve Özgürlükler:
Olağanüstü hal’de Hakların Alacakaranlığı346

a.Temel Hak ve Özgürlüklerin Anlamı:
Günışığında Haklar346
b.Temel Hak ve Özgürlüklerin Alacakaranlığı348
c.Alacakaranlıkta Bir Demet Işık:
Anayasanın 15. Maddesinin Bir Analizi350

4.Genel Değerlendirme356

IV.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Denetiminde
 Muhtemel Türev Sorunlar357

A.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Denetiminde
Anayasaya Uygun Yorum Sorunu357

1.Genel Olarak Anayasaya Uygun Yorum357

2.Anayasa Mahkemesi İçtihadı360

3.Doktrinde Anayasaya Uygun Yorum
Sorununa Yaklaşımlar368

a.Olumlu Yaklaşım368
b.Olumsuz Yaklaşım373

4.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Bakımından
Soruna Yaklaşım379

B.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Denetiminde
Yürürlüğü Durdurma Sorunu381

1.Genel Olarak Yürütmeyi Durdurma Sorunu381

2.Anayasa Mahkemesinin İçtihadı383

3.Doktrinde Yürütmeyi Durdurma Sorununa Yaklaşımlar390

a.Olumlu Yaklaşım390
b.Olumsuz Yaklaşım393

4.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Denetiminde
Yürütmeyi Durdurma396

C.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Denetiminde
Yokluk Sorunu401

1.Genel Olarak Yokluk Sorunu401

2.Anayasa Mahkemesi İçtihadı404

a.Mahkeme İçtihadı404
b.Üyelerin Yaklaşımı406

3.Doktrinde Yokluk Sorununa Yaklaşımlar411

a.Olumlu Yaklaşım411
b.Olumsuz Yaklaşım416

4.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Bakımından
Soruna Yaklaşım418

V.Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine İlişkin
 Denetimde Kararın Etkisi ve Sonuçları421

VI.Genel Değerlendirme423

SONUÇ427

KAYNAKÇA435

ÖNSÖZ

2017 Anayasa değişikliği ülkemizin siyasetini ve hukuk sistemini kuşatan bir değişiklikler zincirini öngörmektedir. 2002’den sonra ülkemiz siyaset ve hukuk mekanizmasının niteliği bakımından ciddi bir yükselişe geçmiştir. Bu bakımdan istikrarlı parti yönetimi ve ülke yönetiminin olduğu gerçeği yadsınmamalıdır. Her ne kadar 2014 sonrası iç ve dış gelişmeler ülkemizin bu yükselişine ket vurmayı hedeflese de Türkiye siyasi, iktisadi ve hukuki kalkınmasını devam ettirmeyi başarabilmiştir. İşte 2017 Anayasa değişikliğini de tüm handikaplarına rağmen bu bakımdan okumak gerçekçi ve elzem olacaktır.

Çalışmada iki temel eksende ilerledik. Ülkemizdeki hükümet sistemi değişikliğini genel bir perspektif olarak benimseyip hukuk ihdası rejiminde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesini ele aldık. Her şeyden önce Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi olarak adlandırılan başkanlık hükümet sisteminden mülhem bir sistem ile karşı karşıyayız. Şüphesiz bu hükümet sistemi tipik ve saf bir hükümet sistemi değildir. Bu hükümet sisteminin kimi unsurlarına ilişkin denge ve denetim sorunları bulunmaktadır. Çalışma boyunca bunları da irdeledik.

Buna bağlı olarak hukuk ihdası rejiminde, başkanlık sisteminin mantığına uygun olarak, Cumhurbaşkanının kararname yetkisi söz konusudur. Çalışmada temel konumuz şüphesiz Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin hukuk ihdası rejimindeki etkisi ve görünüm biçimlerini incelemektir. Bunu yaparken hükümet sistemimizin değişen niteliğini göz ardı etmeksizin, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi güçlü yürütme denkleminde en önemli değişken olarak karşımıza çıkan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesini tüm yönleri ile değerlendirmeye çalıştık.

Hemen belirtelim ki, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin hukuk ihdası rejimine beraberinde getirdiği kimi teknik ve teorik sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunlar hükümet sisteminin denge ve denetim mekanizması gerçeği dikkate alınarak konu, kapsam, sınır ve denetim unsurlarını içermektedir. Tüm bu unsurlara yönelik eleştiri ve önerilerimizi “dost acı söyler” anlayışıyla dile getirmeye çalıştık. Amacımız ülkemizin modern hukukun araçlarıyla donanması ve kalkınmasına devam etmesi gereğine katkıda bulunmaktır. Güçlü bir Türkiye’nin ancak güçlü bir hukuk sistemi ile yoluna devam edebileceği inancındayız. Dolayısıyla Anayasal bir niteleme olan demokratik hukuk devletinin gereklerini göz önünde bulunduran bir çalışma gerçekleştirmeye gayret ettik.

Sonuç olarak çalışmamızın teorisyen ve başta Anayasa Mahkemesi olmak üzere uygulamaya faydalı olmasını temenni ediyoruz. Biz her ne kadar konuyu bütünüyle tüketmeye çalışsak da içerik bakımından dinamik bir eser ortaya koyduğumuzu düşünüyoruz. Bu bağlamda eserin gelişmesine önemli katkılar sağlayacağını düşündüğümüz eleştirilerinizi bize ulaştırırsanız bundan mutluluk duyacağımızı bilmenizi ister ve şimdiden teşekkürlerimizi arzederiz.

Bu çalışmanın ortaya çıkış aşamasında bize desteklerini esirgemeyen ve hatta kahrımızı çeken tüm arkadaş, dost ve yakınlarımıza şükranlarımızı sunar, çalışmayı titizlikle yayıma hazırlayan Yetkin Yayınevi’nin tüm çalışanlarına teşekkürü bir borç olarak biliyoruz.

Doç. Dr. Recep NARTER

Arş. Gör. Semih Batur KAYA

Trabzon

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.