Kanunlar İhtilafı Hukukunda Ticari Sırların İhlali

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Onur Can SAATCIOĞLU
ISBN: 978-605-05-0516-0
Stok Durumu: Stokta var
90,00 TL 100,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Onur Can SAATCIOĞLU
Baskı Tarihi 2020/01
Baskı Sayısı 1
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Karton kapak

Kanunlar İhtilafı Hukukunda Ticari Sırların İhlali

Dr. Onur Can SAATCIOĞLU

2020/01 1. Baskı, 300 Sayfa

ISBN 978-605-05-0516-0


İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ5

TEŞEKKÜRLER7

İÇİNDEKİLER9

KISALTMALAR CETVELİ15

KAYNAKÇA17

GİRİŞ37

BİRİNCİ BÖLÜM

TİCARİ SIR

I.Ticari Sır Kavramı41

A-Ticari Sır Kavramının Zorunlu Unsurları41

1)Ayırt Edilebilir Nitelikte Bir Bilginin Varlığı41

2)Bilginin Henüz Aleniyet Kazanmamış Olması45

3)Bilginin Bağımsız Bir Ekonomik Değer Taşıyor Olması49

4)Bilginin Gizli Kalması Yönünde Bir İradenin Varlığı51

B-Örnek Ticari Sır Görünümleri54

II.Ticari Sırrın Korunması56

A-Ticari Sırrın Hukuken Korunmasının Önemi56

B-Sırrın Kime Karşı Korunduğu58

1)Sır Sahibinin Ticari Rakipleri59

2)Sır Sahibinin Çalışanları / Eski Çalışanları59

3)Sır Sahibi ile Ticari İşbirliği İlişkisi İçinde Bulunanlar61

4)Devlet Kurumları62

C-Sırrın Nasıl Korunduğu62

1)Fiziki Koruma63

2)Hukuki Koruma64

a)Gizlilik Anlaşmaları65
b)Rekabet Etmeme Anlaşmaları67
c)Diğer Anlaşmalar73

III.Ticari Sırrın İhlâli77

A-Genel Olarak77

B-İhlâlin Unsurları77

1)Ticari Sırrın Varlığı80

2)Objektif Hukuka Uygunluk Hâllerinin Yokluğu82

a)Tersine Mühendislik84
b)Bağımsız Keşif86
c)Aleniyet Kazanma86
d)Basit Gözlem ile Çıkarım89
e)Üstün Nitelikte Kamusal Menfaat89

3)İhlâl Eyleminin Varlığı90

a)İhlâl Kavramı90
b)İhlâl Eyleminin Gerçekleştirilmesi92
aa)Taraflar Arasında Bir Hukuki İlişkinin
Mevcut Olduğu Hâller95

aaa)Gizlilik Ödevi Bulunan Hukuki İlişkiler Bakımından95

aaaa)Çalışma İlişkileri Bağlamında
İhlâl97

bbbb)Ticari İşbirliği İlişkileri
Bağlamında İhlâl100

bbb)Gizlilik Ödevi Bulunmayan
Hukuki İlişkiler Bakımından102

aaaa)Çalışma İlişkileri Bağlamında
İhlâl103

bbbb)Ticari İşbirliği İlişkileri
Bağlamında İhlâl104

bb)Taraflar Arasında Bir Hukuki İlişkinin
Mevcut Olmadığı Hâller106
cc)Üçüncü Kişi Bakımından Görünüm108

İKİNCİ BÖLÜM

UYGULANACAK HUKUKUN BELİRLENMESİ

I.Genel Olarak113

II.Vasıflandırma114

A-“Ticari Sır” Kavramının Vasıflandırılması114

1)Kavramın Kurucu Unsurlarının Vasıflandırılması114

2)Kavramın Hukuki Niteliğinin Vasıflandırılması116

B-“Ticari Sır İhlâli”ni Oluşturan Fiilin Vasıflandırılması118

1)Haksız Fiil118

2)Haksız Rekabet119

3)Sözleşmeye Aykırılık120

4)Mülkiyet Hakkı İhlâli122

5)Sözleşme Öncesi Sorumluluk (Culpa in Contrahendo)126

6)Sebepsiz Zenginleşme127

7)Kişilik Haklarına Aykırılık128

8)Değerlendirme129

C-Bağlama Noktasının Yorumu130

III.Çeşitli Hukuk Düzenlerinde Genel Olarak
Haksız Rekabetten Doğan Uyuşmazlıklara
Uygulanacak Hukuk131

A-Genel Olarak131

B-İlgili Kanunlar İhtilâfı Hukuku Kurallarının
Genel Yapısı ve Bağlama Noktalarına İlişkin Tartışmalar132

1)İsviçre Hukuku’nda132

a)1987 Tarihli IPRG Tarafından Benimsenmiş Sistem132
b)Haksız Rekabet Kavramının Yorumlanması137
c)İlgili İşyeri Kavramı138
d)Daha Sıkı İrtibatlı Hukukun Uygulanması141
e)Hukuk Seçimi İmkânı143
f)Kamu Düzeni Müdahalesi145
g)Doğrudan Uygulanan Kurallar145

2)Avrupa Birliği Hukuku’nda146

a)864/2007 sayılı AB Tüzüğü (Roma II)
Madde 6’nın Genel Yapısı146
aa)Tarihçe146
bb)Genel Yapı151
b)Haksız Rekabet Kavramının Yorumlanması158
c)Rekabetçi İlişkilerin veya Tüketicilerin Kollektif Menfaatlerinin Etkilenmesi160
aa)Kavram160
bb)Mozaik Yaklaşımı162
d)“Münhasıran” Belirli Bir Rakibin Menfaatlerinin Etkilenmesi (Roma II m.6/2)164
aa)Kavram164
bb)Örnek Hâller168
cc)Zararın Meydana Geldiği Yer Hukukunun Uygulanması169
dd)Müşterek Mutad Mesken Yeri Hukukunun Uygulanması173
ee)Daha Sıkı İrtibatlı Hukukun Uygulanması175

aaa)Önceden Beri Süregelen Hukuki İlişki179

e)Hukuk Seçimi İmkânı181
f)Kamu Düzeni Müdahalesi185
g)Doğrudan Uygulanan Kurallar186

3)Japon Hukuku’nda188

a)2006 Tarihli HUGKK Tarafından Benimsenmiş
Sistem188
b)Haksız Rekabet Statüsünün Tespitine Yönelik
Doktrin Görüşleri191
c)Hukuk Seçimi İmkânı196
d)Daha Sıkı İrtibatlı Hukukun Uygulanması197
e)Kamu Düzeni Müdahalesi200
f)Doğrudan Uygulanan Kurallar205

4)Türk Hukuku’nda205

a)2007 Tarihli MÖHUK Madde 37’nin Genel Yapısı205
b)Haksız Rekabet Kavramının Yorumlanması209
c)Uygulanacak Hukukun Kapsamı210
d)Hukuk Seçimi İmkânı211
e)Daha Sıkı İrtibatlı Hukukun Uygulanması213
f)Kamu Düzeni Müdahalesi ve
Doğrudan Uygulanan Kurallar216

IV.Çeşitli Hukuk Düzenlerinde Ticari Sırların İhlâlinden
Doğan Uyuşmazlıklara Uygulanacak Hukuk217

A-Genel Olarak217

B-Yabancı Hukuk Sistemlerinde Doktrin Görüşleri217

1)İşçi Ayartma ve Sözleşmeyi İhlâle Teşvik217

2)Ticari Sırların İhlâli221

a)İsviçre Hukuku221
b)Avrupa Birliği Hukuku223
aa)Roma II m. 6/2 Hükmü Lehine Yorum223

aaa)Zararın Meydana Geldiği Yer Kavramının Somutlaştırılması225

bb)Piyasa Etkisinin Varlığı Hâlinde
m.6/1 Hükmünün Uygulanmasını
Öneren Yorum227
c)Japon Hukuku232

3)Fer’i Bağlanmanın Önemi232

C-Türk Hukukunda Doktrin Görüşleri235

V.Değerlendirmeler ve Model Önerisi238

A-Çerçeve İlkelerin Oluşturulması238

1)Vasıflandırma Problemi238

2)Tasnif Yaklaşımı239

a)İhlâl Aşamalarına İlişkin Tasnif Modeli240
b)İhlâl Kaynaklarına İlişkin Tasnif Modeli245
aa)Sır Sahibinin Çalışanı / Eski Çalışanı
Kaynaklı İhlâller245
bb)Sır Sahibinin Rakibi Kaynaklı İhlâller248
cc)Sır Sahibi İle Ticari İşbirliği İlişkisi
Kaynaklı İhlâller251

aaa)Ticari İşbirliği Kurma Görüşmeleri
Kaynaklı İhlâller251

bbb)Kurulmuş Ticari İşbirliği İlişkisi
Kaynaklı İhlâller252

3)Olayda Piyasa Etkisinin Mevcudiyeti255
4)Ticari Sırların İhlâli ve Yabancılık Unsuru257
5)“Söz Konusu İşletmenin İşyeri” İfadesinin İçeriği260
6)Taleplerin Ayrıştırılması263
a)Farklı Davalılar Açısından263
b)Farklı Haksız Rekabet Eylemleri Açısından264

7)Daha Sıkı İrtibatlı Hukukun Uygulanması267

a)Fer’i Bağlanma Aracılığıyla Sözleşme Statüsünün Uygulanması267
b)Müşterek Mutad Mesken Yeri Hukukunun
Uygulanması270

8)Hukuk Seçimi272

B-Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi274

1)Rakibe Yöneltilecek Talepler Bakımından275

2)Çalışana / Eski Çalışana Yöneltilecek
Talepler Bakımından277

3)İşbirliğinde Bulunulan Kişiye Yöneltilecek
Talepler Bakımından281

a)İşbirliği Görüşmeleri Kaynaklı İhlâllerde281
b)Kurulmuş İşbirliği İlişkileri Kaynaklı İhlâllerde284

C-Modelin Uygulanması287

1)Örnek-1287

b)Örnek-2290

SONUÇ295

Bu çalışma, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk (Milletlerarası Özel Hukuk) Anabilim Dalı’nda gerçekleştirilmiş doktora eğitimi bünyesinde hazırlanan ve 28.12.2017 tarihinde oybirliği ile başarılı bulunan “Kanunlar İhtilâfı Hukukunda Ticari Sırların İhlâli” başlıklı doktora tezinden kitaplaştırılmıştır.

Çalışma, özellikle iki bakımdan Türk doktrininde ticari sırlar konusuna ilişkin olarak kaleme alınmış diğer monografik incelemelerden ayrılmaktadır. Bunlardan ilki, çalışmada “ticari sırlara sağlanan maddi hukuk koruması” yerine “ticari sırların ihlâli olgusunu nasıl analiz etmek gerektiği” meselesinin inceleniyor olmasıdır. Bu çerçevede, Türk maddi hukukunda yahut çeşitli hukuk düzenlerinde ticari sırların ihlâli neticesinde hangi taleplerin ve hangi yaptırımların gündeme gelebileceği sorusu, bilinçli olarak ve büyük ölçüde çalışma kapsamının dışında bırakılmıştır. Konuyu salt bu husus özelinde merak eden okuyucuların, büyük bir kısmına bu çalışmanın kaynakça bölümünde de yer verilen diğer kıymetli eserlere başvurmaları önerilebilir. Öte yandan, bu çalışmanın ana ekseni “ticari sırların ihlâli” olarak belirlendiği için, ticari sır kavramının zorunlu unsurları ele alındıktan sonra, çalışma boyunca, ihlâl kavramını nasıl tanımlamak gerektiği; ihlâlin görünüm biçimlerini soyutlaştırmanın mümkün olup olmadığı; ihlâli gerçekleştirecek kişi gruplarını soyutlaştırmanın mümkün olup olmadığı gibi sorulara yanıt aranmış ve çeşitli tasnif önerileri doğrultusunda soyutlaştırmalar yapılmıştır. Bu yönüyle çalışma, ihlâl olgusuna yönelik analitik bir yaklaşım getirmiş olmakla, hali hazırda mevcut eserlerden farklı bir işlev üstlenmektedir.

Çalışmanın özgünlük barındırdığı ikinci nokta ise, içeriğin önemli bir bölümünün “yabancılık unsuru içeren ticari sır ihlâlleri bakımından uygulanacak hukukun tespiti” meselesine hasredilmiş olmasıdır. Bu yönüyle çalışma, ilgili Türk milletlerarası özel hukuku kurallarının ne şekilde anlaşılacakları ve nasıl yorumlanacakları hususlarında değerlendirmeler içermektedir. İnovasyon temelli bir üretim ekonomisine geçilmek istediğinde, bu sürecin, yabancılık unsuru taşıyan teknoloji transferlerini ve bu doğrultuda sayıca artan ticari sır ihlâllerini de beraberinde getireceği öngörülebilir. Dolayısıyla, ticari sırların ihlâli olgusu araştırılırken, meselenin kanunlar ihtilâfı boyutuna -teorik düzeyde dahi olsa- değinmek gerekeceği açıktır. Türk doktrininde, ticari sırların ihlâline uygulanacak hukuk meselesi, haksız rekabet statüsüne ilişkin eserlerde kendisine sınırlı bir yer bulabilmiş fakat henüz bağımsız bir incelemenin konusu yapılmamıştır. Bu çalışma, “ticari sırların ihlâline uygulanacak hukuk” konusu özelinde kaleme alınmış olmakla, bugüne kadar bu konuda yazılmış ilk bağımsız monografik çalışma olma özelliğini taşımaktadır. Öncelikle, meselenin Avrupa Birliği, İsviçre, Japon ve Türk hukuk doktrininde nasıl ele alındığı hususu üzerinde durulmuş, ardından çalışmanın son kısmında ana inceleme konusuna ilişkin kapsamlı bir “uyuşmazlık değerlendirme modeli” önerilmiştir.

Çalışma temel olarak milletlerarası özel hukuk alanına ilişkin bulunmakla birlikte, ticari sırların hukuk düzenlerince etkili şekilde korunabilmeleri için “söz konusu sır niteliğinin tespiti” ve “ihlâl olgusunun analizi” şeklinde aşamalı bir sistem getirmektedir. Bu sistem ise yalnızca yabancılık unsuru taşıyanlar bakımından değil, bütünüyle iç hukuka ilişkin olanlar bakımından dahi ticari sır uyuşmazlıklarında gündeme gelebilecek karmaşık hukuki ilişkiler ağını görünür kılmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda, benimsenen yaklaşım ve önerilen inceleme modeli, ticari sır uyuşmazlıkları bakımından söz konusu sistemin gerekliliği yönünden mahkemeleri ikna edici bir fonksiyon üstlenebildiği ölçüde, çalışma nihai amacına ulaşmış sayılacaktır.

 

Dr. Onur Can SAATCIOĞLU

Kyoto - 2019


Aslen bir doktora tezi olarak hazırlanan bu çalışmanın her aşamasını büyük bir ciddiyet ve titizlikle kontrol eden, yazım sürecinde karşıma çıkması muhtemel güçlükler konusunda beni aydınlatan, tez içeriğini özgür ve özgün bir şekilde oluşturmama imkan tanıyarak süreç boyunca desteklerini hiçbir şekilde esirgemeyen değerli hocam ve tez danışmanım Prof. Dr. Gülin GÜNGÖR’e;

Tez izleme jürisi toplantılarının sadece kağıt üzerinde kalmayıp, tezin oluşumuna ve adayın gelişimine katkı sağlayacak bir usulde icra edilmesine değerli zamanlarından fedakarlık göstererek katkı sağlayan ve somut önerileri ile tez içeriğini zenginleştiren kıymetli hocalarım Doç. Dr. Rifat ERTEN ve Prof. Dr. Muharrem ÖZEN’e; yine, tez savunma jürimde yer alarak kıymetli görüşlerini paylaşan hocalarım Prof. Dr. Feriha Bilge Tanrıbilir ve Doç. Dr. Banu Şit Köşgeroğlu’na;

Tez kaynakçasındaki Fransızca eserlerden alıntılanan görüşlerin,              Türkçe’ye en doğru şekilde aktarımları hususunda içtenlikle yardımlarını sunan Öğr. Gör. Dr. Ayşe Işık AKDAĞ’a;

İsviçre Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu içerisinde yer alan bazı hükümlerin Almanca ve Fransızca asılları arasındaki nüanslar üzerine yaptığımız tartışmalar aracılığıyla tez içeriğinin zenginleşmesine katkı sağlayan değerli meslektaşlarım Dr. Endrit PODA’ya ve Dr. Bernhard STERLE’ye;

Avusturya milletlerarası özel hukukuna ilişkin olarak erişim sıkıntısı çektiğim bir temel kaynağın sağlanmasında büyük yardımları dokunan değerli meslektaşım Dr. Marlene BROSCH’a;

Vasıflandırma kavramının Almanca karşılıkları arasında anlam farklılığı bulunup bulunmadığı üzerine yaptığımız değerlendirmeleri, sağladığı kaynaklar ile genişleten değerli meslektaşım Lech Kopczyński’ye;

Japon mahkeme uygulamasında “hukukun genel ilkeleri” kavramının nasıl yorumlandığını anlamamı kolaylaştıran mahkeme kararlarını benimle paylaşan Prof. Dr. Yuko Nishitani’ye; yine Japon hukukuna ilişkin özellik arz eden birtakım kavramların içeriğini doldurmakta bana yardımcı olan Doç. Kazuyoshi Nonomura’ya ve Doç. Mika Aotake’ye; değerli zamanları ve tüm emekleri için minnettarım.

Son olarak, kendi yaşamlarından büyük fedakarlıklar göstermek pahasına beni yetiştiren, üzerimdeki emeklerini asla ödeyemeyeceğim annem   Mehtap Saatcıoğlu’na, babam Çetin Saatcıoğlu’na ve araştırma amacıyla gerek yurtiçi gerek yurtdışında harcadığım uzun zamanları derin bir anlayışla karşılayan, beni daima destekleyen ve bu çalışmanın yapılabilmesini gerçek anlamda mümkün kılan canım eşim Zeynep Merve Saatcıoğlu’na tüm kalbimle teşekkür ediyorum.

Onur Can Saatcıoğlu

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.