Türk Anayasa Hukuku

Yayınevi: Yetkin Yayınları
Yazar: Ayhan DÖNER
ISBN: 9786050510966
148,75 TL 175,00 TL

Adet

 
   0 yorum  |  Yorum Yap
Kitap Künyesi
Yazar Ayhan DÖNER
Baskı Tarihi 2022/02
Baskı Sayısı 2
Boyut 16x24 cm (Standart Kitap Boyu)
Cilt Sert Kapak (İplik Dikiş)
Sayfa Sayısı 589

Türk Anayasa Hukuku

Prof. Dr. Ayhan DÖNER

Türk Anayasa Hukuku” adlı çalışmamızın ikinci baskısında çalışma bütünüyle gözden geçirilmiş olup hata ve eksiklikler mümkün olduğu kadar tespit edilmeye ve giderilmeye çalışılmıştır.


İÇİNDEKİLER 
ÖNSÖZ ..................................................................................................................... 7 
İÇİNDEKİLER ........................................................................................................ 9 
BİRİNCİ BÖLÜM
TÜRK ANAYASAL GELİŞMELERİ 
I. OSMANLI DÖNEMİ ANAYASAL GELİŞMELERİ .............................. 29 
A. SENED-İ İTTİFAK................................................................................. 29 
1. Sened-i İttifakın Hükümleri............................................................. 30 
a) Merkezin Lehine Olan Hükümler ............................................ 31 
b) Ayanların Lehine Olan Hükümler............................................ 31 
c) Genel olarak Halkın Lehine Olan Hükümler ........................... 32 
2. Sened-i İttifakın Niteliği ve Önemi.................................................. 32 
3. Sened-i İttifakın Uygulanması ......................................................... 33 
B. TANZİMAT FERMANI......................................................................... 33 
1. Tanzimat Fermanının Hükümleri..................................................... 34 
a) Devlet İktidarının Kullanımı ve Sınırlanmasına İlişkin İlke
ve Kurallar ............................................................................... 34 
b) Temel Hak ve Hürriyetlere İlişkin İlke ve Kurallar ................. 35 
2. Tanzimat Fermanının Niteliği ve Önemi ......................................... 36 
C. ISLAHAT FERMANI............................................................................. 37 
D. BİRİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİ VE 1876 KANUN-U ESASİ........ 39 
1. Hazırlanışı ve Niteliği...................................................................... 40 
2. Kanun-u Esasinin Kurduğu Anayasal Düzen................................... 40 
a) Temel İlkeler............................................................................ 40 
b) Temel Hak ve Hürriyetler ........................................................ 41 
c) Devletin Temel Organları ........................................................ 41 
(1) Yasama Organı ................................................................. 41 
(2) Yürütme Organı................................................................ 42 
(3) Yargı Organı..................................................................... 44 
E. İKİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİ: 1909 DEĞİŞİKLİKLERİ............... 44 
1. Temel Hak ve Hürriyetlere İlişkin Değişiklikler ............................. 46 
2. Yasama Organına İlişkin Değişiklikler............................................ 46 
3. Yürütme Organına İlişkin Değişiklikler .......................................... 47 
10 İçindekiler 
II. CUMHURİYET DÖNEMİ ANAYASAL GELİŞMELERİ......................48 
A. 1921 ANAYASASI (1921 TEŞKİLAT-I ESASİYE KANUNU) ...........48
1. 1921 Anayasasını Hazırlayan Tarihsel ve Anayasal Gelişmeler ......48 
2. 1921 Anayasasının Hazırlanması .....................................................50 
3. 1921 Anayasası’nın Özellikleri ........................................................50 
4. Saltanatın Kaldırılması ve Cumhuriyetin İlanı.................................52 
5. Halifeliğin Kaldırılması....................................................................54 
B. 1924 ANAYASASI (1924 TEŞKİLAT-I ESASİYE KANUNU) ...........54 
1. 1924 Anayasasının Genel Esasları ...................................................55 
2. Devletin Temel Organları.................................................................55 
a) Yasama Organı .........................................................................55 
b) Yürütme Organı........................................................................56 
c) Yargı Organı.............................................................................58 
3. 1924 Anayasasının Öngördüğü Hükümet Sistemi............................59 
4. 1924 Anayasasında Temel Hak ve Özgürlükler ...............................60 
5. Anayasanın Üstünlüğü ve Katılığı....................................................62 
6. 1924 Anayasasının Uygulanması .....................................................62 
C. 1961 ANAYASASI .................................................................................64 
1. 1960 Darbesi ve 1961 Anayasasının Hazırlanışı ..............................64 
2. 1961 Anayasanın Temel Özellikleri ve Bağlayıcılığı.......................65 
3. 1961 Anayasasının Genel Esasları ...................................................66 
4. Temel Hak ve Hürriyetler.................................................................66 
5. Devletin Temel Organları.................................................................67 
a) Yasama Organı .........................................................................67 
b) Yürütme Organı........................................................................68 
c) Yargı Organı.............................................................................69 
6. 1971-1973 Anayasa Değişiklikleri ...................................................69 
a) Yürütmenin Güçlendirilmesine Yönelik Değişiklikler .............70 
b) Temel Hak ve Hürriyetlere Yönelik Değişiklikler....................70 
c) Yargı Organına Yönelik Değişiklikler......................................70 
D. 1982 ANAYASASININ YAPIM SÜRECİ VE TEMEL 
ÖZELLİKLERİ .......................................................................................71 
1. 1982 Anayasasının Hazırlanışı ve Kabulü........................................71 
2. 1982 Anayasasının Temel Özellikleri ..............................................72 
İKİNCİ BÖLÜM
DEVLETİN TEMEL NİTELİKLERİ 
I. CUMHURİYETÇİLİK İLKESİ..................................................................78 
II. ÜNİTER DEVLET İLKESİ.........................................................................80 
İçindekiler 11 
A. GENEL OLARAK DEVLETİN YÜRÜTME ORGANI VE İDARİ 
YAPISI.................................................................................................... 82 
B. DEVLETİN ÜNİTER YAPISI VE ANAYASANIN 3. MADDESİ....... 83 
1. Ülkenin Bölünmez Bütünlüğü İlkesi ............................................... 84 
2. Milletin Bölünmez Bütünlüğü İlkesi ............................................... 84 
III. İNSAN HAKLARINA SAYGILI DEVLET .............................................. 85 
A. İNSAN HAKLARINA SAYGILI DEVLETİN GEREKLERİ ............... 86
1. Tanıma............................................................................................. 86 
2. Uygulanmasını Sağlama .................................................................. 87 
3. Koruma ............................................................................................ 87 
4. Tazmin Etme.................................................................................... 88 
B. İNSAN HAKLARINA SAYGILI DEVLET HUSUSUNDA BAZI 
TARTIŞMALAR .................................................................................... 88 
1. İnsan Haklarına Dayalı-İnsan Haklarına Saygılı Tartışması............ 88 
2. Toplumun Huzuru, Milli Dayanışma ve Adalet Anlayışı-İnsan 
Haklarına Saygı İlişkisine Yönelik Tartışma................................... 89 
IV. ATATÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNE BAĞLI DEVLET ............................ 90 
V. BAŞLANGIÇTA BELİRTİLEN TEMEL İLKELERE DAYALI 
DEVLET....................................................................................................... 93 
VI. DEMOKRATİK DEVLET.......................................................................... 97 
1. Etkin Siyasi Makamlar Seçimle İşbaşına Gelmelidir..................... 100 
2. Seçimler Serbest Olmalıdır............................................................ 100 
3. Seçimler Düzenli Aralıklarla Tekrarlanmalıdır ............................. 101 
4. Siyasi Çoğulculuk ve Çok Partili Siyasi Hayat Olmalı.................. 101 
5. Muhalefetin İktidar Olma Şansı Mevcut Olmalıdır ....................... 103 
6. Temel Hak ve Hürriyetler Tanınmış ve Güvence Altına Alınmış 
Olmalı ............................................................................................ 103 
VII. LAİK DEVLET.......................................................................................... 104 
A. DİN HÜRRİYETİ................................................................................. 106 
1. İnanç Hürriyeti............................................................................... 106 
2. İbadet Hürriyeti.............................................................................. 108 
B. DİN VE DEVLET İŞLERİNİN AYRILIĞI.......................................... 110 
1. Din ve Devlet Kurumlarının Birbirinden Ayrılığı ......................... 110 
a) Genel Olarak .......................................................................... 110 
b) Anayasa Mahkemesinin Kararlarında Din ve Devlet 
İşlerinin Ayrılığı..................................................................... 111 
2. Devletin Bütün Dinler Karşısında Tarafsızlığı .............................. 112 
a) Devletin Resmi Bir Dini Olmamalıdır ................................... 113 
b) Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitimi .................................... 115 
3. Devletin Hukuki Düzeninin Din Kurallarına Dayanmaması ......... 118 
12 İçindekiler 
VIII. SOSYAL DEVLET .....................................................................................120 
A. GENEL OLARAK ................................................................................120 
B. SOSYAL DEVLETİN HÜRRİYET ANLAYIŞI ..................................122 
C. SOSYAL DEVLET KAVRAMININ ANAYASALARDA 
DÜZENLENİŞİ.....................................................................................123 
D. SOSYAL DEVLETİ GERÇEKLEŞTİRMEYE YÖNELİK 
HUKUKİ USULLER.............................................................................124 
1. Herkese İnsan Onuruna Yaraşır Asgari Bir Hayat Seviyesi 
Sağlamak ........................................................................................124 
a) Genel Olarak...........................................................................124 
b) Sosyal Haklar..........................................................................125 
(1) Çalışma Hakkı.................................................................125 
(2) Adil Ücret Hakkı.............................................................126 
(3) Sosyal Güvenlik Hakkı....................................................126 
(4) Sağlık Hakkı....................................................................127 
(5) Konut Hakkı....................................................................128 
(6) Eğitim Hakkı ...................................................................129 
c) Sosyal Hakların Sınırı.............................................................129 
2. Gelir ve Servet Eşitsizliklerinin Azaltılmasına Yönelik 
Tedbirler.........................................................................................131 
a) Vergilendirme.........................................................................131 
b) Kamulaştırma..........................................................................132 
c) Devletleştirme.........................................................................133 
d) Planlama .................................................................................134 
3. Sosyal Devlet, Fırsat Eşitliği ve Özel Olarak Korunması 
Gereken Kişiler ..............................................................................135 
IX. HUKUK DEVLETİ ....................................................................................136 
A. GENEL OLARAK ................................................................................136 
B. HUKUK DEVLETİNİN ŞARTLARI (GEREKLERİ)..........................139 
1. Devletin Hukuka Bağlılığı İlkesi....................................................139 
a) Yasama Organının Hukuka Bağlılığı ve Yargısal Denetimi...140 
b) Yürütme Organının ve Onun Uzantısı İdarenin Hukuka 
Bağlılığı ve Yargısal Denetimi ...............................................141 
c) Yargı Organının Hukuka Bağlılığı ve Yargısal Denetimi.......144 
2. Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı ............................................145 
3. Hukuki Güvenlik İlkesi ..................................................................146 
a) Hukuki Belirlilik.....................................................................147 
b) Hukuki İstikrar ve Öngörülebilirlik ........................................148 
c) Geçmişe Etki Yasağı ve Kazanılmış Haklara Saygı ...............149 
İçindekiler 13 
d) İdarenin Mali Sorumluluğu.................................................... 151 
e) Temel Hak ve Hürriyetler Tanınması ve Güvence Altına 
Alınması................................................................................. 152 
(1) Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması ......................... 152 
(2) Hak Arama Hürriyeti...................................................... 153 
(3) Kanuni Hakim Güvencesi............................................... 153 
(4) Suç ve Cezalara İlişkin İlke ve Esaslar........................... 154 
X. EŞİTLİK İLKESİ ...................................................................................... 155 
A. EŞİTLİK İLKESİNİN MUHATABI .................................................... 156 
B. MUTLAK VE NİSPİ EŞİTLİK ............................................................ 156 
C. POZİTİF AYRIMCILIK....................................................................... 159 
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER 
I. TEMEL KAVRAMLAR ........................................................................... 161 
A. HAK VE HÜRRİYET (ÖZGÜRLÜK) KAVRAMLARI ..................... 161 
1. Hürriyet (Özgürlük)....................................................................... 162 
2. Hak ................................................................................................ 163 
3. Hak ve Özgürlük Arasındaki Farklar............................................. 164 
B. DİĞER KAVRAMLAR........................................................................ 166 
1. İnsan Hakları.................................................................................. 166 
2. Kamu Hürriyetleri.......................................................................... 166 
3. Temel Hak ve Hürriyetler (Temel Haklar) .................................... 166 
4. Anayasal Haklar............................................................................. 167 
II. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIFLANDIRILMASI.......... 167 
A. JELLİNEK’İN SINIFLANDIRMASI................................................... 167 
1. Negatif Statü Hakları ..................................................................... 168 
2. Pozitif Statü Hakları ...................................................................... 168 
3. Aktif Statü Hakları......................................................................... 169 
B. TARİHİ GELİŞİM SÜRECİ AÇISINDAN SINIFLANDIRMA.......... 169 
1. Birinci Kuşak Haklar ..................................................................... 170 
2. İkinci Kuşak Haklar....................................................................... 170 
3. Üçüncü Kuşak Haklar.................................................................... 171 
C. 1982 ANAYASASININ TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİ 
SINIFLANDIRMASI............................................................................ 171 
1. Kişinin Hakları ve Ödevleri........................................................... 171 
2. Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler........................................ 173 
3. Siyasi Haklar ve Ödevler ............................................................... 174 
14 İçindekiler 
III. 1982 ANAYASASININ TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERE 
YAKLAŞIMI...............................................................................................175 
A. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN NİTELİĞİ 
KONUSUNDAKİ YAKLAŞIMI ..........................................................175 
1. 1982 Anayasasının Temel Hak ve Hürriyet Anlayışı .....................175 
2. 1982 Anayasasında Hak-Ödev İlişkisi ...........................................176 
B. İNSAN HAKLARINA DAYALI-İNSAN HAKLARINA SAYGILI ...177 
C. TOPLUMUN HUZURU, MİLLİ DAYANIŞMA VE ADALET 
ANLAYIŞI İÇİNDE İBARESİ İLE İNSAN HAKLARINA 
SAYGILI DEVLET ARASINDAKİ İLİŞKİ.........................................178 
D. 1982 ANAYASASINDA HÜRRİYET-OTORİTE DENGESİ .............178 
IV. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI..........179 
A. OLAĞAN DÖNEMLERDE TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN 
SINIRLANDIRILMASI........................................................................180 
1. Sınırlama Kanunla Olmalıdır .........................................................181 
2. Sınırlama Anayasanın İlgili Maddesinde Belirtilen Sebeplere 
Dayanmalıdır..................................................................................182 
3. Sınırlama Anayasanın Sözüne ve Ruhuna Uygun Olmalıdır..........184 
4. Sınırlama Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Aykırı 
Olmamalıdır ...................................................................................184 
5. Sınırlama Laik Cumhuriyetin Gereklerine Aykırı Olmamalıdır.....185 
6. Sınırlama Temel Hak ve Hürriyetlerin Özüne Dokunmamalıdır....185 
7. Sınırlama Ölçülülük İlkesine Uygun Olmalıdır..............................186 
B. OLAĞANÜSTÜ HAL DÖNEMLERİNDE TEMEL HAK VE 
HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASI: TEMEL HAK VE 
HÜRRİYETLERİN KULLANILMASININ DURDURULMASI ........187 
1. Savaş, Seferberlik veya Olağanüstü Hallerden Biri Var 
Olmalıdır ........................................................................................188 
2. Milletlerarası Hukuktan Doğan Yükümlülükler İhlal 
Edilmemelidir.................................................................................190 
3. Ölçülülük İlkesine Uygun Hareket Edilmelidir..............................190 
4. 15. Maddenin 2. Fıkrasında Düzenlenen Hak ve İlkelerden 
Oluşan Çekirdek Alana Dokunmamalıdır ......................................191 
C. YABANCILARIN TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİNİN 
SINIRLANMASI...................................................................................192 
V. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KÖTÜYE 
KULLANILMAMASI................................................................................194 
VI. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN ÖZNELERİ ..............................197 
A. HERKES................................................................................................198 
B. VATANDAŞLAR .................................................................................200 
İçindekiler 15 
C. BELLİ KATEGORİLER ...................................................................... 201 
D. YABANCILAR .................................................................................... 202 
VII. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KORUNMASI ......................... 202 
A. ULUSAL ALANDA KORUMA .......................................................... 203 
1. Yargı Dışı Yollar ........................................................................... 203 
a) Siyasi Başvuru Yolları ........................................................... 203 
(1) Teşrii Başvuru Yolu........................................................ 204 
(2) Cumhurbaşkanlığına Başvuru Yolu (CİMER)................ 205
b) İdari Başvuru Yolları ............................................................. 206 
c) Bağımsız Kurumlara Başvuru Yolları.................................... 208 
d) Kamu Denetçiliği Kurumuna Başvuru................................... 209 
(1) Kuruluşu ve Bağımsızlığı ............................................... 209 
(2) Görev ve Yetkileri .......................................................... 210 
(3) Başvuru ve Usulü ........................................................... 210 
(4) Başvuruların İncelenme ve Araştırılması ....................... 211 
(5) Kararları ve Bağlayıcılığı ............................................... 211 
e) Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu .............................. 212 
(1) Kuruluşu ve Bağımsızlığı ............................................... 212 
(2) Görev ve Yetkileri .......................................................... 213 
(3) Başvuru ve Usulü ........................................................... 214 
(4) Başvuru Üzerine veya Resen İhlallerin İncelenmesi ...... 214
(5) Kararları ve Bağlayıcılığı ............................................... 215 
2. Yargısal Başvuru Yolları ............................................................... 215 
B. ULUSLARARASI ALANDA KORUMA............................................ 217 
1. Birleşmiş Milletler Düzeyinde İnsan Haklarının Korunması......... 218 
2. Avrupa Konseyi Düzeyinde İnsan Haklarının Korunması............. 219 
a) Sözleşmenin Kapsamı ve İçeriği............................................ 219 
b) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Birimleri ..................... 220 
(1) Tek Hakimin Yetkileri.................................................... 220 
(2) Komitelerin Yetkileri...................................................... 220 
(3) Dairelerin Yetkileri......................................................... 221 
c) Mahkemeye Başvuru Usulleri................................................ 222 
d) Bireysel Başvuruların İncelenmesi......................................... 222 
(1) Kabul Edilebilirlik İncelemesi........................................ 222 
(2) Esas Bakımından İnceleme............................................. 223 
e) Büyük Daireye İtiraz.............................................................. 224 
f) AİHM Kararları ve Yargılamanın Yenilenmesi..................... 225 
16 İçindekiler 
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
YASAMA ORGANI: TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ 
I. DEVLETİN TEMEL TEŞKİLAT YAPISI: CUMHURİYETİN 
TEMEL ORGANLARI..............................................................................227 
A. YASAMA ORGANI .............................................................................227 
B. YÜRÜTME ORGANI...........................................................................228 
C. YARGI ORGANI ..................................................................................228 
II. YASAMA ORGANI: TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ ............229 
A. TBMM’NİN YAPISI VE KURULUŞU................................................229 
1. TBMM’nin Yapısı..........................................................................229 
2. Milletvekili Sayısı ..........................................................................229 
B. MİLLETVEKİLLERİNİN SEÇİMİ ......................................................230 
1. Seçimlerin Başlangıcı.....................................................................230 
a) Genel Seçimler........................................................................230 
(1) TBMM’nin Seçim Döneminin Sona Ermesi ...................231
(2) TBMM’nin Erken Seçim Kararı Alması .........................231 
(3) TBMM Seçimlerinin Cumhurbaşkanınca Yenilenmesi 
(Fesih) .............................................................................233 
(4) Cumhurbaşkanlığı Makamının Boşalması ......................233 
b) Ara Seçimler ...........................................................................234 
c) Seçimlerin Ertelenmesi (Geriye Bırakılması).........................236 
2. Seçim Çevreleri ..............................................................................236 
3. 1982 Anayasasının Seçimlere İlişkin Temel İlkeleri......................237 
a) Demokratik Seçim İlkeleri......................................................238 
(1) Seçimlerin Serbestliği .....................................................238 
(2) Genel Oy .........................................................................239 
(a) Genel Olarak............................................................239 
(b) Seçmen Olabilmenin Şartları...................................240 
i) Vatandaşlık ......................................................240 
ii) Yaş ...................................................................240 
iii) Kısıtlı Olmamak...............................................241 
iv) Kamu Hizmetlerinden Yasaklı Olmamak ........241 
v) Seçmen Kütüğüne Kayıtlı Olmak ....................242 
vi) Seçim Günü Oy Kullanamayacaklar................243 
(3) Eşit Oy İlkesi...................................................................244 
(4) Gizli Oy...........................................................................244 
(5) Tek dereceli-İki Dereceli Seçim......................................245 
(6) Açık Sayım ve Döküm ....................................................246 
İçindekiler 17 
(7) Bireysel Oy İlkesi ........................................................... 247 
(8) Seçimlerin Yargı Organlarının Yönetim ve 
Denetiminde Yapılması .................................................. 247 
b) Temsilde Adalet ve Yönetimde İstikrar İlkeleri..................... 248 
c) Seçim Kanunlarında Yapılan Değişikliklerin Bir Yıl İçinde 
Yapılacak Seçimlerde Uygulanmaması İlkesi........................ 250 
4. Milletvekili Seçilme Yeterliliği ..................................................... 251 
a) Türk Vatandaşı Olmak ........................................................... 253 
b) 18 Yaşını Doldurmuş Olmak ................................................. 253 
c) En Az İlkokul Mezunu Olmak ............................................... 254 
d) Kısıtlı Olmamak..................................................................... 254 
e) Askerlikle İlişiği Olmamak .................................................... 255 
f) Kamu Hizmetlerinden Yasaklı Olmamak .............................. 256 
g) Taksirli Suçlar Hariç Toplam Bir Yıl veya Daha Fazla 
Hapis ile Ağır Hapis Cezasına Hüküm Giymemiş Olmak ..... 256 
h) Anayasanın 76. Maddesinde Sayılan Belirli Suçlardan 
Hüküm Giymemiş Olmak ...................................................... 257 
5. Memnu (Yasaklanmış) Hakların İadesi Meselesi .......................... 258 
6. Seçimlerde Adaylık ....................................................................... 259 
a) Bağımsız Adaylık................................................................... 260 
b) Siyasi Parti Adaylığı .............................................................. 262 
(1) Merkez Yoklaması.......................................................... 262 
(2) Teşkilat Yoklaması......................................................... 263 
(3) Ön Seçim ........................................................................ 263 
c) Kamu Görevlilerinin Seçimlerde Adaylığı............................. 266 
d) Kamu Görevlilerinin Seçimden Sonra Göreve Dönmesi ....... 269
7. Adayların İncelenmesi ve Adaylara Karşı İtiraz............................ 269 
a) Resen İnceleme ...................................................................... 270 
b) İtiraz Üzerine İnceleme.......................................................... 270 
8. Siyasi Partilerin Seçime Katılabilme ve Aday Gösterebilme 
Şartları ........................................................................................... 271 
9. Milletvekili Seçim Sistemi............................................................. 273 
a) Genel Olarak Seçim Sistemleri .............................................. 273 
b) Türk Milletvekili Seçim Sistemi ............................................ 275 
(1) Genel Baraj ve Hesaplanması......................................... 276 
(2) d’Hondt Usulüne Göre Milletvekilliklerinin 
Dağıtılması ..................................................................... 277 
(3) Siyasi Parti Listelerinden Seçilenlerin Tespiti................ 282 
(a) Bloke Liste Usulü ................................................... 282 
18 İçindekiler 
(b) Tercihli Oy Usulü....................................................283 
(c) Karma Liste Usulü...................................................283 
(d) 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanununun 
Benimsemiş Olduğu Usul........................................284 
10. Milletvekili Seçilenlere Seçildiklerine Dair Tutanak Verilmesi.....285 
11. Seçimlere İtiraz ve İtiraz Neticesinde Seçimin veya Tutanağın 
İptali ...............................................................................................285 
C. TBMM ÜYELERİNİN HUKUKİ STATÜSÜ ......................................287 
1. Milletvekilliği Sıfatının Kazanılması .............................................287 
2. Milletin Temsili..............................................................................288 
3. Milletvekili Andı ve Milletvekillerinin Andiçmesi ........................289 
4. Milletvekilliği ile Bağdaşmayan İşler.............................................291 
5. Parlamenter Muafiyetler.................................................................293 
a) Yasama Sorumsuzluğu ...........................................................294 
(1) Yasama Sorumsuzluğunun Amacı ..................................294 
(2) Yasama Sorumsuzluğunun Kapsamı...............................294 
(3) Yasama Sorumsuzluğunun Niteliği.................................297 
(4) Meclis Dışında Tekrar.....................................................298 
b) Yasama Dokunulmazlığı ........................................................299 
(1) Yasama Dokunulmazlığının Amacı ................................299 
(2) Yasama Dokunulmazlığının Kapsamı.............................300 
(a) Cezanın Ertelenmesi................................................300 
(b) Kovuşturma Yasağı .................................................301 
(c) Ağır Cezayı Gerektiren Suçüstü Hali ......................302 
(d) 14. Madde Kapsamındaki Suçlar.............................303 
(3) Yasama Dokunulmazlığının Sona Ermesi.......................304 
(a) Üyeliğin Sona Ermesi İle Sona Erme ......................304 
(b) Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması İle 
Sona Erme ...............................................................305 
i) Dokunulmazlığın Kaldırılması Usulü ..............305 
ii) Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması 
Kararlarının Yargısal Denetimi........................308 
iii) Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılmasının 
Sonuçları ..........................................................310 
(4) Yasama Dokunulmazlığının Niteliği...............................312 
6. Milletvekilliğinin Sona Ermesi.......................................................312 
a) Üyeliğin Düşmesi Sebebiyle Sona Erme Halleri ....................313 
(1) İstifa ................................................................................313 
(2) Kesin Hüküm Giyme.......................................................313 
İçindekiler 19 
(3) Kısıtlanma....................................................................... 314 
(4) Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan Bir Görev veya 
Hizmeti Sürdürmekte Israr Etme .................................... 315 
(5) Devamsızlık.................................................................... 315 
b) Diğer Sona Erme Halleri........................................................ 316 
(1) TBMM Seçimleri............................................................ 316 
(2) Cumhurbaşkanı Seçilme ................................................. 317 
(3) Cumhurbaşkanı Yardımcısı veya Bakan Olarak 
Atanma ........................................................................... 318 
(4) Ölüm, Ölüm Karinesi ve Gaiplik.................................... 318 
c) Üyeliğinin Düşmesi Kararlarının Yargısal Denetimi............. 318 
7. Milletvekillerinin Mali Statüsü...................................................... 319 
BEŞİNCİ BÖLÜM
TBMM’NİN TEŞKİLAT YAPISI VE ÇALIŞMA DÜZENİ 
I. İÇTÜZÜK................................................................................................... 321 
II. TBMM’NİN TEŞKİLAT YAPISI (İÇ YAPISI)...................................... 324 
A. BAŞKANLIK DİVANI ........................................................................ 324 
1. Başkanlık Divanının Kuruluşu....................................................... 324 
2. Meclis Başkanı .............................................................................. 325 
B. SİYASİ PARTİ GRUPLARI ................................................................ 327 
C. DANIŞMA KURULU .......................................................................... 329 
D. MECLİS KOMİSYONLARI ................................................................ 330 
1. Daimi Komisyonlar ....................................................................... 330 
2. Geçici Komisyonlar....................................................................... 332 
III. TBMM’NİN ÇALIŞMA DÜZENİ............................................................ 333 
A. TBMM’NİN TOPLANMASI VE TATİLİ ........................................... 333 
1. Yasama Dönemi............................................................................. 333 
2. Yasama Yılı ................................................................................... 333 
3. Birleşim ......................................................................................... 333 
4. Oturum........................................................................................... 334 
5. Toplanma....................................................................................... 334 
6. Tatil................................................................................................ 334 
7. Ara Verme ..................................................................................... 334 
8. Tatilde veya Ara Vermede Toplantı (Olağanüstü Toplantı) .......... 335 
B. TBMM’NİN TOPLANTI VE KARAR YETER SAYISI..................... 335 
1. Toplantı Yeter Sayısı ..................................................................... 336 
2. Karar Yeter Sayısı.......................................................................... 336 
20 İçindekiler 
C. TBMM’NİN OYLAMA USULLERİ....................................................338 
1. İşaretle Oylama ..............................................................................338 
2. Açık Oylama ..................................................................................339 
3. Gizli Oylama ..................................................................................339 
D. MECLİS GÖRÜŞMELERİ ...................................................................340 
ALTINCI BÖLÜM
TBMM’NİN GÖREV VE YETKİLERİ 
I. KANUN KOYMAK....................................................................................344 
A. KANUNLARIN TEKLİFİ.....................................................................344 
B. KANUN TEKLİFLERİNİN GÖRÜŞÜLMESİ.....................................346 
C. KANUNLARIN YAYIMI VE CUMHURBAŞKANININ GERİ 
GÖNDERME YETKİSİ ........................................................................348 
D. KANUNLARIN YÜRÜRLÜĞE GİRMESİ..........................................350 
II. HÜKÜMETİ DENETLEMEK: TBMM’NİN BİLGİ EDİNME VE 
DENETİM YETKİSİ VE ARAÇLARI.....................................................350 
A. YAZILI SORU ......................................................................................352 
B. GENEL GÖRÜŞME..............................................................................353 
C. MECLİS ARAŞTIRMASI.....................................................................354 
D. MECLİS SORUŞTURMASI.................................................................356 
III. BÜTÇE VE KESİN HESAP KANUN TEKLİFLERİNİ 
GÖRÜŞMEK VE KABUL ETMEK .........................................................361 
A. BÜTÇE KANUNU................................................................................362 
B. KESİN HESAP KANUNU....................................................................365 
IV. PARA BASILMASINA KARAR VERMEK............................................366 
V. SAVAŞ İLANINA KARAR VERMEK ....................................................366 
VI. MİLLETLERARASI ANDLAŞMALARIN ONAYLANMASINI 
UYGUN BULMAK.....................................................................................368 
A. MİLLETLERARASI ANDLAŞMALARIN ONAYLANMASININ 
UYGUN BULUNMASI ........................................................................369 
B. MİLLETLERARASI ANDLAŞMALARIN ONAYLANMASI, 
YAYIMI VE YÜRÜRLÜĞÜ ................................................................371 
C. MİLLETLERARASI ANLAŞMALARIN TÜRK 
HUKUKUNDAKİ HİYERARŞİK YERİ..............................................372 
D. MİLLETLERARASI ANDLAŞMALARIN YARGISAL 
DENETİMİ............................................................................................373 
VII. GENEL VE ÖZEL AF İLANINA KARAR VERMEK...........................376 
VIII. TBMM’NİN DİĞER GÖREV VE YETKİLERİ .....................................378 
İçindekiler 21 
YEDİNCİ BÖLÜM
YÜRÜTME ORGANI VE HÜKÜMET SİSTEMLERİ 
I. YÜRÜTME ORGANI................................................................................ 381 
A. MONİST (TEKÇİ) YÜRÜTME ........................................................... 381 
B. DÜALİST (İKİCİ) YÜRÜTME............................................................ 382 
II. HÜKÜMET SİSTEMLERİ....................................................................... 382 
A. PARLAMENTER SİSTEM.................................................................. 384 
B. BAŞKANLIK SİSTEMİ....................................................................... 386 
C. YARI-BAŞKANLIK SİSTEMİ............................................................ 388 
D. 2017 ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ SONRASI TÜRK HÜKÜMET 
SİSTEMİ............................................................................................... 390 
SEKİZİNCİ BÖLÜM
YÜRÜTME ORGANI: CUMHURBAŞKANI 
I. CUMHURBAŞKANININ SEÇİMİ .......................................................... 393 
A. GENEL OLARAK................................................................................ 393 
B. SEÇİMLERİN BAŞLANGICI.............................................................. 394 
1. TBMM ve Cumhurbaşkanının Seçim Döneminin Sona Ermesi .... 394
2. TBMM’nin Erken Seçim Kararı Alması........................................ 394 
3. TBMM Seçimlerinin Cumhurbaşkanınca Yenilenmesi 
(Fesih)............................................................................................ 395 
4. Cumhurbaşkanlığı Makamının Boşalması..................................... 395 
C. CUMHURBAŞKANI SEÇİLEBİLME YETERLİLİĞİ ....................... 396 
D. ADAY GÖSTERİLME......................................................................... 397 
E. ADAYLARIN İNCELENMESİ VE ADAYLARA KARŞI İTİRAZ... 398 
F. CUMHURBAŞKANININ SEÇİM USULÜ......................................... 398 
G. CUMHURBAŞKANININ GÖREV SÜRESİ VE İKİ DEFADAN 
FAZLA SEÇİLME YASAĞI................................................................ 399 
II. CUMHURBAŞKANLIĞI SIFATININ KAZANILMASI VE 
GÖREVE BAŞLAMA ............................................................................... 401 
III. CUMHURBAŞKANININ TARAFSIZLIĞI VE PARTİSİYLE 
İLİŞKİSİ..................................................................................................... 402 
IV. CUMHURBAŞKANININ GÖREVİNİN SONA ERMESİ..................... 403 
A. BEŞ YILLIK GÖREV SÜRESİNİN DOLMASI ................................. 403 
B. CUMHURBAŞKANI VEYA TBMM’CE SEÇİMLERİN 
YENİLENMESİNE KARAR VERİLMESİ ......................................... 404 
C. CUMHURBAŞKANLIĞI MAKAMININ BOŞALMASI.................... 404
1. Cumhurbaşkanını Ölümü............................................................... 405 
22 İçindekiler 
2. Cumhurbaşkanının Çekilmesi (İstifası)..........................................405 
3. Cumhurbaşkanının Sağlığının Bozulması ......................................406 
4. Cumhurbaşkanının Yüce Divanda Seçilmeye Engel Bir Suçtan 
Mahkum Olması.............................................................................407 
V. CUMHURBAŞKANININ GÖREV VE YETKİLERİ.............................407 
A. DEVLET BAŞKANLIĞI SIFATINDAN KAYNAKLANAN 
TEMEL GÖREV VE YETKİLERİ .......................................................408 
1. Devleti ve Türk Milletinin Birliğini Temsil ...................................408 
2. Anayasanın Uygulanmasını, Devlet Organlarının Düzenli ve 
Uyumlu Çalışmasını Temin Etme ..................................................409 
B. HÜKÜMET BAŞKANLIĞI (YÜRÜTME ORGANI) 
SIFATINDAN KAYNAKLANAN TEMEL GÖREV VE YETKİSİ: 
ÜLKENİN GENEL SİYASETİNİ BELİRLEYEREK İCRA 
ETMEK (HÜKÜMET ETMEK) ...........................................................409 
C. CUMHURBAŞKANININ DİĞER GÖREV VE YETKİLERİ .............410 
VI. CUMHURBAŞKANININ SORUMLULUĞU..........................................412 
A. SİYASİ SORUMLULUK......................................................................412 
B. CEZAİ SORUMLULUK.......................................................................414 
C. HUKUKİ SORUMLULUK...................................................................416 
1. Göreviyle İlgili Hukuki Sorumluluğu.............................................416 
2. Kişisel Eylem ve İşlemleriyle İlgili Hukuki Sorumluluğu .............417 
VII. CUMHURBAŞKANINA VEKALET .......................................................417 
VIII. CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLAR ...................418 
A. CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLARIN 
ATANMA VE GÖREVE BAŞLAMA USULÜ....................................419 
B. CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLARIN 
GÖREV VE YETKİLERİ .....................................................................419 
C. CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLARIN 
SORUMLULUKLARI ..........................................................................421 
1. Siyasi Sorumluluk ..........................................................................421 
2. Cezai Sorumluluk...........................................................................422 
a) Göreviyle İlgili Suçları Sebebiyle Cezai Sorumlulukları........422 
b) Kişisel Suçları Sebebiyle Cezai Sorumlulukları .....................423 
3. Hukuki Sorumluluk ........................................................................423 
a) Göreviyle İlgili Hukuki Sorumlulukları..................................424 
b) Kişisel Eylem ve İşlemleriyle İlgili Hukuki 
Sorumlulukları........................................................................424 
D. CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLARIN 
GÖREVLERİNİN SONA ERMESİ ......................................................425 
İçindekiler 23 
DOKUZUNCU BÖLÜM
YÜRÜTME ORGANININ DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ 
I. GENEL OLARAK ..................................................................................... 427 
II. CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİ .................................... 427 
A. OLAĞAN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİ................ 427 
1. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Yetki .................................. 428 
2. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Konusu ............................... 428 
a) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Düzenleme 
Yapılamayacak Konular......................................................... 429 
(1) Yürütme Yetkisine İlişkin Olmayan Konularda 
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Çıkarılamaz................. 429 
(2) Kişi hakları ve Ödevleri ile Siyasi Haklar ve Ödevler 
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Düzenlenemez........ 429 
(3) Anayasada Münhasıran Kanunla Düzenlenmesi 
Öngörülen Konularda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 
Çıkarılamaz..................................................................... 430 
(4) Kanunda Açıkça Düzenlenen Konularda 
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Çıkarılamaz................. 431 
b) Münhasıran Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle 
Düzenlenebilecek Konular: Mahfuz Alan.............................. 432 
c) Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle 
Düzenlenebilecek Konular: Ortak Alan ................................. 434 
3. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Şekil ve Usul...................... 434 
4. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Türk Normlar 
Hiyerarşisindeki Yeri..................................................................... 434 
5. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yargısal Denetimi............... 435 
B. OLAĞANÜSTÜ HAL CUMHURBAŞKANLIĞI 
KARARNAMELERİ............................................................................ 436 
1. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Yetki......... 438 
2. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Şekil ve 
Usul................................................................................................ 438 
3. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Konu......... 441 
4. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Denetimi ... 444 
a) Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin 
Yargısal Denetimi .................................................................. 445 
b) Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin 
Siyasi Denetimi...................................................................... 446 
5. TBMM Tarafından Onaylanan Olağanüstü Hal 
Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasa Mahkemesi 
Tarafından Denetlenmesi............................................................... 447 
24 İçindekiler 
6. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle Alakalı 
Bazı Tartışmalar .............................................................................449 
a) Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile 
Kanunlarda Değişiklik Yapılamayacağı Görüşü.....................449 
b) Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Süre 
Bakımından Sınırlı Olduğu Görüşü ........................................451 
c) Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Yer 
Bakımından Sınırlı Olduğu Görüşü ........................................453 
III. YÖNETMELİKLER ..................................................................................455 
IV. DİĞER DÜZENLEYİCİ İŞLEMLER ......................................................456 
ONUNCU BÖLÜM
OLAĞANÜSTÜ HAL YÖNETİM USULÜ 
I. GENEL OLARAK......................................................................................459 
II. OLAĞANÜSTÜ HAL İLANI....................................................................460 
A. OLAĞANÜSTÜ HAL İLAN SEBEPLERİ...........................................460 
B. OLAĞANÜSTÜ HAL İLANINDA YETKİ .........................................461 
C. OLAĞANÜSTÜ HAL İLANINDA ŞEKİL VE USUL ........................461 
III. OLAĞANÜSTÜ HAL İLANININ HUKUKİ SONUÇLARI ..................462 
A. VATANDAŞLAR İÇİN PARA MAL VE ÇALIŞMA 
YÜKÜMLÜLÜKLERİ GETİRİLEBİLİR.............................................462 
B. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER KISMEN VEYA TAMAMEN 
DURDURULABİLİR............................................................................463 
C. OLAĞANÜSTÜ HAL CUMHURBAŞKANLIĞI 
KARARNAMESİ ÇIKARILABİLİR....................................................464 
D. OLAĞANÜSTÜ HALE ÖZEL YÖNETİM USULÜ 
UYGULANIR .......................................................................................464 
IV. OLAĞANÜSTÜ HALİN SONA ERMESİ ...............................................465 
V. OLAĞANÜSTÜ HAL YÖNETİMİNİN YARGISAL DENETİMİ........466 
A. OLAĞANÜSTÜ HAL İLANI İŞLEMİNİN YARGISAL 
DENETİMİ............................................................................................466 
1. Olağanüstü Hal İlanına Dair Cumhurbaşkanı Kararının Yargısal
Denetimi.........................................................................................466 
2. Cumhurbaşkanının Olağanüstü Hal İlanına İlişkin Kararının 
Onaylanmasına Dair TBMM Kararının Yargısal Denetimi ...........467 
B. OLAĞANÜSTÜ HAL YETKİLERİNİ KULLANAN 
MAKAMLARIN YAPTIKLARI İDARİ İŞLEMLER 
ÜZERİNDEKİ YARGISAL DENETİM ...............................................468 
İçindekiler 25 
ON BİRİNCİ BÖLÜM
YARGI ORGANI 
I. YARGI FONKSİYONU ............................................................................ 469 
II. YARGIYA İLİŞKİN TEMEL ANAYASAL İLKELER......................... 471 
A. KANUNİ HAKİM İLKESİ................................................................... 472 
B. YARGININ TARAFSIZLIĞI VE BAĞIMSIZLIĞI İLKESİ............... 473 
1. Genel Olarak.................................................................................. 473 
2. Hakimlerin (Mahkemelerin) Tarafsızlığı İlkesi ............................. 474 
3. Hakimlerin (Mahkemelerin) Bağımsızlığı İlkesi ........................... 474 
a) Yasama Organına Karşı Bağımsızlık ..................................... 475 
b) Yürütme Organına Karşı Bağımsızlık.................................... 475 
c) Yargı Organına Karşı Bağımsızlık......................................... 476 
d) Çevreye Karşı Bağımsızlık .................................................... 476 
C. HAKİMLİK TEMİNATI ...................................................................... 477 
III. HÂKİMLER SAVCILAR KURULU....................................................... 481 
A. HÂKİMLER VE SAVCILAR KURULUNUN KURULUŞU.............. 482 
B. HÂKİMLER VE SAVCILAR KURULUNUN GÖREV VE 
YETKİLERİ.......................................................................................... 484 
C. HÂKİMLER VE SAVCILAR KURULU KARARLARININ 
YARGISAL DENETİMİ ...................................................................... 485 
IV. TÜRK YARGI TEŞKİLATI VE YÜKSEK MAHKEMELER.............. 486
A. ANAYASA MAHKEMESİ.................................................................. 487 
B. YARGITAY.......................................................................................... 487 
C. DANIŞTAY .......................................................................................... 488 
D. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ ........................................................... 489 
E. SAYIŞTAY........................................................................................... 490 
ON İKİNCİ BÖLÜM
ANAYASA MAHKEMESİ 
I. GENEL OLARAK ..................................................................................... 495 
II. ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU......................................... 496 
III. ANAYASA MAHKEMESİNİN GÖREV VE YETKİLERİ................... 498 
IV. ANAYASA MAHKEMESİNİN TEŞKİLATI, ÇALIŞMA VE 
YARGILAMA USULÜ.............................................................................. 499 
A. ANAYASA MAHKEMESİNİN TEŞKİLATI...................................... 499 
1. Genel Kurul ................................................................................... 500 
2. Bölümler ........................................................................................ 501 
3. Komisyonlar .................................................................................. 501 
26 İçindekiler 
B. ANAYASA MAHKEMESİNİN ÇALIŞMA VE YARGILAMA 
USULÜ..................................................................................................502 
V. ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİM YOLLARI .............................502 
A. İPTAL DAVASI (SOYUT NORM DENETİMİ)..................................502 
1. İptal Davası Açma Yetkisi .............................................................502 
2. İptal Davası Açma Süresi...............................................................504 
B. İTİRAZ YOLU (SOMUT NORM DENETİMİ) ...................................506 
1. Konusu ...........................................................................................506 
2. Şartları............................................................................................507 
a) Bakılmakta Olan Bir Dava Olmalıdır .....................................507 
b) Davaya Bakmakta Olan Merci Mahkeme Niteliğinde 
Olmalıdır.................................................................................507 
c) İtiraz Konusu Kural Davada Uygulanacak Kural Olmalıdır...509 
d) Uygulanacak Kural Resen Anayasaya Aykırı Görülmeli 
veya Tarafların Aykırılık İddiası Ciddi Bulunmalıdır ............509 
3. İşleyiş Usulü...................................................................................511 
4. İtiraz Yolunda Başvuruya Engel Durumlar ....................................512 
C. BİREYSEL BAŞVURU YOLU ............................................................514 
VI. İPTAL VE İTİRAZ DAVALARINDA ANAYASAYA UYGUNLUK 
DENETİMİNİN KAPSAMI ......................................................................514 
A. ŞEKİL BAKIMINDAN DENETİM......................................................515 
1. Kanunların Şekil Bakımından Denetimi.........................................515 
2. Anayasa Değişikliklerinin Şekil Bakımından Denetimi.................515 
3. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve TBMM İçtüzüğünün Şekil 
Bakımından Denetimi.....................................................................516 
B. ESAS BAKIMINDAN DENETİM .......................................................516 
1. Sebep Unsuru Bakımından.............................................................517 
2. Amaç Unsuru Bakımından .............................................................517 
3. Konu Unsuru Bakımından..............................................................518 
VII. İPTAL VE İTİRAZ DAVALARI SONUCU VERİLEN 
KARARLAR ..............................................................................................520 
A. KARAR TÜRLERİ: İPTAL-RET KARARLARI .................................520 
1. Ret Kararları...................................................................................521 
a) İlk İnceleme Sonucunda Ret Kararları....................................521 
(1) Görevsizlik Sebebiyle Ret...............................................521 
(2) Başvuranın Yetkisizliği Sebebiyle Ret............................521 
(3) Süre Sebebiyle Ret ..........................................................522 
(4) Usuli Eksiklik ve Aykırılıklar Sebebiyle Ret ..................522 
b) Esas İncelemesi Sonucunda Ret Kararları ..............................523 
İçindekiler 27 
c) Ret Kararlarının Etkisi ........................................................... 523 
2. İptal Kararları ................................................................................ 525 
B. KARARLARIN NİTELİKLERİ........................................................... 526 
1. Kararların Kesinliği ve Bağlayıcılığı............................................. 526 
2. Kararların Gerekçeli Olması.......................................................... 528 
3. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Gerekçelerinin Bağlayıcılığı 
Sorunu............................................................................................ 529 
4. Anayasa Mahkemesinin Yorumlu Ret Kararlarının 
Bağlayıcılığı Sorunu ...................................................................... 531 
C. KARARLARIN YÜRÜRLÜĞE GİRMESİ.......................................... 533 
1. Kararların Yürürlüğünün Bir Yıl Ertelenmesi ............................... 534 
2. Kararların Geriye Yürümezliği...................................................... 535 
VIII. BİREYSEL BAŞVURU YOLU................................................................. 537 
A. BİREYSEL BAŞVURU HAKKININ KONUSU VE ŞARTLARI ...... 537 
1. Anayasa ve AİHS Kapsamındaki Hak ve Özgürlüklerden 
Olmalı ............................................................................................ 538 
2. Kamu Gücü Tarafından İhlal Olmalı ............................................. 540 
3. Bireysel Başvuru Hakkına Sahip Olunmalı ................................... 542 
a) Gerçek Kişiler ........................................................................ 543 
b) Tüzel Kişiler........................................................................... 544 
4. Olağan Kanun Yollarının Tüketilmiş Olmalı................................. 545 
5. Bireysel Başvuru Süresinde Yapılmalı .......................................... 551 
B. BAŞVURU USULÜ ............................................................................. 552 
1. Başvuru Dilekçesinin Verilebileceği Yerler .................................. 552 
2. Başvuru Harcı ve Adli Yardım ...................................................... 553 
3. Başvuru Formu (Dilekçesi)............................................................ 553 
4. Bireysel Başvuruda Temsil............................................................ 553 
C. BİREYSEL BAŞVURULARIN İNCELENMESİ................................ 554 
1. Kabul Edilebilirlik Bakımından İnceleme ..................................... 554 
a) Ön İnceleme ........................................................................... 554 
b) Kabul Edilebilirlik İncelemesi ............................................... 556 
2. Esas Bakımından İnceleme............................................................ 559 
a) İncelemenin Kapsamı............................................................. 559 
b) İnceleme Usulü ...................................................................... 561 
c) İhtiyati Tedbir Kararı Alma Yetkisi....................................... 561 
D. İNCELEME SONUCU VERİLEBİLECEK KARARLAR .................. 562
1. Hakkın İhlal Edilmediği Kararı ..................................................... 563 
2. İhlal Kararı..................................................................................... 563 
a) Genel Olarak .......................................................................... 563 
28 İçindekiler 
b) İhlalin Mahkeme Kararından Kaynaklanması ve Tazminat....563
3. Düşme Kararı .................................................................................565 
4. Pilot Karar ......................................................................................566 
E. KARARLARIN TEBLİĞİ VE YAYIMLANMASI..............................567 
F. İÇTİHAT FARKLILIKLARININ GİDERİLMESİ...............................567 
G. BAŞVURU HAKKININ KÖTÜYE KULLANILMASI.......................567 
ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİ 
I. TEKLİF SAFHASI.....................................................................................572 
II. GÖRÜŞME SAFHASI ...............................................................................573 
III. KARAR SAFHASI .....................................................................................575 
IV. ONAY SAFHASI ........................................................................................576 
KAYNAKLAR......................................................................................................579

Akad, Mehmet/Dinçkol Vural, Bihterin, Genel Kamu Hukuku, Der Yayınları, 

İstanbul, 2006. 

Akıllıoğlu, Tekin, İnsan Hakları I, Kavram, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri, 

AÜSBF İnsan Hakları Merkezi Yayınları No: 17, Ankara, 1995. 

Akın, İlhan F., Temel Hak ve Özgürlükler, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1968. 

Akyılmaz, Bahtiyar/Sezginer, Murat/Kaya, Cemil, Türk İdare Hukuku, Ankara 

2018. 

Aldıkaçtı, Orhan, Anayasa Hukukumuzun Gelişmesi ve 1961 Anayasası, İÜHF 

Yayınları, İstanbul, 1973. 

Aliyev, Cabir, Anayasa Şikâyeti, 1. Baskı, İstanbul, Ağustos 2010. 

Anayurt, Ömer, Anayasa Hukuku, Genel Kısım, Seçkin Yayınları, Ankara, 2018. 

Anayurt, Ömer, Anayasa Hukuku (Temel Kavramlar ve Türk Anayasa Hukuku), Seçkin Yayınları, Ankara, 2019. 

Araslı, Oya, Adaylık Kavramı ve Türkiye’de Milletvekilliği Adaylığı, Ankara, 

1972. 

Armağan, Servet, Anayasa Mahkememizde Kazai Murakabe Sistemi, İÜ Yayınları, İstanbul, 1967. 

Armağan, Servet, Memleketimizde Anayasa, Seçimler ve Anayasa Mahkemesi, 

İstanbul, 1975. 

Armağan, Servet, Temel Hak ve Ödevler, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1980. 

Armağan, Servet, Türk Esas Teşkilat Hukuku, İstanbul, 1979. 

Armaoğlu, Fahir H., Seçim Sistemleri, AÜSBF Yayınları No: 34-16, Ankara, 1953. 

Arsel, İlhan, Türk Anayasa Hukukunun Umumi Esasları, Mars Matbaası, Ankara, 1965. 

Arslan, Ramazan/Yılmaz, Ejder/Taşpınar Ayvaz, Sema, Medeni Usul Hukuku, 

Yetkin Yayınları, Ankara, 2016. 

Artuk, M. Emin/Gökçen, Ahmet/Yenidünya, A. Caner, Ceza Hukuku Genel Hükümler-I, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2002. 

Atar, Yavuz, Demokrasilerde Anayasal Değişmenin Dinamikleri ve Anayasa 

Yapımı, Mimoza Yayınları, Konya, 2000. 

580 Kaynaklar 

Atar, Yavuz, Seçim Hukukunun Güncel Sorunları, Anayasa Yargısı 23, Ankara, 

2006. 

Atar, Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2017. 

Atar, Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2018. 

Atatürk, M. Kemal, Nutuk (1919-1927), (Yayına Hazırlayan: Zeynep Korkmaz), 

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi, 

Ankara, 1994. 

Atay, Ender Ethem, Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuruları Sağlıklı Değerlendirebilir Mi?, Musa Sağlam (Editör), Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru 

Anayasa Şikâyeti, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011 

Aydın, Ö. Didem, Türk Anayasa Yargısında Yeni Bir Mekanizma: Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 

XV, Y. 2011, S. 4. 

Aydoğdu, Yasin, Seçim Sistemleri ve Türkiye, Adalet Yayınevi, Ankara, 2015. 

Barın, Taylan, Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi ve Anayasallık Denetimi, On iki Levha Yayınları, İstanbul, 2020. 

Başgil, A. Fuad, Din ve Laiklik, Yağmur Yayınları, İstanbul, 1991. 

Başgil, A. Fuad, Hukukun Ana Mesele ve Müesseseleri, İstanbul, 1946. 

Başgil, A. Fuad, Türkiye’nin Siyasi Rejimi ve Anayasa Prensipleri, Birinci Cilt, 

Baha Matbaası, İstanbul, 1957. 

Bilir, Faruk, Siyasi Partilerde Parlamento Adaylarının Belirlenmesi (Karşılaştırmalı Bir İnceleme), Yetkin Yayınları, Ankara, 2007. 

Bilir, Faruk, Türkiye’de Milletvekilliği ve Milletvekilliğinin Sona Ermesi, Ankara, 2001. 

Bulut, Nihat, Feodaliteden Küreselleşmeye Ekonomik İktidar Siyasal İktidar 

İlişkisi, Seçkin Yayınları, Ankara, 2003. 

Bulut, Nihat, Sanayi Devriminden Küreselleşmeye Sosyal Haklar, On İki Levha 

Yayınları, İstanbul, 2009. 

Catón, Matthias, Wahlsysteme und Parteiensysteme im Kontext: Vergleichende 

Analyse der Wirkung von Wahlsystemen unter verschiedenen 

Kontextbedingungen, Heidelberg, 2009. 

Çağlayan, Ramazan, İdari Yargılama Hukuku, 9. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 

2017. 

Çelik, Edip F., Milletlerarası Hukuk, Cilt 1, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1980. 

Çelik, Yeşim, Türk Hukukunda Bireysel Başvuru ve Anayasa Mahkemesi Uygulaması, 1. Bası, Adalet Yayınevi, Ankara, 2016. 

Kaynaklar 581 

Çoban, A. Rıza, Hukuk Devleti: Giriş, in Hukuk Devleti, Hukuki Bir İlke Siyasi 

Bir İdeal, (Editörler, A. Rıza Çoban/Bilal Canatan/Adnan Küçük), Liberte

Yayınları, Ankara, 2008. 

Dahl, Robert A., Demokrasi ve Eleştirileri, (Çev. Levent Köker), Yetkin Yayınları, 

Ankara. 

Demirel, Naim, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Çerçevesinde Yapılan Bireysel Başvurular İçin Gerekli Şartlar, http://www.abchukuk.com/makale/makale35.html 

Diamond, Larry, Demokrasinin Üç Paradoksu, (Çev. Mehmet Turhan), in: Devlet 

ve Hukuk Üzerine Yazılar, Gündoğan Yayınları, Ankara, Tarihsiz. 

Doğru, Osman, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Rehberi, İstanbul, 2012. 

Doğru, Osman, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararları ve Avrupa Sözleşmesi, İstanbul, 1994. 

Donnelly, Jack, Teoride ve Uygulamada Evrensel İnsan Hakları, (Çev. Mustafa 

Erdoğan- Levent Korkut), Yetkin Yayınları, Ankara, 1995. 

Döner, Ayhan, Başkanlık Sisteminin Türkiye’de Uygulanabilirliği, Yeni Türkiye 

(Başkanlık Sistemi Özel Sayısı), Sayı. 51, Ankara, 2013. 

Döner, Ayhan, Cezai ve İdari Yaptırımların Farklılığı Bağlamında TBMM nin Af 

Yetkisi, Erzincan Üniversitesi HFD, Sayı 3-4, C. XII, Y. 2008, s. 33-54. 

Döner, Ayhan, Anayasa Mahkemesi Kararlarının Gerekçelerinin Bağlayıcılığına 

İlişkin Bazı Sorunlar, Prof. Dr. Ergun Özbudun’a Armağan, Cilt II, Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2008. 

Döner, Ayhan, Geçmişten Günümüze Türk Hukukunda Kamu Görevlilerinin Seçimlerde Adaylığı, AÜHFD, C. 58, S. 4, 2009. 

Döner, Ayhan, İnsan Haklarının Uluslararası Alanda Korunması ve Avrupa Sistemi, 

Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2003. 

Döner, Ayhan, Kuvvet Kullanma Yasağı ve İnsani Müdahale Açısından II. Körfez 

Krizi, http//www.e-akademi.org/arsiv.asp?syi=17. 

Döner, Ayhan, Milletlerarası Andlaşmaların Türk Hukukundaki Yeri, Marmara 

Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), 

İstanbul, 1996. 

Döner, Ayhan, Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Yargısal Denetimi, Kamu Hukukunun Güncel Meseleleri Sempozyumu 2 (Anayasa ve 

İdare Hukuku Perspektifinden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi) 

09/10/2019. 

Döner, Ayhan, Seçim Sistemleri ve Türk Hukukunda Seçimler, Doğu Ciltevi, 

Erzincan, 2016. 

Döner, Ayhan, Şeffaf Devlette Bilgi Edinme Hakkı ve Sınırları, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2010. 

Döner, Ayhan, Yeni Anayasa Sürecinde Hükümet Sistemi Sorunu, Yeni Türkiye 

(Yeni Anayasa Özel Sayısı), Sayı. 50, Ankara, 2013. 

582 Kaynaklar 

Döner, Ayhan, Anayasa Mahkemesi, Hukuk Davaları, 1.Cilt (Editörler: Efrail Aydemir/Ahmet Cemal Ruhi/sema Güleç Uçakhan/Çilem Bahadır/Mutlu Dinç), 

2. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2019. 

Döner, Ayhan/Çelik, Yeşim, Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuruyu İnceleme 

Aşamaları Ortaya Çıkan Sorunlar Ve Sonuçları, Erzincan Binali Yıldırım 

Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 9, s. 275-294, 2016. 

Dönmezer, Sulhi/Erman, Sahir, Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Genel Kısım,

Cilt l, Beta Basım Yayım, İstanbul, 1997. 

Ekinci, Hüseyin, Anayasa Mahkemesi Kanunu Çerçevesinde Bireysel Başvuruların 

İncelenmesi Usulü, Musa Sağlam (Editör), Anayasa Mahkemesine Bireysel 

Başvuru Anayasa Şikâyeti, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011. 

Erdoğan, Mustafa, Anayasa Hukuku, Orion Yayınevi, Ankara, 2007. 

Erdoğan, Mustafa, Anayasa Hukukuna Giriş, Adres Yayınları, Ankara, 2004. 

Erdoğan, Mustafa, Anayasal Demokrasi, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1999. 

Erdoğan, Mustafa, Dersimiz Özgürlük, Pınar Yayınları, İstanbul, 2001. 

Erdoğan, Mustafa, İnsan Hakları Teorisi ve Hukuku, Orion Kitabevi, Ankara, 2011. 

Erdoğan, Mustafa, Türk Anayasa Hukuku, Hukuk Yayınları, Ankara, 2018. 

Erdoğan, Mustafa, Türkiye’de Anayasalar ve Siyaset, Ankara 2003. 

Erem, Faruk/Danışman, Ahmet/Artuk M. Emin, Ceza Hukuku (Genel Hükümler), 

Seçkin Yayınevi, Ankara, 1997. 

Eren, Abdurrahman, Anayasa Hukuku Ders Notları, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2018. 

Eren, Abdurrahman, Türkiye’de İnsan Haklarının Korunması, Ankara 2007. 

Eren, Abdurrahman, Türkiye’de Uygulanan % 10 Genel Seçim Barajının Serbest 

Seçim Hakkını İhlal Sorunu, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 

Cilt 16, Sayı 2, Yıl 2008. 

Eren, Abdurrahman, Ulusal İnsan Hakları Kurumları, Uluslararası Standartlara 

Uygunluğun Yorum İlkeleri, XII Levha Yayınları, İstanbul, 2012. 

Eroğul, Cem, Anatüzeye Giriş (“Anayasa Hukuku”na Giriş), İmaj Yayıncılık, 

Ankara, 2004. 

Esen, Selin, Karşılaştırmalı Hukukta ve Türkiye’de Olağanüstü Hal Rejimi, 

Adalet Yayınevi, Ankara, 2008. 

Gemalmaz, M. Semih, Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunda ve Türk Hukukunda Olağanüstü Rejim Standartları, Beta Basın Yayın, İstanbul, 1994. 

Gemalmaz, M. Semih, Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunun Genel Teorisine 

Giriş, Legal Yayıncılık, İstanbul, 2007. 

Gerçeker, Hasan, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Konulu Uluslararası Sempozyum Açılış Konuşması, (Editör) Musa Sağlam, 

Kaynaklar 583 

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Anayasa Şikâyeti, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011 

Gönenç, Levent, Hükümet Sistemi Tartışmalarında “Başkanlı Parlamenter Sistem” 

Seçeneği, http://www.yasayananayasa.ankara.edu.tr/belgeler/makaleler/ 

baskanli_parlamenter_sistem.pdf, (14.01.2013). 

Gören, Zafer, “Türkiye İçin Anayasa Şikâyeti Modeli Tartışma Paneli,” Anayasa 

Yargısı, No: 21, 2004, http://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/anayasa 

_yargisi/tiasm.pdf, e.t: 12.11.2011 

Gören, Zafer, Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2015. 

Gören, Zafer, Anayasa Hukukuna Giriş, İzmir, 1999. 

Gözler, Kemal, “1982 Anayasasına Göre Din Eğitim ve Öğretimi”, Prof. Dr. 

Tunçer Karamustafaoğlu’na Armağan, Ankara, Adalet Yayınevi, 2010, s. 

317-334. (www.anayasa.gen.tr/din-egitimi.htm, ET. 21.07.2019). 

Gözler, Kemal, Anayasa Hukukuna Giriş, Ekin Kitabevi, Bursa, 2007. 

Gözler, Kemal, Anayasa Hukukunun Genel Esasları: Ders Kitabı, Ekin Yayınları, Bursa, 2018. 

Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, Ekin Kitabevi, Bursa, 2016. 

Gözler, Kemal, İnsan Hakları Hukuku, Ekin Yayınları, Bursa, 2017. 

Gözler, Kemal, Kanun Hükmünde Kararnamelerin Hukuki Rejimi, Ekin 

Kitabevi, Bursa, 2000. 

Gözler, Kemal, Kurucu İktidar, Ekin Yayınları, Bursa, 1998 

(http://www.anayasa.gen.tr/kurucuiktidar.pdf). 

Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku Dersleri, Ekin Yayınları, Bursa, 2019. 

Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku, Ekin Kitabevi, Bursa, 2000. 

Gözler, Kemal, Türk Anayasa Hukuku, Ekin Kitabevi, Bursa, 2018. 

Gözler, Kemal, Yasama Dokunulmazlığı: Bir Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku İncelemesi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt 56, No 3, 

Temmuz-Eylül 2001, s,71-101. (www.anayasa.gen.tr/dokunulmazlik.htm; 

10.06.2004). 

Gözler, Kemal/KAPLAN, Gürsel, İdare Hukuku Dersleri, Ekin Basın Yayın Dağıtım, Bursa, 2015. 

Göztepe, Ece, Anayasa Şikâyeti, Ankara, 1998. 

Göztepe, Ece, Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkının 

(Anayasa Şikayeti) 6216 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 95 

Gözübüyük, A. Şeref, Anayasa Hukuku, 10. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2002. 

Gümüşay, Ramazan, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yolunda İhlal 

Kararlarının İcrası, 1. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2019. 

584 Kaynaklar 

Gürcan, Ertuğrul Cenk, Demokratik Seçim Sistemleri ve Türkiye, in: Yeni Anayasa 

Demokratik Konsolidasyon Siyasal Partiler ve Seçim Rejimi, Stratejik Düşünce Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2013. 

Güriz, Adnan, Hukuk Başlangıcı, Siyasal Kitabevi, Ankara, 2006. 

Gürsel, Seyfettin, Toplumsal Tercih Kuramı Çerçevesinde Anayasanın 67. Maddesinde Yer Alan Temsilde Adalet ve Yönetimde İstikrar İlkelerinin Değerlendirilmesi, Anayasa Yargısı 16, Ankara 1999. 

Hakyemez, Y. Şevki, Militan Demokrasi Anlayışı ve 1982 Anayasası, Seçkin 

Yayınevi, Ankara, 2000. 

Hakyemez, Yusuf Şevki, Temsilde Adalet ve Yönetimde İstikrar İlkeleri Açısından 

Seçim Barajı ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararı, EÜHFD, C. XI, S. 

1–2 (2007). 

Hayek, Friedrich A., Siyasi Bir İdeal Olarak Hukuk Devleti, (Çev. Sevda G. 

Göktolga-A. Rıza Çoban) in Hukuk Devleti, Hukuki Bir İlke Siyasi Bir 

İdeal, (Editörler, A. Rıza Çoban /Bilal Canatan /Adnan Küçük), Liberte Yayınları, Ankara, 2008. 

Hazır, Hayati, Anayasa Hukuku, Alter Yayınları, Ankara, 2004. 

Hazır, Hayati, Sened-i İttifakın Kamu Hukuku Bakımından Önemi, Dicle Üni. HFD, 

C. 2, S. 2, 1984. 

Hekimoğlu, M. Merdan, Anayasa Hukukunda Karşılaştırmalı “Demokratik 

Hükümet Sistemleri” ve Türkiye, Detay Yayıncılık, Ankara, 2009. 

Hocaoğlu, A. Şeref/Ocakçıoğlu, İsmet, Anayasa ve Anayasa Mahkemesi, Ayyıldız 

Matbaası, Ankara, 1971. 

İyimaya, Ahmet, Bir Yıl İçinde Yapılacak Seçimlerde Uygulanamazlık Kuralının 

Halkoylaması Hukuku Yönünden Değeri, TBB Dergisi, 2010 (89). 

Kaboğlu, İbrahim Ö., Kolektif Özgürlükler, DÜHF Yayınları, Diyarbakır, 1989. 

Kaboğlu, İbrahim Ö., Özgürlükler Hukuku, İmge Kitabevi, Ankara, 2002. 

Kalabalık, Halil, İnsan Hakları Hukuku, Seçkin Yayınları, Ankara, 2009. 

Kalaycıoğlu, Ersin, Türkiye’de Siyasal Kültür ve Demokrasi, in Türkiye’de Demokratik Siyasal Kültür, Türk Demokrasi Vakfı Yayınları, Ankara, 1995. 

Kanadoğlu, Korkut, Anayasa Şikâyeti, Musa Sağlam (Editör), Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Anayasa Şikâyeti, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011. 

Kapani, Münci, Kamu Hürriyetleri, AÜHF Yayınları No: 453,Ankara, 1981. 

Karatepe, Şükrü, Anayasa Hukuku, Savaş Yayınları, Ankara, 2013. 

Karatepe, Şükrü, Darbeler, Anayasalar ve Modernleşme, İz Yayıncılık, İstanbul, 

1997. 

Kılınç, Bahadır, Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru (Anayasa 

Şikâyeti) Kurumu ve Türkiye Açısından Uygulanabilirliği, Anayasa Yargısı, 

Kaynaklar 585 

No: 25, 2008, http://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/ anayasa_yargisi/bahadir 

_kilinc.pdf, E.T, 11.11.2011, s. 29 

Kıratlı, Metin, Anayasa Yargısında Somut Norm Denetimi: İtiraz Yolu, AÜSBF 

Yayınları, Ankara, 1966. 

Kıratlı, Metin, Parlamenter Muafiyetler, AÜSBF Yayınları, Ankara, 1961. 

Köküsarı, İsmail, “Osmanlı-Türk Anayasal Tarihinde Yasama Yorumu ve Uygulaması”, AÜHFD, 67 (4), 2018, s. 807-855. 

Köküsarı, İsmail, Anayasa Hukukunda Hukuki Güvenlik İlkesi, Adalet Yayınevi, 

Ankara, 2015. 

Köküsarı, İsmail, Anayasa Mahkemesi Kararlarının Türleri ve Nitelikleri, XII 

Levha Yayınları, İstanbul, 2009. 

Kubalı, H. Nail, Anayasa Hukuku Dersleri, Genel Esaslar ve Siyasi Rejimler, 

İÜHF Yayınları, İstanbul, 1971. 

Kugelman, Dieter, Die informatorische Rechtsstellung des Bürgers: Grundlagen 

und verwaltungsrechtliche Grundstrukturen individueller Rechte auf 

Zugang zu Informationen der Verwaltung, Mohr-Siebeck, Tübingen, 2001. 

Kuzu, Burhan, 1982 Anayasasının Temel Nitelikleri ve Getirdiği Yenilikler, Filiz 

Kitabevi, İstanbul 1990. 

Kuzu, Burhan, Anayasa Hukukumuzda Yürütme Organının Düzenleyici İşlem 

Yapma Yetkisi ve Güçlendirilmesi Eğilimi, Filiz Kitabevi, İstanbul, 1987. 

Kuzu, Burhan, Bugünkü Seçim Sistemimiz ve Bazı Öneriler, Anayasa Yargısı 16, 

Ankara 1999. 

Kuzu, Burhan, Her Yönü İle Başkanlık Sistemi, Babıali Kültür Yayınları, İstanbul, 

2012. 

Kuzu, Burhan, Olağanüstü Hal Kavramı ve Türk Anayasa Hukukunda Olağanüstü Hal Rejimi, Kazancı Yayınları, İstanbul, 1993. 

Kuzu, Burhan, Türk Anayasa Hukukunda Kanun Hükmünde Kararnameler, 

Üçdal Neşriyat, İstanbul, 1985. 

Kuzu, Burhan, Türk Anayasa Metinleri ve İlgili Mevzuat, İstanbul, 1997. 

Lijphart, Arend, Çağdaş Demokrasiler, (Çev. Ergun Özbudun ve Ersin Onulduran), 

Yetkin Yayınları, Ankara, Tarihsiz. 

Mechsner, Cristián García, Elemente und Grundprinzipien des Wahlrechts: 

einen Beitrag zum chilenischen Wahlrecht, Inauguraldissertation zur 

Erlangung des Grades eines Doktors der Rechte durch den Fachbereich 

Rechtwissenschaften der Philipps-Universität Marburg, Marburg, 2010.

Mumcu, Ahmet/Küzeci, Elif, İnsan Hakları ve Kamu Özgürlükleri, Turhan Kitabevi, 

Ankara, 2007. 

Nohlen, Dieter, Wahlrecht und Parteiensystem, 7. Auflage, Verlag Barbara 

Budrich; Opladen & Toronto, 2014. 

586 Kaynaklar 

Okur, Yaşar, Ombudsmanlık Kurumu: Tarihi Gelişim ve Türkiye’de Başlangıçta 

Birkaç Öneri, Denetişim, 2011/6, s. 71-83. 

Onar, Erdal, 1982 Anayasasında Anayasayı Değiştirme Sorunu, Ankara, 1993, 

(https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/handle/123456789/9132). 

Onar, Erdal, 1982 Anayasasında Milletvekilliğinin Düşmesi, Anayasa Yargısı, C. 

14, AYM Yayınları, Ankara, 1997. 

Onar, Erdal, Türkiye’nin Başkanlık veya Yarı-Başkanlık Sistemine Geçmesi Düşünülmeli Midir?, in Başkanlık Sistemi, Türkiye Barolar Birliği Yayınları: 77, 

Ankara, 2005. 

Öden, Merih, Anayasa Mahkemesi ve Olağanüstü hal Kanun Hükmünde Kararnamelerinin Anayasaya Uygunluğunun Yargısal Denetimi, AÜHFD, C.58, S. 3, 

2009. 

Özbey, Özcan, Türk Hukukunda Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru 

Hakkı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2012. 

Özbudun, Ergun, Başkanlık Sistemi Tartışmaları, in Başkanlık Sistemi, Türkiye 

Barolar Birliği Yayınları: 77, Ankara, 2005. 

Özbudun, Ergun, Parlamento Kararları ve Yasama Meclislerinin İçtüzükleri, 

AÜHFD, C. 36, S. 1-4, 1979. 

Özbudun, Ergun, Seçim Sistemleri ve Türkiye, AÜHFD, C. 44, S.1, Ankara, 1995 

Özbudun, Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara, 2018. 

Özbudun, Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Yetkin Yayınları, Ankara 2017. 

Özçelik, Selçuk A., Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, İkinci Cilt, Fakülteler Matbaası, İstanbul, 1976. 

Özçelik, Selçuk, Sened-i İttifak, İÜHFM, C. 24, S. 1-4, Y. 1959. 

Özer, Attila, Anayasa Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara, 2009. 

Pazarcı, Hüseyin, Uluslararası Hukuk Dersleri, Birinci Kitap, Turhan Kitapevi, 

Ankara, 1992, 

Pierson, Christopher, Modern Devlet, (Çev. Dilek Hattatoğlu), Çiviyazıları, İstanbul, 2000s 

Redelfs, Manfred, Informationsfreiheit: Deutschland als verspätete Nation. In: 

Petra Ahrweiler/Barbara Thomaß (Hrsg.): Internationale 

partizipatorische Kommunikationspolitik Strukturen und Visionen,

Münster, 2005, 201-239. İnternet Erişimi: http://www.netzwerkrecherche. 

de/docs/IFG.pdf, (ET.18.02.2009) 

Ruhi, M. Emin, Doğrudan Demokrasi (e-Demokrasi), Seçkin Yayınları, Ankara, 

2005. 

Sabuncu, M. Yavuz/Esen Arnwine, Selin, Türkiye İçin Anayasa Şikâyeti Modeli 

Türkiye’de Bireysel Başvuru Yolu”, Anayasa Yargısı, No: 21, 2004, 

http://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/anayasa_yargisi/ anyarg21/tbby.pdf, E.T, 

26.12.2011, (Bireysel Başvuru Yolu). 

Kaynaklar 587 

Sabuncu, Yavuz, Anayasaya Giriş, İmaj Yayınevi, Ankara, 2006. 

Sabuncu, Yavuz, Seçim Sistemi/Adalet ve İstikrar, in: Türkiye Barolar Birliği 

Anayasa Hukuku Kurultayı, 9-13 Ocak 2001, Ankara 2001 

Sağlam, Fazıl, Anayasa Hukuku Ders Notları, Yakın Doğu Üniversitesi Yayınları, 

Lefkoşa, 2013. 

Sağlam, Musa, “Bireylerin Anayasa Mahkemesi’ne Başvurusu (Bir Reform Önerisi)”, TBBD, Y. 18, S. 60, 2005. 

Sartori, Giovanni, Demokrasi Teorisine Geri Dönüş, (Çev. Tuncer 

Karamustafaoğlu-Mehmet Turhan), Yetkin Yayınları, Ankara, 1996.

Sartori, Giovanni, Karşılaştırmalı Anayasa Mühendisliği, (Çev. Ergun Özbudun), 

Yetkin Yayınları, Ankara, 1997. 

Schmitt, Carl, Liberal Hukuk Devletinin İlkeleri ve Hukuk Devletinde Kanun Kavramı, (Çev. Bilal Canatan), in Hukuk Devleti, Hukuki Bir İlke Siyasi Bir 

İdeal, (Editörler, A. Rıza Çoban/Bilal Canatan/Adnan Küçük), Liberte Yayınları, Ankara, 2008. 

Soysal, Mümtaz, 100 Soruda Anayasanın Anlamı, Gerçek Yayınevi, İstanbul, 

1997. 

Şencan, Hüdai, Bazı Avrupa Ülkelerinde Din ve Devlet İlişkisi, TBMM Araştırma 

Merkezi, Ankara, 2011. 

Şirin, Tolga, Türkiye’de Anayasa Şikayeti, İstanbul, 2013. 

Tanör, Bülent, İki Anayasa (1961-1982), Beta yayınları, İstanbul, 1986. 

Tanör, Bülent, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri (1789-1980), İstanbul, 2007. 

Tanör, Bülent, Türkiye’nin İnsan Hakları Sorunu, BDS Yayınları, 1994. 

Tanör, Bülent/Yüzbaşıoğlu, Necmi, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, Beta Basım Yayım, İstanbul, 2018. 

Tezcan, Durmuş/Erdem, M. Ruhan/Sancakdar, Oğuz, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Işığında Türkiye’nin İnsan Hakları Sorunu, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2002. 

Teziç, Erdoğan, Anayasa Hukuku, Beta Yayınları, İstanbul, 2019. 

Touraine, Alain, Demokrasi Nedir?, (Çeviren, Olcay Kunal), Yapı Kredi Yayınları901, İstanbul, 2004. 

Tunaya, T. Zafer, Siyasi Müesseseler ve Anayasa Hukuku, İÜHF Yayınları 

No.454, İstanbul, 1975. 

Tunaya, Tarık Zafer, Siyasal Kurumlar ve Anayasa Hukuku, Ekin Yayınları, 

İstanbul, 1982. 

Tunç, Hasan, Anayasa Hukukuna Giriş, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, 1999. 

Tunç, Hasan, Türk Anayasa Hukuku, Gazi Kitabevi, Ankara, 2018. 

588 Kaynaklar 

Tunç, Hasan/Bilir, Faruk, Cumhuriyet Dönemi Anayasalarımızda Milliyetçilik Anlayışı ve Atatürk Milliyetçiliği, GÜHFD, Cilt 2, Sayı 1-2 (Haziran-Aralık 

1998). 

Tunç, Hasan/Bilir, Faruk/Yavuz, Bülent, Türk Anayasa Hukuku, Berikan Yayınevi, Ankara, 2012. 

Tunç, Hasan/Erdoğan, Murat/Yurtlu, Fatih/Ölmez, Gökhan/Çıtak, H. Alperen, Seçim Sistemleri ve Türkiye’de (Gerrymandering) Seçim Hilesi Uygulamaları, Adalet Yayınevi, Ankara 2014. 

Turhan, Mehmet, “Türkiye İçin Anayasa Şikâyeti Modeli Tartışma Paneli”, Anayasa Yargısı, No: 21, 2004, http://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/anayasa 

_yargisi/tiasm.pdf, E.T, 12.11.2011. 

Turhan, Mehmet, Hükümet Sistemleri ve 1982 Anayasası, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No: 9, Diyarbakır, 1989. 

Turhan, Mehmet, Olağanüstü Hallerde Çıkarılabilecek Kanun Hükmünde Kararnameler, Amme İdaresi Dergisi¸ Cilt 25, Sayı, 3, Eylül 1992. 

Turhan, Mehmet, Parlamenter Bağışıklıklar, Yeni Türkiye, Yıl: 1997, S. 13. 

Tülen, Hikmet, 3.10.2001 tarihli ve 4709 Sayılı Kanunla Yapılan Anayasa Değişiklikleri Üzerine Genel Bir Değerlendirme, AÜEHFD, C. V. S. 1-4 (2001). 

Tülen, Hikmet, Milletvekillerinin Seçim Çevrelerine Dağıtımı Sorunu ve Anayasa 

Mahkemesinin 2011/39 Sayılı Kararı, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi 

Dergisi, C. XV, S. 4, Y. 2011. 

Tülen, Hikmet, Olağanüstü Kanun Hükmünde Kararnamelerin Yargısal Denetimi 

Sorunu ve Anayasa Mahkemesinin Bu Sorunla İlgili Kararları, AÜ Erzincan 

Hukuk Fakültesi Dergisi, C. VIII, S. 3-4 (2004). 

Tülen, Hikmet, Yasama Sorumsuzluğunun Mutlaklığı Üzerine Düşünceler, 

AÜEHFD, C.III, S.l. 

Türk Dil Kurumu, Büyük Türkçe Sözlük, http://www.tdk.gov.tr. 

Türk Dil Kurumu, Güncel Türkçe Sözlük, http://sozluk.gov.tr/. 

Türk, H. Sami, Seçim, Seçim Sistemleri ve Anayasal Tercih, Anayasa Yargısı 23, 

Ankara, 2006. 

Uluşahin, Nur, Anayasal Bir Tercih Olarak Başkanlık Sistemi, Yetkin Yayınları, 

Ankara, 1999. 

Ural, S. Sezai, Hak ve Özgürlüklerin Korunması Bağlamında Bireysel Başvuru, 

Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013, s. 208. 

Uygun, Oktay, 1982 Anayasasında Temel Hak ve Özgürlüklerin Genel Rejimi, 

Kazancı Yayınları, İstanbul, 1992. 

Uzun, C. Duran, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolu (Anayasa Şikayeti), 

SETA Analiz, S. 50, Şubat 2012, http://file.setav.org/Files/Pdf/anayasamahkemesine-bireysel-basvuru-yolu.pdf. 

Kaynaklar 589 

Ünver, Yener/Hakeri, Hakan, Ceza Muhakemesi Hukuku, Adalet Yayınevi, İstanbul, 2018. 

Yanık, Murat, Parti İçi Demokrasi, Beta Yayınları, İstanbul, 2002. 

Yavaşgel, Emine, Demokratik Toplumlarda Seçim ve Temsil,

http://www.siyasaliletisim.org/dr-bahadr-kaleaas/doc-dr-emine-yavagel/442-

demokratk-toplumlarda-secm-ve-temsl.html, (ET. 09.03.2016) 

Yayla, Atilla, Özgürlük Yolu Hayek’in Sosyal Teorisi, Turhan Kitabevi, Ankara, 

1993. 

Yazıcı, Serap, Başkanlık ve Yarı-Başkanlık Sistemleri, Türkiye İçin Bir Değerlendirme, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2002. 

Yıldız, Şükrü/Döner, Ayhan, 3095 Sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin 

Kanun’da Yapılan Son Yasal Düzenlemeler ve YHGK’nın 1. 10. 2004 Tarih ve 

E. 12- 667, K. 628 Saylı Kararının Değerlendirilmesi, Ticaret Hukuku ve 

Yargıtay Kararları Sempozyumu (XXI), Bildiriler- Tartışmalar” Ankara, 

Aralık 2005, 

Yokuş, Sevtap, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Türkiye’de Olağanüstü 

Hal Rejimi Pratiği ve Anayasa Şikayetine Etkisi, Seçkin Yayınları, Ankara, 

2017. 

Yüzbaşıoğlu, Necmi, Türkiye’de Kanun Hükmünde Kararnameler Rejimi, Beta 

Yayınevi, İstanbul, 1996. 

Yorum Yap

Lütfen yorum yazmak için oturum açın ya da kayıt olun.