ISBN: 9786050524550
| Kitap Künyesi | |
| Yazar | Müberra Korkmaz |
| Baskı Tarihi | 2026/01 |
| Baskı Sayısı | 1 |
| Boyut | 16x24 cm (Standart Kitap Boyu) |
| Cilt | Karton kapak |
| Sayfa Sayısı | 527 |
OSMANLI DEVLETİ’NDE YABANCI SİGORTA ŞİRKETLERİNİN DENETİMİ ve HUKUKİ STATÜSÜ
Dr. Müberra KORKMAZ
Yetkin Yayınları, 2025
Kitabın Tanıtımı ve Özeti
Dr. Müberra Korkmaz’ın kaleme aldığı bu eser, Osmanlı Devleti’nde yabancı sigorta şirketlerinin denetimi ve hukuki statüsünü, hem hukuki hem de tarihsel bir perspektifle ele alan özgün ve kapsamlı bir çalışmadır. Kitap, modern sigortacılığın Osmanlı topraklarına girişi, gelişimi ve bu süreçte yabancı şirketlerin oynadığı merkezi rolü detaylı biçimde incelerken, Osmanlı hukuk sisteminin bu yeni kuruma ve aktörlerine nasıl yaklaştığını ve düzenlemeler getirdiğini de gözler önüne seriyor.
Ayırt Edici Özellikler
Yazar, önsözde belirttiği üzere, Osmanlı’da sigorta kurumunun Batı’dan ithal edilen bir yapı olarak, özellikle yabancı sermaye ve şirketlerin etkisiyle gündeme geldiğini vurguluyor. Osmanlı’da sigortacılığın gelişimi, büyük ölçüde hukuki boşluklardan ve kapitülasyonların sağladığı imtiyazlardan yararlanan yabancı şirketlerin faaliyetleriyle şekillenmiştir. Bu nedenle, Osmanlı yönetiminin öncelikli amacı, kamu düzenini ve milli ekonomiyi korumak için bu şirketleri denetim altına almak olmuştur. Kitap, bu sürecin hukuki altyapısını ve Osmanlı’nın yabancı sigorta şirketlerine yönelik düzenleme ve denetim çabalarını ayrıntılı biçimde analiz ediyor.
Kapsam ve İçerik
Eserin ilk bölümlerinde sigorta kavramı, sigorta hukukunun temel yapısı ve işlevleri, sigorta sözleşmelerinin unsurları ve sigorta kurumunun tarihsel gelişimi ele alınmaktadır. Ayrıca, İslam hukukunda sigorta kurumuna dair tartışmalar ve Osmanlı’daki geleneksel uygulamalar (vakıf, yardım sandıkları gibi) da kapsamlı şekilde incelenmektedir.
İkinci bölümde, Osmanlı’da sigorta kurumunun ortaya çıkışına zemin hazırlayan toplumsal, ekonomik ve hukuki koşullar; yabancı sermayenin ülkeye girişi ve hukuki modernleşme süreci detaylandırılır. Osmanlı’da sigortacılığın gelişimini engelleyen faktörler, İslam hukukçularının sigortaya bakışı ve sigorta hakkındaki fetvalar da bu bölümde yer alır.
Üçüncü bölümde ise, yabancı sigorta şirketlerinin Osmanlı’daki faaliyetleri, anonim şirketlerin ve tüzel kişiliğin hukuki statüsü, kapitülasyonların etkisiyle ortaya çıkan denetim sorunları ve devletin bu şirketleri denetim altına alma çabaları (1887, 1906 ve 1914 tarihli düzenlemeler ışığında) ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Ayrıca, yabancı sigorta şirketlerinin tabiiyeti, Osmanlı tebaası ile yaptıkları sözleşmelerde yetkili mahkeme ve uygulanacak hukuk gibi milletlerarası özel hukuk meseleleri de kapsamlı biçimde tartışılmaktadır.
Kimler İçin?
Bu kitap, hukukçular, tarihçiler, ekonomi ve sigortacılık alanında çalışan araştırmacılar ile Osmanlı’da modernleşme ve yabancı sermaye ilişkileriyle ilgilenen tüm okurlar için temel bir başvuru kaynağıdır. Ayrıca, Türk hukuk tarihi alanında sigortacılık ve yabancı şirketler üzerine yapılmış nadir ve derinlikli bir çalışma olmasıyla da öne çıkmaktadır.
Sonuç
Dr. Müberra Korkmaz’ın titiz arşiv ve literatür taramasına dayanan bu eseri, Osmanlı’da sigorta kurumunun ve yabancı sigorta şirketlerinin hukuki statüsünü anlamak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynaktır. Kitap, hem Osmanlı hukukunun modernleşme sürecine hem de günümüz sigorta hukukunun temellerine ışık tutmaktadır.
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ
KISALTMALAR
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM: GENEL OLARAK SİGORTA KAVRAMI VE SİGORTA HUKUKU
I. Tanım, Sigorta Kurumunun Temel Yapısı ve İşlevleri
II. Sigorta Hukukuna İlişkin Çeşitli Ayrımlar
A. Amaç Yönünden
B. Koruma Altına Alınan Menfaat Yönünden
C. Sigorta Hukukuna İlişkin Kurallar Yönünden
1. Sigortacılık Hukuku
2. Sigorta Sözleşme Hukuku
a. Tanım ve Unsurlar
b. Şekil
c. Sigorta Hukukunda Sözleşme Serbestisi
d. Tarafların Borç ve Yükümlülükleri
e. Sona Ermesi
III. Sigorta Kurumunun Tarihi Gelişimi
A. Sigorta Kurumunun Ortaya Çıkışı ve Gelişimine Zemin Hazırlayan Sosyo-Ekonomik Olaylar ve Fikri Temeller
B. Sigorta Kurumunun Tarihsel Olarak Ortaya Çıkış Şekilleri
1. Sigorta Benzeri Geleneksel Uygulamalar
2. Modern Sigortanın Ortaya Çıkışı
IV. İslam Hukukunda Sigorta Kurumu
A. İslam Hukuk Doktrininde Genel Olarak Sigorta Kurumu
B. Ticari Sigorta Türüne İlişkin Görüşler
1. Aleyhteki Görüş ve Dayanakları
2. Lehteki Görüş ve Dayanakları
C. Katılım Sigortacılığı (Tekâfül/İslami Sigorta)
D. Tarihsel Süreçte Çeşitli Ulusal ve Uluslararası Kurum ve Kuruluşların Sigortanın Meşrûiyeti Hakkındaki Kararları
İKİNCİ BÖLÜM: OSMANLI DEVLETİ’NDE SİGORTA KURUMU
I. Osmanlı Devleti’nde Sigorta Kurumuna Zemin Hazırlayan Koşullar
A. Yabancı Sermayenin Osmanlı Devleti’ne Girişi ve Güçlenmesi
B. Hukuki Modernleşme
II. Osmanlı Devleti’nde Sigorta Kurumunun Gelişimini Engelleyen Faktörler
A. Sigorta Benzeri Geleneksel Uygulamaların Etkisi
1. Vakıf
2. Yardım Sandıkları
3. Derbent
B. Osmanlı Devleti’nde İslam Hukuku Çerçevesinde Sigorta Kurumuna İlişkin Genel Yaklaşımın Etkisi
1. İslam Hukukçularının Sigorta Kurumuna Yaklaşımı
a. Harputizade Hacı Mustafa’nın Görüşü
b. İbn-i Hazim Ferid’in Görüşü
c. Mustafa Sabri Efendi’nin Görüşü
d. Şeyh İsmail Es-Safâihi’nin Görüşü
e. Abdülreşid İbrahim’in Görüşü
2. Sigorta Hakkında Verilen Fetvalar ile Osmanlı Hükümeti ve Halkının Sigorta Kurumuna Yaklaşımı
III. Osmanlı Devleti’nde Sigorta Uygulamalarının Doğuşu ve Gelişimi
A. Osmanlı Devleti’nde Sigorta Uygulamasının İlk Örnekleri ve Gelişimi
B. Sigorta Sözleşme Hukukuna Dair Mevzuatın Oluşması ve Sigorta Kurumunu Tanıtmaya Yönelik Çabalar
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: OSMANLI DEVLETİ’NDE YABANCI SİGORTA ŞİRKETLERİ
I. Genel Olarak Anonim Şirket ve Sigorta Şirketleri
A. Anonim Şirket, Tüzel Kişilik ve Sigorta Kurumları Arasındaki Fonksiyonel İlişki
B. Osmanlı Devleti’nde Anonim Şirketler ve Sigorta Şirketleri
II. Denetim Hukuku Kapsamında Yabancı Sigorta Şirketleri
A. Denetim Hukukuna İlişkin Genel Hususlar
1. Tarihsel Olarak Ekonomik Alanda Devletin Konumuna Genel Bakış ve Sigortacılık Özelinde Türkiye Uygulamaları
2. Sigortacılık Faaliyetlerinde Denetimin Önemi, Niteliği ve Esasları
B. Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sigorta Şirketlerinin Denetimi
1. Kapitülasyonların Hukuki Niteliği ve Yabancı Sigorta Şirketlerinin Denetimine Etkisi
2. Yabancı Sigorta Şirketlerinin Denetimini Gerektiren Sebepler
3. Yabancı Sigorta Şirketlerinin Devlet Tarafından Denetim Altına Alınmasına Yönelik Çabalar ve Çıkarılan Kanuni Düzenlemeler
a. 8 Aralık 1887 Tarihli Nizamname
aa. Yürürlüğe Girmesinden Önce Yaşanan Gelişmeler
bb. Nizamname’nin Uygulanmasına Yönelik Elçiliklerce İleri Sürülen İtirazların Osmanlı Hükümeti Tarafından Değerlendirilmesi ve Çözüm Arayışları
b. 25 Mart 1906 Tarihli Nizamname
aa. Nizamname’nin İçeriği ve Yürürlüğe Girmesi
bb. İngiliz Hükümeti, Elçiliği ve Sigorta Şirketlerinin Nizamname’ye ve Genel Olarak Osmanlı Devleti’nin Düzenleme ve Denetim Yetkisine İlişkin Değerlendirme, Yaklaşım ve İtirazları
cc. İleri Sürülen İtirazlar Karşısında Osmanlı Hükümeti’nin Yaklaşımı ve Faaliyetleri
c. 13 Aralık 1914 Tarihli Muvakkat Kanun
4. Kanuni Düzenlemeler Çerçevesinde Öngörülen Denetimin Esasları
a. Faaliyete Başlama Sırasında Denetim
b. Faaliyetin Devamı ve Sona Ermesi Sırasında Denetim
5. Kasıtlı Yangınlar ve Yabancı Sigorta Şirketlerinin Denetim Sağlama Çabası
a. İtfaiye Birliği Oluşturulması
b. Ortak Tarife Belirlenmesi
III. Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sigorta Şirketlerinin Hukuki Statüsü
A. Bir Tüzel Kişi Olarak Yabancı Sigorta Şirketlerinin Kapitülasyonlardan Yararlanıp Yararlanamayacağı Meselesi
B. Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sigorta Şirketlerinin Tanınması (Milletlerarası Mevcudiyet)
1. Genel Olarak Tüzel Kişiliğe Sahip Şirketlerin Tanınması
2. Osmanlı Hukuk Doktrinindeki Görüş ve Değerlendirmeler
C. Yabancı Sigorta Şirketlerinin Tabiiyeti
1. Genel Olarak Tabiiyet
2. Osmanlı Hukuk Doktrinindeki Görüş ve Değerlendirmeler
3. Denetim Hukukuna İlişkin Kanuni Düzenlemeler Çerçevesinde Yabancı Şirketlerin Tabiiyeti
D. Yabancı Sigorta Şirketleri ile Osmanlı Tebaası Arasında, Sigorta Sözleşmelerinden Doğan İhtilaflarda, Milletlerarası Yetkili Mahkemenin ve Uygulanacak Hukukun Tayini
1. Milletlerarası Yetkili Mahkemenin Tayini
2. Uygulanacak Hukukun Tayini
E. Yabancı Sigorta Şirketlerinin Osmanlı Devleti’ndeki Bazı Hak ve Yükümlülükleri
1. Vergi Yükümlülüğü
2. Teminat Gösterme Yükümlülüğü
3. Türkçe Kullanma Zorunluluğu
4. Taşınmaz Mülkiyeti Edinme Hakkı
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: LOZAN BARIŞ KONFERANSI’NDA VE LOZAN DÜZENLEMELERİNDE YABANCI SİGORTA ŞİRKETLERİ
I. Genel Olarak Lozan Barış Konferansı’nda ve İzmir İktisat Kongresi’nde Yabancı Sigorta Şirketleri
II. Konferans Görüşmelerinde ve Lozan Düzenlemelerinde Yabancı Sigorta Şirketleri
A. Yabancı Sigorta Şirketlerinin Hukuki Statüsü, Tâbi Olacakları Yargı ve Vergi Rejimi
1. Hukuki Statü ve Yargı Rejimi Bakımından Yabancı Sigorta Şirketleri
a. Hukuki Statü
b. Yargı Rejimi
2. Vergi Rejimi Bakımından Yabancı Sigorta Şirketleri
B. Yabancı Sigorta Şirketlerini İlgilendiren Bir Husus: Sigorta Sözleşmeleri
SONUÇ
KAYNAKÇA
EKLER
Copyright 1985 - 2026 | Yetkin Basım Yayım Dağıtım San. ve Tic. A.Ş.
