Islah

İÇİNDEKİLER

SUNUŞ
İÇİNDEKİLER
KISALTMALAR DİZİNİ
GİRİŞ
A) Hukuk Yargılamasının Amacı
B) Hukuk Yargılamasına Egemen Olan Ana İlkeler
C) Dava Açılması ve Davalının Tutumu
D) Dava Açılmasının ve Davalının Tutumunun Sonuçları
I. Genel Olarak
II. İddianın ve Savunmanın Genişletilmesi ve Değiştirilmesi Yasağı
1) Kural
2) Yasağın Ayrıkları (İstisnaları)
E) İncelemenin Planı

BİRİNCİ BÖLÜM
ISLAH KAVRAMI VE ÇEŞİTLİ HUKUK SİSTEMLERİNDEKİ DÜZENLENMESİ
§ 1. Islah Kavramı ve Islahın Amacı
A. Islah Kavramı
I. Genel Olarak
II. Islah Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Örnekler
III. Islahın Niteliği ve Tanımı
1) Niteliği
2) Islahın Tanımı
IV. Islahın “Maddî Hataların Düzeltilmesi (Tashih)” ve “Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi (Mahkemece Açıklattırma)” Kurumlarından Farkı
1) Maddî Hataların Düzeltilmesi (Tashih) (m.183)
2) Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi (m.31)
V. Islahın Çeşitleri
1) Davanın Tarafında Islah ve Davanın İçeriğinde Islah
2) Davanın Tamamında Islah ve Davanın Bir Kısmında Islah
a) Davanın Tamamında Islah
b) Davanın Bir Kısmında Islah
B) Terim Sorunu
C) Islahın Amacı
I. Genel Olarak
1) Islah Kurumu ve Usul Ekonomisi
2) Islah Kurumu ve Usulî Hakkaniyet
II. İlgililer ve Mahkemeler Bakımından Islahın Amacı
1) İlgililer Bakımından
a) Davacı Bakımından
b) Davalı Bakımından
c) Davadaki Diğer İlgililer Bakımından
2) Mahkemeler Bakımından
D) Islah Kurumunun Uygulanma Alanı
I. Uygulanma Yerleri
II. Yargıcın Kendiliğinden Araştırmada Bulunması Gereken Durumlarda Ortaya Çıkan Özellikler

§ 2. Çeşitli Ülke Kanunlarında Davayı Değiştirme Olanakları ve Islah
A) İsviçre Hukukunda
I. İsviçre Medenî Usul Kanununda
II. İsviçre Federal Mahkemesini Düzenleyen Federal Yasa
III. Kanton Medenî Usul Yasaları
1) Genel Olarak
2) Bern Medenî Usul Yasaları
3) Aargau Medenî Usul Yasaları
4) Freiburg Medenî Usul Yasaları
5) Vaud Medenî Usul Yasaları
6) Nöşatel Medenî Usul Yasaları
7) İsviçre’nin Diğer Kanton Medenî Usul Yasaları
B) İngiliz Hukukunda
1) Mahkemenin İzni Olmaksızın Düzeltme Olanağı
2) Mahkemenin İzniyle Düzeltme Olanağı
3) Düzeltmenin Etkisi
C) Avusturya Hukukunda
D) Alman Hukukunda
E) Diğer Bazı Hukuk Sistemlerinde
F) Karşılaştırmalı Hukuk Araştırmamın Sonucu
G) Türk Hukukunda
I. 1927’ye Kadar
1) Mecelle’de Durum
2) Eski Hukuk Yargılama Yasalarında Durum
II. 1927’den Sonra
1) Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununda
2) Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile İlgili Tasarılarda
a) 1952 Tasarısı
aa) Öntasarı
bb) Belgesay’ın Projesi
cc) Son Proje (Tasarı)
b) 1955 Tasarısı
aa) Tasarı
bb) Su Komisyonunun Değiştirilmesi
c) 1967 Tasarısı
d) 1971 Tasarısı
e) 2008 Tasarısı ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
f) Tasarıların Genel Değerlendirilmesi

İKİNCİ BÖLÜM
ISLAHIN KONUSU
§ 3. Taraf Usul İşlemleri
A) Genel Olarak Usul İşlemleri
I. Usul İşlemi Kavramı
II. Usul İşlemlerinin Çeşitleri
B) Islahın Konusu: Taraf Usul İşlemleri
I. Genel Olarak
II. Çeşitleri
1) Tek Yanlı Olup Olmamasına Göre Taraf Usul İstemleri
a) İki Yanlı Taraf Usul İşlemleri (usul sözleşmeleri)
b) Tek Yanlı Taraf Usul İşlemleri
2) Karara (Sonuca) Götürüp Götürmemesine Göre Taraf Usul İşlemleri
a) Karara (Sonuca) Götürücü Taraf Usul İşlemleri
aa) İstemler (Talepler)
bb) İddialar
cc) Delil Gösterme İşlemi
b) Karara (Sonuca) Götürücü Olmayan, Etkileyici, Harekete Geçirici Taraf Usul İşlemleri
III. Taraf Usul İşlemlerinin Yapılış Biçimi
IV. Taraf Usul İşlemlerinin Yorumu
V. Taraf Usul İşlemlerinde Yapılan Yanlışlıklar ve Bunları Düzeltme Olanakları

§ 4. Dava Sebebinin Islahı
A) Dava Sebebi Kavramı
I. Yabancı Hukuklardaki Görüşler
1) Ferdîleştirme Kuramı
2) Vakıalara Dayandırma Kuramı
II. Türk Hukukundaki Görüşler
III. Görüşüm
1) Türk Hukuk Yargılamasının Konuya İlişkin Hükümleri
a) Yalnız Başına m.119,1/d Hükmünün Değeri
b) 33 üncü Maddenin Değerlendirilmesi
aa) Dar Anlam
bb) Geniş Anlam
c) Madde 33 Karşısında m.119,1/d’nin Değeri
d) Madde 25 Hükmü
2) Sonuç
B) Dava Sebebinin (Vakıaların) Islahı
I. Vakıaların Davada İleri Sürülmesi
1) Dilekçelerde Belirtilen Vakıaları Doğrulayan Vakıalar
2) Madde 31 Hükmü Dolayısıyla Vakıalar Getirilmesi
3) Herkesçe Bilinen ve Ünlü Olan Vakıalar
4) Yargıcın Kendiliğinden Araştıracağı Vakıalar
II. Islahla Yeni Vakıalar İleri Sürülmesi
1) Önceden Varolan Vakıaların Islahla Yargılamaya Sokulmasına Örnekler
2) Yargılama Sırasında Doğan Olayların Islahla Yargılamaya Sokulmasına Örnekler

§ 5. Davakonusunun ve İstem Sonucunun Islahı
A) Davakonusu Kavramı
I. Görüşler
1) Yabancı Hukuklardaki Görüşler
a) Eski Maddî Hukuk Kuramları
b) Saf Usulî Kuramlar
aa) İstem Sonucu ve Vakıalar Karışımı Davakonusunun Eşdeğerli Öğeleridir Görüşü
bb) Davakonusunu Belirleyen Yalnızca İstem Sonucudur Görüşü
c) Yeni Maddî Hukuk Kuramları
2) Türk Hukukundaki Görüşler
II. Görüşüm
B) İstem Sonucu Kavramı
C) Islah Açısından Davakonusu ile İstem Sonucu İlişkisi
D) Davakonusunun (İstem Sonucunun) Islahı
I. Islahla Davakonusunun Başka Bir Davakonusu ile Değiştirilmesi (İkamesi)
1) Değiştirme Serbestliğinin Bulunup Bulunmadığı
2) Islahla Davakonusunun Başka Bir Davakonusu ile Değiştirilmesine Örnekler
3) Davakonusunun Devri Halinde Seçim Hakkını Kullanan Tarafın Islahla Seçim Hakkını Değiştirmesi Mümkün Olup Olmadığı
II. Islahla Davakonusunun (İstem Sonucunun) Arttırılması
1) Belirsiz Alacak Davasında Belli Şartların Varlığı Halinde Davakonusunun Arttırılması Mümkündür (m.107)
2) Anayasa Mahkemesinin 20.07.1999 tarihli ve 1/33 sayılı İptal Kararından Sonra Islahla Davakonusunun Arttırılması Mümkün Hale Gelmiştir
3) Islahla Davakonusunun Arttırılabilmesi İçin Islah Edilecek Olan Davanın Kısmî Dava Olarak Açılmış Bulunması Gerekir mi?
4) Davadaki İstem Sonucuna Islahla Yeni Bir Talep Eklenmesinin Mümkün Olup Olmadığı
a) Yargıtay’ın Davaya Islahla Yeni bir İstem Eklenemeyeceği Yönündeki Uygulaması
b) Yargıtay’ın Davaya Islahla Yeni bir İstem Eklenemeyeceği Yönündeki Uygulaması Yargılamanın Adaletli Karar Verme Amacına Aykırıdır
5) Davakonusunun Islahla Arttırılabilmesi İçin, Arttırılan Kısım Bakımından Zamanaşımının Dolmamış Olması Gerekir
6) Davakonusunun Islahla Arttırılması Halinde Faizle İlgili Olarak Ortaya Çıkan Sorunlar
a) Açılan Davada Hiç Faiz İstenmemiş veya Eksik Faiz İstenmiş Olması Halinde Faizin Islahla İstenmesi
b) Açılan Davada Faiz İstenmiş Olması Halinde Davakonusunun Islahla Arttırılmasında Faiz
III. Islahla Davakonusunun (İstem Sonucunun) Azaltılması
1) Davakonusunun Aynı Çizgide Azaltılması
2) Birden Fazla İstem Sonucunun Sayıca Azaltılması
3) Nitelik ve/veya Nicelik Olarak Daha Dar Bir Davakonusunun İkamesi
a) Daralmaya Örnekler
b) Islahın Gerekip Gerekmediği
c) Yargıtayın Uygulaması
d) Yargıcın Kendiliğinden Araştırması İlkesinin Yürüdüğü Durumlar

§ 6. Tarafta Islahla Değişiklik Yapılması
A) Taraf Kavramı
I. Taraf Kavramına İlişkin Kuramlar
1) Maddî Taraf Kuramı
2) Biçimsel Taraf Kuramı
3) İşlevsel (Fonksiyonel) Taraf Kuramı
II. Görüşüm
B) Tarafın Dava Dilekçesinde Gösterilmesi
C) Tarafta Yapılabilecek Değişiklikler
I. Tarafta Yasadan Doğan Değişiklikler
II. Tarafta İradî Olarak Yapılan Değişiklikler
1) Tarafın Değiştirilmesi
a) Davalının Değiştirilmesi
b) Davacının Değiştirilmesi
2) Tarafta Yığılma Yapılması
a) Davalı Yanına Yeni Kişilerin Eklenmesi (Teşmil/Dahili Dava)
b) Davacı Yanına Yeni Kişilerin Eklenmesi (Teşmil/Dahili Dava)
c) Taraf Olarak Gösterilen Kişilerde Azaltma Yapılması
III. Tarafta İradî Değişikliğe İlişkin Kuramlar
1) Yabancı Hukuklardaki Görüşler
a) Dava Değiştirme Kuramı
b) İlk Davanın Geri Alındığı ve Yeni Bir Dava Açıldığı Kuramı (Kisch’in Kuramı)
c) de Boor’un Kuramı
2) Türk Hukukundaki Görüşler
D) Yargıtay Uygulaması ve Eleştirisi
I. Tarafta Islahla Değişmeye İzin Vermeyen Uygulama
1) Islahla Tarafın Değiştirilmesi
a) Islahla Davacının Değiştirilmesi
b) Islahla Davalının Değiştirilmesi
2) Islahla Davanın Başka Kişilere Kapsatılması (Teşmil) veya Tarafta Azaltma Yapılması
a) Davacı Yanına Islahla Başka Kişilerin Eklenmesi veya Azaltmaya Gidilmesi
b) Davalı Yanına Islahla Başka Kişilerin Eklenmesi veya Azaltmaya Gidilmesi
II. Yargıtayın Tarafta Islahla Değişiklik Yapılmasına İzin Vermediği Uygulamasını Yumuşatması
1) Temsilcide Yanılma
2) Maddî Hata/Tavzih
E) 6100 Sayılı HMK’nun Tarafta İradî Değişiklikle İlgili 124. Maddesi ve Genel Değerlendirme

§ 7. Islahla İlgili Bazı Özel Durumlar
A) Islahla Delillerde Değişiklik Yapılması
B) Islahla Zamanaşımının İleri Sürülebilmesi
C) Islahla Diğer Def’îlerin İleri Sürülebilmesi
D) Islahla Karşı Dava Açılabilmesi
E) Islahla İlk İtirazların İleri Sürülmesi
F) Islahla Hukuksal Sebebin Değiştirilmesi
G) Maddi Hukuk İşlemleri Islah Edilemez
H) Maddî Hataların Islahla Düzeltilmesi

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ISLAHIN KOŞULLARI
§ 8. Islahın Koşulları
A) Islaha Elverişli İşlem Bulunması Koşulu
B) Taraflarca İstenmesi Koşulu
C) Bir Kez Başvurulabilme Koşulu
D) Zaman Koşulu
I. Islaha Gitmek İçin Sözkonusu Başlangıç Anı
II. Islahın Yapılabileceği Son An
1) Yargıtay Uygulaması
2) 7201 sayılı Kanunla Getirilen m.177,2 Hükmünün 04.02.1948 Tarihli ve 10/3 Sayılı İçtihadı Birleştirme Kararını Kaldırıp Kaldırmadığı ve Yeni Durumdaki Islah Hakkının Anlamı
E) Islah Edenin Gerekli Giderleri Ödemesi Koşulu
I. Genel Olarak
II. Yargılama Giderlerinin Ödenmesi
III. Diğer Tarafın Zararları İçin Teminat Gösterilmesi
IV. İstem
V. Yargıcın Kararı
VI. Giderleri Ödememenin ve Zararlar İçin Teminat Göstermemenin Sonucu
F) Tamamen Islahta ve Islahla Taraf Değişikliğinde Ek Koşul

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ISLAH YÖNTEMİ VE ISLAHIN SONUÇLARI
§ 9. Islah Yöntemi (Usulü)
A) Islah İsteminde Bulunulması
B) Yazılı Islah İsteminin Karşı Tarafa Bildirilmesi
C) Islahtan Sonra Gerekli Bazı İşlemlerin Yapılması
D) Mahkeme Kararı
I. Yürürlükteki Durum
1) Islahın Mahkemenin Onayına Bağlı Olmaması
2) Islah Üzerine Verilecek Mahkeme Kararı
II. Olması Gereken Hukuk Bakımından Öneri
E) Islahtan Dönmenin Mümkün Olup Olmadığı

§ 10. Islahın Sonuçları
A) Islahın Usul Hukuku Bakımından Ortaya Çıkardığı Sonuçlar
I. Genel Olarak
II. Islah Edilen Eski Usul İşlemlerinin Durumu
1) Kural
a) Kısmî Islahta
b) Tamamen Islahta
aa) Tüm İşlemlerin Yapılmamış Sayılması Görüşü
bb) Davayı Takipten Vazgeçme (Davanın Geri Alındığı) Görüşü
cc) Davadan Feragat Edildiği Görüşü
dd) Değerlendirme ve Görüşüm
2) Ayrık Olarak Bazı İşlemlerin Geçerliliklerini Sürdürmeleri
3) Yapılmamış Sayılan İşlemlerin Bazı Sonuçlarını Korumaları
III. Islahtan Sonraki Durum ve Islah Sonucunda Getirilen Usul İşlemlerinin Doğurduğu Sonuçlar
IV. Taraf Değişikliğinin Doğurduğu Bazı Sonuçlar ve Buna İlişkin Çeşitli Sorunlar
1) Genel Olarak
2) Tarafta Yapılan Değişikliklerin Sonucu
a) Tarafın Değiştirilmesinde
aa) Davalının Değiştirilmesinde
bb) Davacının Değiştirilmesinde
b) Taraf Yığılmasında
aa) Davacı Yanında Yığılma
bb) Davalı Yanında Yığılma (veya Azaltma)
V. Islahtan Sonra Yapılması Gerekli İşlemlerin Yapılmamasının Sonuçları
VI. Kötüniyetle Islahta Bulunulmasının Yaptırımı
B) Islahın Maddî Hukuk Bakımından Çıkardığı Sonuçlar
I. Genel Olarak
II. Bazı Zamanaşımı Sorunları
1) Zamanaşımının Yeni Dava Bakımından Kesilmiş Olması
2) Davakonusunun Arttırılmasında Zamanaşımı

BEŞİNCİ BÖLÜM
HAKEM YARGILAMASINDA VE DANIŞTAY YARGILAMASINDA ISLAH
§ 11. Hakem Yargılamasında Islah
A) Genel Olarak
B) Taraflar Arasında Anlaşma Varsa
C) Taraflar Arasında Anlaşma Yoksa
D) Milletlerarası Tahkim Kanunundaki Durum

§ 12. İdarî Yargılama Usulünde Islah
A) Genel Olarak
B) İdarî Yargılama Usulü Kanununda İddianın ve Savunmanın Genişletilmesi Değiştirilmesi Yasağının Düzenlenişi ve Islah
I. İdarî Yargılama Usulü Kanununa Göre İdarî Yargıda İddia/Savunmayı Değiştirme Yasağı Kuralı Geçerlidir
II. İddia ve Savunmayı Değiştirme Yasağı Kuralının İstisnası
III. İddia ve Savunmayı Değiştirme Yasağı Kuralının İstisnasının Uygulanmasına İlişkin Örnekler
C) Olması Gereken Hukuk Bakımından İdarî Yargıdaki Düzenleme

SONUÇ
YARARLANILAN KAYNAKLAR
PROF. DR. EJDER YILMAZ’IN YAYINLARI
PROF. DR. EJDER YILMAZ’IN YAŞAM ÖYKÜSÜ
KAVRAMLARA G