Türkiye'de Hizmet Veren Arabulucular Üzerine Bir Araştırma

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Begüm Birsen ARSLAN ÇELİK
ISBN: 9786050505870
Stok Durumu: Tükendi
51,00 TL 60,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Begüm Birsen ARSLAN ÇELİK
Baskı Tarihi 2020/05
Baskı Sayısı 1
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Karton kapak

Arabulucuların Kültürel Özelliklerinin Çatışmaları Çözümleme Yöntemleri Üzerindeki Etkisi: Türkiye’de Hizmet Veren Arabulucular Üzerine Bir Araştırma

Dr. Begüm Birsen ARSLAN ÇELİK

2020/05 1. Baskı, 223 Sayfa

ISBN 978-605-05-0587-0

Özellikle günümüzde, küreselleşmenin, farklı kitleleri bir arada ya-şamaya yönlendirmesi, bambaşka kültürel alt yapıdan gelen kişilerin karşılaşmasına ve zaman zaman çatışmaya girmesine neden olmaktadır. Toplumda yaşayan kişiler arası uyuşmazlıkların yanı sıra, ülkelerin ve bu ülkelerde ticari faaliyet gösteren şirketlerin birbirleriyle ilişkileri esnasında yaşanan siyasi, politik, ekonomik uyuşmazlıklar söz konusu-dur. Bu uyuşmazlıkların çözümü noktasında arabuluculuk, yargısal çözüm yollarına kıyasla daha esnek bir yapıda olması sebebiyle sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir. Bunun nedeni, her ülkenin tıpkı kültür gibi kendine özgü yargı sistemi ve kuralları olmasındandır. Oysa arabulucu-luk sistemi, dünyanın her yerinde kabul edilebilecek etik ve ilkeler dı-şında, katı kurallara sahip değildir. Zaman kavramının çok önemli ol-duğu günümüzde, uluslararası iş ve ilişkiler esnasında yargısal farklılık-lardan kaynaklı engellerle vakit kaybetmek tercih edilmemektedir. Sa-yılan bu nedenlerle arabuluculuk, uluslararası iş ve ilişkilerdeki uyuş-mazlıklarda sıkça uygulanan bir yöntem halini almıştır. 

Arabuluculuk, her ne kadar temelleri hukuki bir sistematik üzerine oturtulmuş olsa dahi öznesi insan olan bir kavramdır. Bu araştırma ile hedeflenen, arabuluculuk yöntemini nesnel bir perspektiften çok öznel bir bakış açısıyla irdelemek ve araştırmayı kavramın öznesi olan insana yönlendirmektir. Bu çıkış noktasından hareketle, bu çalışmada arabu-luculuk öncelikle bir iletişim süreci olarak incelenmiş, kişiler arası ileti-şim sürecinde ortaya çıkan çatışmaların çözümünü hedefleyen arabulu-cuların çatışma çözme becerileri üzerinde arabulucunun kültürel yapısı-nın etkisi vurgulanmaya çalışılmıştır. 

Gerek kişilerarası gerekse uluslar arası iş ve ilişkiler arasında çıkan çatışma ve uyuşmazlıkların çözümü adına başvurulan arabuluculuk süreçleri, kültürel farklılıkların ve bu farklılıkların etkilerinin irdelene-bilmesi noktasında verimli bir araştırma sahası olarak karşımıza çıkmak-tadır. 


İÇİNDEKİLER

ÖZET 7

SUMMARY 9

TEŞEKKÜR 11

ÖNSÖZ 13

İÇİNDEKİLER 15

ŞEKİLLER LİSTESİ 19

TABLOLAR LİSTESİ 19

KISALTMALAR LİSTESİ 21

GİRİŞ 23

BİRİNCİ BÖLÜM

KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE

1.1.Kültür Kavramı 29

1.1.1.Kültürün Bileşenleri 34

1.1.2.Kültürün Etki Alanları 37

1.1.3.Ulusal Kültür Kavramı 38

1.1.4.Hofstede’nin Kültürel Boyutlar Kuramı 40

1.1.4.1. Güç Mesafesi Boyutu 41

1.1.4.2. Belirsizlikten Sakınma Boyutu 44

1.1.4.3. Bireycilik ve Toplulukçuluk Boyutu 47

1.1.4.4.Erillik ve Dişillik Boyutu 48

1.1.4.5. Uzun-Kısa Döneme Yönelme Boyutu 49

1.1.4.6.Hayatın Tadını Çıkarma – Kısıtlama / İtidal 

Boyutu 50

1.1.4.7.Hofstede’nin Kültürel Boyutlar Araştırmasında 

Türkiye 51

1.1.5.GLOBE Kültürel Boyutlar Araştırması ve Türkiye 

 Bulguları 53

1.1.6.Dünya Değerler Araştırması ve Türkiye Bulguları 56

1.2.İletişim Kavramı 58

1.2.1.İletişim Türleri 65

1.2.2.Kişilerarası İletişimde Algının Rolü 74

1.2.3.Kişilerarası İletişimde Karşılaşılan İletişim Engelleri 76

1.2.4.Kişilerarası İletişim ve Kültür 80

1.3.Çatışma Kavramı 82

1.3.1.Kişiler Arası Çatışmada Gösterilen Tepkiler ve 

 Sonuçları 87

1.3.2.Çatışma Çözümleme ve İletişim 90

1.3.3.Çatışma Çözümleme ve Hukuk 104

İKİNCİ BÖLÜM

KİŞİLERARASI ÇATIŞMALARIN ÇÖZÜMÜNDE GÜNCEL YAKLAŞIM ARABULUCULUK

2.1.Arabuluculuk Tanımı ve Tarihsel Gelişimi 109

2.2.Arabuluculuğun Hukuki Niteliği, Temel İlke ve Özellikleri 114

2.3.Arabuluculuğun Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ile 

 Kıyaslanması 120

2.3.1.Uzlaşma ve Arabuluculuk 121

2.3.2.Müzakere ve Arabuluculuk 122

2.3.3.Tahkim ve Arabuluculuk 122

2.3.4.Vakıaların Saptanması ve Arabuluculuk 123

2.3.5.Tarafsız Ön Değerlendirme ve Arabuluculuk 123

2.3.6.Kısa Jüri Yargılaması 123

2.3.7.Kısa Duruşma 124

2.3.8.Arabuluculuk Tahkim 124

2.4.Türkiye’de Arabuluculuğun Gelişimi ve Değerlendirilmesi 125

2.5.Arabuluculuk Süreci ve Süreci Etkileyen Faktörler 128

2.6.Arabulucunun Toplumsal Çeşitliliğe Yaklaşımı ve Güç 

İlişkisi 133

2.7.Arabuluculuk ve İletişim 135

2.8.Arabuluculuk ve Kültür 137

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

ARABULUCULARIN KÜLTÜREL ÖZELLİKLERİNİN ÇATIŞMALARI ÇÖZÜMLEME YÖNTEMLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİNE İLİŞKİN NİTEL BİR ARAŞTIRMA

3.1.Araştırma Tasarımı ve Yöntemi 141

3.2.Araştırmanın Evreni ve Örneklemi (Çalışma Grubu) 143

3.3.Araştırmanın Analiz Birimi 143

3.4.Veri Geliştirme 144

3.5.Veri Analizi 146

3.6.Araştırmanın İnandırıcılık, Aktarılabilirlik, Tutarlılık, Teyit 

Edilebilirlik Ölçütleri 147

3.7.Araştırmanın Zorlayıcı Etkenleri 149

3.8.Araştırmanın Kısıt ve Sınırlılıkları 151

3.9.Araştırma Bulguları 151

3.9.1.Katılımcıların Demografik Özelliklerine Dair Bulgular 153

3.9.2.Arabulucuların Kültürel Özellikleri 155

3.9.2.1. Güç Mesafesi 155

3.9.2.2. Erillik/ Dişillik 160

3.9.2.3. Bireycilik/ Toplulukçuluk 164

3.9.2.4. Belirsizlikten Sakınma 169

3.9.2.5. Uzun/Kısa Döneme Yönelme Boyutu 171

3.9.2.6. İtidal Boyutu 172

3.9.2.7. İnsan Odaklılık 176

3.9.3.Uyuşmazlık Çözüm Sürecini Zorlayan Faktörler 182

3.9.3.1. Taraflar Arasındaki Güç Dengesizliği 182

3.9.3.2. Taraflara Ulaşma Engelleri 184

3.9.3.3. Rol Çatışması 186

3.9.3.4. Bilgi Eksikliği 187

3.9.3.5. Üstünlük Belirten Tutum 189

3.9.3.6. Kesin Tutum 190

3.9.3.7. Önyargılar 191

3.9.3.8. Güven Eksikliği 191

3.9.4.Çatışma Çözüm Yöntemleri192

3.9.4.1. Güç Dengesi Sağlamak 192

3.9.4.2. Gerçeklik Testi Uygulamak 194

3.9.4.3. Güven Sağlamak 196

3.9.4.4. Empatik Yaklaşım 197

3.9.4.5. Yüzleştirme 198

3.9.4.6. Uyuşmazlık Kaynağının Tespiti 199

3.9.4.7. Zaman ve Ekonomi Faktörünü Kullanma 201

3.9.4.8. Etkin Dinleme 202

SONUÇ 204

KAYNAKÇA 211

EK 1 - GÖNÜLLÜ KATILIM FORMU 211

EK 2 - YARI YAPILANDIRILMIŞ GÖRÜŞME FORMU 221

ÖZGEÇMİŞ 223


Bir avukat olarak başladığım meslek hayatıma daha sonraları arabuluculuğu ve son olarak akademisyenliği dâhil edebilmiş biri olarak, insana hizmet ettiğim tüm bu tecrübelerde beni en çok cezbeden konulardan biri kültür konusu olmuştur. Çocukluğumda baba mesleği gereği farklı coğrafyalarda yaşamak durumunda kalmamız da bu kavrama ilgimi tetikleyen unsurlardan bir diğeri sanıyorum. Yaşanılan coğrafyanın vesile olduğu renk cümbüşü olarak ifade ettiğim kültür konusunu, tez çalışmamın zeminine oturtma nedenim bu kişisel merakıma dayanmaktadır.

Ülkemizde yeni yeni uygulanmaya başlayan ancak gündemimize hızlı bir giriş yapan Arabuluculuk sürecinin, hukuki alt yapısının yanı sıra kişiler arası iletişim ve çatışma çözme süreci olarak da irdelenmesi gerektiği kanaatindeyim. Barış ve sulh odaklı bu sürecin, diğer ülkelerdeki uygulama modellerinin bizim kültürel yapımızda ne gibi yansımaları olacağı sorusu tez çalışmamın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu noktadan hareketle, kültür konusu ile ilgili Hofstede, Trompenaars, Schwartz gibi araştırmacıların çalışmaları ile Dünya Değerler Araştırması, Globe Kültürel Boyutlar Araştırması gibi araştırmaların bulguları tez araştırmasının kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. 

Tez çalışmasında incelenmeye çalışılan husus, Türkiye’de arabuluculuk faaliyeti yürüten arabulucuların kültürel alt yapılarının, arabuluculuk çatışma çözüm yöntemlerinde nasıl bir etkisi olduğunun tespiti ve değerlendirmesine yöneliktir. Bu maksatla araştırmada öncelikle kültürel boyutlar kuramı esas alınarak arabulucuların kültürel özellikleri tespit edilmiş daha sonra çatışma çözüm yöntemleri toplanan veriler ışığında değerlendirilmiştir.

Araştırma verileri araştırmanın örnek grubunu oluşturan arabulucularla yapılan görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış, olgu ve olayları anlamaya ve yorumlamaya çalışırken fenomenoloji (öz yaşantı) araştırma deseni benimsenmiştir.

Tez çalışmasının Birinci bölümünde, kültür, iletişim ve çatışmaya ilişkin kavramsal ve kuramsal çerçeveye yer verilmektedir. Bu kapsamda öncelikle her bir kavrama ilişkin tanımlamalar ele alınmış, daha sonra ilgi tezin temel ve tamamlayıcı sorunsallarını yanıtlamaya yönelik olarak ayrıntılar üzerinde durulmuştur.

Tez çalışmasının ikinci bölümü olan Kişilerarası Uyuşmazlık ve Çatışmaların Çözümünde Güncel Yaklaşım-Arabuluculuk başlığının altında arabuluculuk kavramının tanımı, tarihsel gelişimi, hukuki niteliği, temel ilke ve özellikleri, diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ile farkları ve arabuluculuk süreci ile ilgili bilgiler yer almaktadır.

Çalışmanın görgül kısmını oluşturan üçüncü bölümde arabuluculuk sürecini yöneten arabulucuların kültürel özelliklerinin, kişilerarası iletişim süreçlerinde yaşanan çatışmaları çözümleme yöntemleri üzerinde etkilerini tespit etmeye yönelik olarak yürütülmüş saha çalışmasından elde edilen bulgulara yer verilmiştir. İlgili bölümde incelikli olarak yürütülen nitel araştırma tasarımı detaylandırılmış ve elde edilen bulgular birbirini bütünleyen alanlarda bilgi üretimine imkân verecek ölçüde sunulmuştur.

Sosyal Bilimlerin öznesi insandır. Arabuluculuk da, her ne kadar temelleri hukuki bir sistematik üzerine oturtulmuş olsa dahi öznesi insan olan bir kavramdır. Bu araştırma ile hedeflenen, arabuluculuk yöntemini nesnel bir perspektiften çok öznel bir bakış açısıyla irdelemek ve araştırmayı kavramın öznesi olan insana yönlendirmektir. Bu çıkış noktasından hareketle, bu çalışmada arabuluculuk öncelikle bir iletişim süreci olarak incelenmiş, kişiler arası iletişim sürecinde ortaya çıkan çatışmaların çözümünü hedefleyen arabulucuların çatışma çözme yöntemleri üzerinde arabulucunun kültürel yapısının etkisi vurgulanmaya çalışılmıştır.

TEŞEKKÜR

Çocukluğumdan beri babamdan duyduğum bir sözdür ‘‘Yapamam deme, yapan senden üstün değildir!’’ Belki de her şeyin özeti, babamın kulağıma pelesenk olan bu sözleri ile başladı. Anneme göre ise ‘‘İnsan en çok emeğini sever!’’ Anne ve babamdan kalan bu iki cümlenin ilerde en değerli miraslarım olacağına inanıyorum. Çok emek verdiğimi düşündüğüm bu çalışmada da yorulduğum, bunaldığım, vazgeçmeye yaklaştığım her anımda bu sözler cankurtaranım oldular. Yaşam mimarlarıma ne kadar teşekkür etmek istesem, hani şairin de dediği gibi kelimeler kifayetsiz kalıyor. Yine de dilim döndüğünce kendilerine, bana kazandırdıkları manevi değerler için sonsuz teşekkürü bir borç bilirim. Üretebildiğim her şeyde onların izi oldu ve olmaya devam edecek.

İnsanın anne ve babasından sonra en değerli rehberlerinin ise öğretmenleri olduğunu düşünüyorum. Öğrenmeye iştahlı biri olarak şansım, ben hazır olduğumda benden önce o yollarda alın teri dökmüş ve tüm içtenliğiyle tecrübelerini aktaran birbirinden kıymetli öğretmenlerim çıktılar karşıma. Tez çalışmam sürecinde de, beni hep güler yüz ve anlayışla motive eden tez danışmanım Prof. Dr. Ahmet Ayhan hocama, yoğun iş tempolarına rağmen beni kırmayan ve desteklerini hiç esirgemeyen diğer tez danışmanlarım Prof. Dr. Mustafa Şeker ile Doç. Dr. Nedim Meriç hocama teşekkürü bir borç bilirim. Bu yola birlikte başladığımız Prof. Dr. Gözde Yirmibeşoğlu hocam ve kendi halinde bir hukukçu iken, iletişim dünyası ile tanışmama vesile olan sevgili arkadaşım Doç. Dr. Ayşad Güdekli ve değerli eşi Duygu Güdekli’ye sonsuz şükranlarımı sunarım. Çalışma esnasında yönümü kaybettiğim bir anda, ışık olup yolumu aydınlatan sevgili arkadaşım Dr. Fulya Almaz’ a ne kadar teşekkür etsem az kalır.

Beni arabuluculuk mesleği ile tanıştıran değerli ağabeyim Av. Mehmet Kaya’ya, araştırma sürecinde bana her türlü desteği sağlayan dernek başkanımız Hayrullah Demir ve nezdinde yoğun iş tempolarına rağmen bana zaman ayıran Antalya Arabulucular Derneği üyelerine çalışmaya katkılarından dolayı çok teşekkür ederim.

 

Sayfalara sığdıramayacağım hocalarımın ve arkadaşlarımın yanı sıra, sabahlara kadar çalışmak durumunda kaldığım gecelerde, güler yüzü ve bitmez enerjisi ile beni motive eden hayat arkadaşım Soner Çelik’e bu süreçte desteği ve bana gösterdiği sonsuz sabrı için minnettarım.

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.
İlgili Yayınlar