Vergi Hukukunda Yorum

SUNUŞ
ÖNSÖZ
İÇİNDEKİLER
KISALTMALAR

§ 1. GİRİŞ
I. Kavram ve terim
 1. Kavram
 2. Terim
II. Yorumun yakın kurumlardan ayırt edilmesi
 1. Yorumun nitelendirmeden ayırt edilmesi
 2. Yorumun kıyastan ayırt edilmesi
 3. Yorumun ispattan ayırt edilmesi
 4. Yorumun yargıcın taktir yetkisinden ayırt edilmesi
 5. Yorumun hukuk duygusundan ayırt edilmesi
 6. Yorumun hukuk yaratmadan ayırt edilmesi
 7. Yorumun hukuk uygulamasından ayırt edilmesi
III. Konunun sınırlandırılması ve plan

BİRİNCİ BÖLÜM: TARİHÇE
§ 2. TARİHÇE
I. Hukuk biliminde yorum metodolojisinin tarihçesi
 1. Schleiermacher-İlkeler
 2. Savigny-İlkeler
 3. Larenz-İlkeler
II. XIX ve XX. yüzyıl metodolojik akımları
 1. Tarihçi Hukuk Okulu
 2. Serbest Hukuk Okulu
 3. Realist Ekol-Jhering, Heck- Menfaat İçtihatçılığı
 4. Larenz- Değer İçtihatçılığı
 5. Becker-Amaçsal Gerçeklik İçtihatçılığı
III. Yorumun hedefi
IV. Yorumun gereği
 1. Normatif kavramların anlam belirsizliği
 2. Vergi hukuku kurallarının saptanmasında altlama (subsumisyon) modeli
  a) Vergi hukuku normlarının yapısı
   aa) Hukuk kuralı olarak vergi hukuku normu
   bb) “Vergi”-Hukuk kuralları olarak vergi hukuku kuralları
  b) Altlama Modeli
  c) Altlama metodunun “terkedilmesi”nin nedenleri
   aa) Lafzen kaydedilen normların yorum ihtiyacı
   bb) Norm ve olay arasındaki uçurumun aşılması
V. Yorum metotları
 1. Asli yorum metotları
  a) Söze göre / gramatik-lafzi yorum
  b) Sistematik yorum
  c) Tarihsel yorum
  d) Amaçsal / teleolojik yorum
   aa) Vergi Hukukunda amaçsal yorum
   bb) Yorumda normun amacı ve yasanın amacı
    aaa) Norm amacı ve yasanın amacının ayrılması
    bbb) Vergi hukukunda normun amacının anlamı
    ccc) Vergi hukukunda yasanın amacı ile ilgili problemler
   cc) Vergi yasalarının amacı/amaçları
    aaa) Tezler
     aaaa) Devlet-vatandaş ilişkisine dayanan tezler
     bbbb) Vatandaşların birbirleriyle ilişkisine dayanan tezler
    bbb) Vergi yasalarının amacı ile ilgili problemler
     aaaa) Ortak temel olarak vergi yükümü-vergi özgürlüğü ayırımı
     bbbb) Vergi yükümü-vergi özgürlüğü ayrımının ölçüsü olarak vergilendirme ilkelerinin anlamı
 2. Türetilmiş yorum metotları
  a) Anayasaya uygun yorum ilkesi
  b) Ekonomik yaklaşım ilkesi
   aa) Öğretide ekonomik yaklaşım tarzına dair düşünceler
   bb) Ekonomik yaklaşım tarzına dair düşünceler üzerine bir değerlendirme
   cc) Amaçsal yorum çerçevesinde standart gerekçe olarak ekonomik yaklaşım tarzı
  c) Özün biçime önceliği ilkesi
 3. Yorum Metotlarının Birbirleriyle Olan İlişkisi ve Derecelendirilmesi

İKİNCİ BÖLÜM: ÇEŞİTLİ HUKUK SİSTEMLERİNE TOPLU BAKIŞ
§ 3. ÇEŞİTLİ HUKUK SİSTEMLERİNE TOPLU BAKIŞ
I. Kara Avrupası Hukuku
 1. Avrupa Topluluğu
  a) Üye ülkelerin ulusal hukukları
   aa) Alman hukuku
   bb) Hollanda hukuku
   cc) Belçika hukuku
  b) Avrupa Topluluk Mahkemesi (EuGH-ATAD)
   aa) Hareket noktası olarak normun lafzı
   bb) Sistematik ve teleolojik yorum metotlarının önceliği
   cc) Teleolojik yorum metodunun vurgulanması
   dd) Topluluk hukukuna özgü yorum ve amaç bakımından “Effet utile”
 2. İsviçre hukuku
II. Anglo-Amerikan Hukuku
 1. Amerikan hukuku
  a) Kelime yorumu; plain meaning rule
  b) Tarihsel yorum
  c) Sistematik yorum
  d) Yasanın amacına göre düzeltme
  e) Şüphe halinde vergi yükümlüsü lehine yorum mu?
 2. Britanya hukuku
  a) Vergi yasalarının yorumu
  b) Vergi yasa boşluklarının kıyas ile yorumu ve doldurulması
III. Akdeniz ve Latin Amerika Ülkeleri
 1. İtalyan hukuku
 2. İspanya hukuku
 3. Portekiz hukuku
 4. Arjantin hukuku
 5. Brezilya hukuku
 6. Meksika hukuku
IV. Uzakdoğu Hukukundan bir örnek: Japon hukuku

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: YORUMUN HUKUKSAL DAYANAĞI
§ 4. HUKUKSAL DAYANAĞI
I. Yorumda yol gösterici ilkeler
 1. Uluslararası hukuk
 2. Anayasa hukuku
  a) Yasallık
  b) Eşitlik
 3. Ceza Hukuku
 4. Özel hukuk
  a) Yorum unsurları
   aa) Yasanın sistemi
   bb) Yasanın hazırlık çalışmaları
   cc) Yasanın amacı- ratio legis
   dd) Yorumun yapıldığı zamanın şartları ve ihtiyaçları
  b) Yasa yorumunun yardımcı unsurları: Doktrin ve Mahkeme İçtihatları
II. Vergi Usul Kanunu 3. madde
 1. Yasal çerçeve
 2. Yasanın sözü ve özü kavramları
  a) Vergi Usul Yasası’nda kabul edilen yorum metotları
   aa) Söze göre (lafzi) yorum
   bb) Tarihsel yorum
   cc) Sistematik yorum
   dd) Amaçsal yorum
  b) Vergi Usul Kanununda kabul edilen yorum ilkesi
   aa) Ekonomik yaklaşım
   bb) Ekonomik yaklaşımın uygulanması
    aaa) Peçeleme işlemleri
     aaaa) Genel olarak
     bbbb) Peçeleme işleminin varlık şartları
     cccc) Peçeleme işleminin hukuksal sonucu
    bbb) Geçersiz işlemler
    ccc) Yasaya ve ahlaka-adaba aykırı işlemler
   cc) Ekonomik yaklaşım ilkesinin eleştirisi

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: YORUMDA UYGULANAN HUKUKSAL ÖLÇÜTLER
§ 5. ÖLÇÜTLER
I. Maddi ölçüt: Yorumda uygulanacak kurallar
 1. Sözleşme ile belirlenmesi
  a) Uluslararası Hukuk – Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (VAHS)
  b) Avrupa Topluluk Hukuku- Avrupa Topluluğu Sözleşmesi
 2. Yasa ile belirlenmesi
II. Şekli ölçüt: Yorumla varılacak sonuç
 1. Yasanın anlamı açısından
  a) Açıklayıcı-beyan edici yorum
  b) Geliştirmeci yorum
  c) Düzeltici yorum
  d) Genişletici yorum
  e) Daraltıcı yorum
 2. Vergi yükü açısından- Hazine lehine – yükümlü lehine yorum
III. Organik ölçüt: Yorumu yapacak organ
 1. Anayasal kuvvetler ayrılığı ilkesine göre
  a) Yasama yorumu
  b) İdari yorum
  c) Yargısal yorum
 2. Bilimsel yorum

BEŞİNCİ BÖLÜM: YORUMUN SINIRI: YASAKLAR
§ 6. YARGICIN HUKUK YARATMASI YASAĞI
I. Yargıcın hukuk yaratması ve yargıç hukuku
 1. Yargıcın hukuk yaratması
  a) Geniş anlamda
  b) Dar anlamda
 2. Yargıç hukuku
 3. Yargıcın hukuk yaratmasının görünüş biçimleri
  a) Hukuksal kazanımların klasik üç-düzlem modeli
  b) Yasaya içkin ve yasayı aşan yargıcın hukuk yaratması arasındaki fark
  c) Yargıç hukuku türleri
II. Kural: Vergi hukukunda “yargıcın hukuk yaratma yasağı”: maddi hukuk kuralları
III. İstisna: Vergi hukukunda yargıcın hukuk yaratmasının metodolojik şartları: şekil kuralları
 1. Boşlukların varlığı üzerine
  a) Hukuk düzeninin hukuksal kavram kapalılığı
  b) Pozitivist “genel negatif kural”
  c) Hukuk düzeninin fonksiyonel kapalılığı
 2. Yasada bir boşluğun bulunması
§ 7. KIYAS YASAĞI
I. Boşluk tespiti ve doldurma metodu olarak: kıyas
 1. Kıyas (Analoji)
  a) Hukuk biliminde analoji çıkarımının görünüm biçimleri
  b) Kıyasın mantıksal yapısı
   aa) Genel olarak
   bb) Hukuksal olarak
  c) Analoji çıkarımının şartları
 2. Diğer boşluk doldurma metotları
  a) Öncelik (Evleviyet- argumentum a fortiori) ilkesi
  b) Aksi ile kanıt (argumentum a contrario)
  c) Amaçsal indirgeme (teleolojik redüksiyon)
  d) Diğer teleolojik dayanaklı yasa metninin tashihi durumları
II. Kural: Vergi hukukunda “kıyas yasağı”: maddi hukuk
III. İstisna: Vergi hukukunda yargıcın kıyas yapabilmesinin koşulları

ALTINCI BÖLÜM: YORUMUN SONUÇLARI
§ 8. YORUM METODLARININ UYGULANMASI İLE HUKUKUN GELİŞTİRİLMESİ
I. Uluslararası hukukta yorum ile referans normların belirlenmesi
 1. “Vergi yükümlüsünün hakları”nın “insan hakları olarak kabulü”
  a) İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 6 ncı maddesi kapsamında “Medeni Hak ve Yükümlülükler” Kavramı
  b) Yorum yolu ile “Medeni Hak ve Yükümlülük – Vergilendirme” İlişkisi
 2. “Serbest piyasa ekonomisi”nin “hukuk kurallarının içinde işlemesi”nin kabulü
  a) İlke: Hakkın kötüye kullanılması yasağı: Vergi yasalarının kötüye kullanılması yasağı
  b) Koşulları
   aa) Yasaların günümüz koşullarına cevap vermemesi ya da yasada boşluk olması
   bb) Vergiden kaçınma ya da vergi kaçaklığı sonucu doğurması
  c) Avrupa Topluluk Mahkemesi – Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması
II. Türk hukukunda referans normların uluslararası hukuka uygun oluşturulması süreci
 1. Anayasa Mahkemesi
 2. Danıştay
§ 9. SONUÇ

BİBLİYOGRAFYA